ନାରଦଙ୍କୁ ଭଗବାନ କହିଲେ, “ନାରଦ, କୃତ, ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ ଲୋକମାନେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ; କିନ୍ତୁ କଳି ଯୁଗରେ ରଜସ ଓ ତମସ ପ୍ରବଳ ହେବ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଦେଉଛି, ନାରଦ—ମୋ ଦୟାରେ, ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ପଞ୍ଚରାତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣିପାରିବ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ଦ୍ୱିଜ, ବେଦ, ପଞ୍ଚରାତ୍ର, ଭକ୍ତି ଓ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବ; ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ଦଶ ମିଲିୟନ ବର୍ଷ ଧରି ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ପ୍ରାପ୍ତି ହେବ ନାହିଁ, ପ୍ରିୟ ନାରଦ।” ଏପରି କହି, ସ୍ୱୟଂଭୁ ଭଗବାନ ନାରଦଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ନାରଦ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ତାପରେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ କେଶବ, ଏହି ସଂସାରରେ ଦୁଇଟି ମହିଳା, ଜଣେ ଧଳା ଓ ଜଣେ କଳା, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ କହାଯାଉଛନ୍ତି—ଏମାନେ କିଏ? ଏହି ଧଳା ଓ କଳା ଶୁଭା ନାରୀ କିଏ? ଏବଂ, ଏହି ଏକ ଲୋକ ଯିଏ ଏକ ହେଉଛି, ପୁଣି ସାତ ଭାଗକୁ ବିଭକ୍ତ ହୁଏ, ସେ କିଏ? ଏହି ଦ୍ୱି-ଦେହୀ, ଛଅ ମୁଣ୍ଡ ଓ ବାରଟି ରୂପ ଥିବା ପ୍ରଭୁ କିଏ? ପତି-ପତ୍ନୀର ସଂଯୋଗ କ’ଣ? ଉଦୟାତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରେ ଭୋଜନ କ’ଣ? ଏହି ସଂସାର କିଏଁ ଏଭଳି ବ୍ୟାପ୍ତ?” ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଧଳା ଓ କଳା, ଏହି ଦୁଇ ନାରୀ ଭଉଣୀ ଭାବରେ କହାଯାଉଛନ୍ତି; ରାତି ହେଉଛି ଏହି ଦୁଇ ରଙ୍ଗର ନାରୀ, ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟର ପ୍ରତିନିଧି। ଏହି ଏକ ଲୋକ, ଯିଏ ସାତ ଭାଗରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ସେ ହେଉଛି ସମୁଦ୍ର, ଏକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସାତ ରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଯିଏ ବାରଟି ରୂପ, ଦୁଇ ଦେହ ଓ ଛଅ ମୁଣ୍ଡ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେହି ପ୍ରଭୁ ହେଉଛନ୍ତି ବର୍ଷ; ଦୁଇ ଦେହ ହେଉଛି ଦୁଇଟି ଅୟନ, ଛଅ ମୁଣ୍ଡ ହେଉଛି ଛଅ ଋତୁ। ଦିନ ଓ ରାତି—ଏହି ଦୁହିଁଠାରୁ ପତି-ପତ୍ନୀର ସଂଯୋଗ ହୁଏ; ଏଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ତାହାରୁ ଏହି ସଂସାର ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି। ଏହି ବିଷ୍ଣୁ ହେଉଛନ୍ତି ପରମ ଦେବ; ବେଦିକ କ୍ରିୟା ବିନା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବା ନାହିଁ।” ତାପରେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ପଚାରିଲେ, “ହେ ମୁନି, ଏହି ବିଷ୍ଣୁ, ଯେଉଁଠାରେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପରମ ଓ ଅପରମ ଦୁହେଁ ଅଛନ୍ତି, ସେ ଚାରି ଯୁଗରେ କିପରି ବୁଝିବାଯିବେ? ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଜାତିମାନଙ୍କର ଆଚରଣ କିପରି ହେବ? ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅନ୍ୟ ଜାତିର ମହିଳାଙ୍କ ସହ ମିଶିବାରେ ଶୁଦ୍ଧି କିପରି ରହିବ?” ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, “କୃତ ଯୁଗରେ, ବେଦିକ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ପୃଥିବୀ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଲୋକ ଓ ଦେବତାମାନେ ପୃଥିବୀ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜସ ପ୍ରବଳ ଥାଏ, ଯେଉଁଯିଏ ଧର୍ମର ପୁତ୍ର ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଅବସ୍ଥା ରହିଥାଏ। ପରେ କଳି ଯୁଗରେ ଅନ୍ଧକାର ଆସିବ; ଏହି କଳିରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିଜ ମାର୍ଗରୁ ଚ୍ୟୁତ ହେବେ। ରାଜା, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ଅଧମ ଜନ୍ମର ହେବେ, ସତ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ରତା ହୀନ ହେବେ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅପ୍ରାପ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ, ମିଥ୍ୟା କହିବେ, ବେଦର ପଥରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେବେ, ଏକ ଗୋତ୍ର ବା ଅସମାନ ଜାତିର ସହ ବିବାହ କରିବେ। ରାଜାମାନେ ଧନଲୋଭୀ ଓ ଠକେଇ କରିବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅନ୍ୟାୟ ଭୋଗ କରିବେ, ଅପବିତ୍ର ହେବେ, ମଦ୍ୟପାନକୁ ଅନୁମତି ଦେବେ, ସତ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ରତା ହୀନ ହେବେ। ଏପରି ହେଲେ ସଂସାର ନାଶ ପାଇବ, ଏବଂ ଵର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେବ। ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିମ୍ବା କ୍ଷତ୍ରିୟ, କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର ଅନୁଚିତ ମହିଳା ସହ ସଂଯୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କିପରି ପବିତ୍ର ହେବେ? କେଉଁ ମହିଳା ଅନୁଚିତ ବୋଲି ଗଣାଯାଆନ୍ତି?” ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, “ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚାରି ପ୍ରକାର ମହିଳା ସହ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ତିନି, ବୈଶ୍ୟ ଦୁଇ, ଏବଂ ଶୂଦ୍ର କେବଳ ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାର ମହିଳା ସହ ସଂଯୋଗ କରିପାରିବେ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଜନୀ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ, କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଜନୀ ବୈଶ୍ୟ ପାଇଁ, ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ଜନୀ ଶୂଦ୍ର ପାଇଁ ଅନୁଚିତ। ମା, ମାମୀ, ଶ୍ୱଶୁରୀ, ଭାଉଜ, ପୁତୁହୁ, ଝିଅ, ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଜନୀ, ଏବଂ ନିଜ ଗୋତ୍ରର ମହିଳା—ଏମାନେ ଅନୁଚିତ। ରାଜାଙ୍କ ଜନୀ ବା ଝିଅ, ଧୋବିଣୀ ଇତ୍ୟାଦି ମଧ୍ୟ ଅନୁଚିତ। ଏପରି ସଂଯୋଗ ପାପ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନୀ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଜାତିର ସହ ସଂଯୋଗ କଲେ ଗଭୀର ଅପବିତ୍ରତା; ଅନ୍ୟମାନେ ଶତ ପ୍ରାଣାୟାମ କରି ପବିତ୍ର ହେବେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ମିଶ୍ରିତ ଜାତି ସହ ସଂଯୋଗ କଲେ ଯେତେ ଦିନ ପାପ ହେଉଛି, ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଦଶ ପ୍ରଣବ ସହ ଉଚ୍ଚାରଣ ଏବଂ ତିନି ଶତ ପ୍ରାଣାୟାମ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପାପ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ପାପ ତ କିଛି ନୁହେଁ। ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରମାତ୍ମାକୁ ଜାଣନ୍ତି, ଶତ ଅପରାଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ଅଲିପ୍ତ ରହନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ମରଣ, ବେଦ ପାଠ, ଦାନ, ଓ ହରି ଉପାସନା କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପବିତ୍ର ରହନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ପାପୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି। ମୁଁ ମନୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିବା ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ କହିଲି।” ପୁଣି ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ପଚାରିଲେ, “ହେ ମୁନି, ତୁମ ଦେହରେ ଯେଉଁ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଛି, ତାହା ମୋତେ କହ।" ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, “ମୋ ଦେହ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅନେକ ସୃଷ୍ଟିରେ ଏହା ଅବିକଳ ରହିଛି, ବେଦ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଛି। ମୁଁ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଘୁଞ୍ଚିଲି, ଇଲାବୃତ ଏବଂ ମେରୁ ପାଖରେ ଅବସ୍ଥିତ ମହାପ୍ରଦେଶକୁ ଗଲି। ସେଠାରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ହ୍ରଦ ଓ ଏହାର ତୀରରେ ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲି; ଏଠାରେ ଏକ ତପସ୍ବୀ, ଦୀର୍ଘ ଉପବାସରେ କ୍ଷୀଣ ଦେହ, ଚର୍ମ ଓ ଅସ୍ଥିରେ ରହି, କେବଳ ବାର୍କ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲି, ‘ଏହି ମହାନ ରାଜା କିଏ?’ ତାଙ୍କ ଭରସା ଓ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ କ’ଣ କରିବି ଭାବିଲି। ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ମହାମୁନି କହିଲେ, ‘ଥାଅ, ଥାଅ! ଏଠାରେ ରୁହ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଅତିଥି ସତ୍କାର କରିବି।’ ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲି; ସେଠାରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ।