ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ଏହି ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଉଚିତ। ଏହି ଉଗ୍ର ବ୍ରତ ବିଶେଷ ଭାବରେ ମାଘ ମାସରୁ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଏ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତାରିଖରେ ଏହା ଆରମ୍ଭ କରି, ପୂରା ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥାଏ। ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପଂଚଦଶୀ ତାରିଖରେ ଚନ୍ଦ୍ର ବ୍ରତ ରାତିରେ ଖାଇବା ଦ୍ୱାରା ପାଳନ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ପିତୃ ବ୍ରତ କରିବାକୁ ନିୟମ ଅଛି। ହେ ରାଜନ୍, ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଏହି ଚନ୍ଦ୍ର ବ୍ରତ ଦଶ ବା ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କଣ ଫଳ ମିଳେ? ଏହି ବ୍ରତର ମାନ ଅନୁଯାୟୀ, ସେମାନେ ହଜାର ଆଶ୍ୱମେଧ ଏବଂ ଶତାଧିକ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ କ୍ରିୟା କରିଥିବା ପରି ଫଳ ପାଆନ୍ତି। କିନ୍ତୁ, ଏହି ବ୍ରତରେ ଏକ ମାତ୍ର ଭଙ୍ଗ ହେଲେ, ସେ ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ ଏବଂ ଅନ୍ୟତମ ପାପ ଲାଗି ରହିଥାଏ। ଯେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏହି ବ୍ରତ କରେ, ସେ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ଦୋଷରହିତ ହୁଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ। ଏହି ସମୟରେ, ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଆପଣ କୌଣସି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଜାଣନ୍ତି କି? କିମ୍ବା ଦେଖିଛନ୍ତି କି? ମୋର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକତା ଅଛି, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।" ତେବେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଭଗବାନ୍ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ସ୍ୱୟଂ ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟର ମୂଳ। ତାଙ୍କର ଅନେକ ବିଚିତ୍ର ଲୀଳା ଦେଖାଯାଇଛି। ଏକଥର, ନାରଦ ମହାର୍ଷି ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଅନେକ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଏବଂ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ତୀବ୍ର ତେଜସ୍ୱିତା ବିକୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲା। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ନାରଦଙ୍କ ମନେ ହେଲା, 'ଏହିଏ ବିଷ୍ଣୁ, ଏହିଏ ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁ।' କିନ୍ତୁ ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ସଠିକ୍ ଭାବେ ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ?'" ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ତାଙ୍କର ମନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର ହେଲା—'କିପରି ମୁଁ ଏହି ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବି? କିପରି ଜାଣିବି ଯେ କିଏ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ନାରାୟଣ?' ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ନାରଦ ଏହି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବଙ୍କ ଉପରେ ହଜାର ଦେବବର୍ଷ ଧରି ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଏହିପରି ଧ୍ୟାନରେ ଭଗବାନ୍ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ତାପରେ, ଭଗବାନ୍ ଦୟାମୟ ହୃଦୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରହ୍ମାପୁତ୍ର, ଆମେ ତୁମକୁ କ'ଣ ଦେବି? ତୁମେ ବର ମାଗ।" ନାରଦ କହିଲେ, "ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ମୁଁ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଆପଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଛି। ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ଆପଣଙ୍କୁ କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯିବ, ଏହା କହନ୍ତୁ।" ତେବେ ଭଗବାନ୍ କହିଲେ, "ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜାତି ଲୋକେ ପୁରୁଷସୂକ୍ତ ବା ପ୍ରାଚୀନ ସଂହିତା ଅନୁସାରେ ମୋତେ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ। ଯଦି ବେଦ ଉପଲବ୍ଧ ନ ହୁଏ, ତେବେ ପଞ୍ଚରାତ୍ର ମାର୍ଗରେ ମୋତେ ଦେଖିପାରିବେ, ଏହିପରି ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ। ପଞ୍ଚରାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଶୂଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଉପରେ ଲାଗୁନାହିଁ। ପ୍ରାଚୀନ କଳ୍ପରେ ମୁଁ ଏହିପରି କହିଛି—ହଜାର ଲୋକ ମଧ୍ୟରୁ ଯଦି କେହି ପଞ୍ଚରାତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରେ, ତେବେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷରେ ଯଦି ସେ ମୋର ଭକ୍ତ ହୁଏ, ଏହି ପଞ୍ଚରାତ୍ର ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ରାଜସିକ ଓ ତାମସିକ ଭାବରେ ଆବୃତ, ସେମାନେ ମୋର ଆଜ୍ଞାରୁ ବିମୁଖ ହେବେ। କୃତ, ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ପ୍ରବଳ ଥିବା ଲୋକେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ, କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ ରଜସ ଓ ତମସ ଗୁଣ ବେଶି ହେବ।" "ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ବର ଦେଉଛି, ନାରଦ—ଶୁଣ। ମୋର କୃପାରେ ତୁମେ ଏହି ପଞ୍ଚରାତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଜାଣିପାରିବ—ଏହି ନିଶ୍ଚିତ। ମୋତେ କେବଳ ବେଦ, ପଞ୍ଚରାତ୍ର, ଭକ୍ତି ଓ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ, ଅନ୍ୟଥା କୋଟି ବର୍ଷ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।" ଏପରି କହି, ଭଗବାନ୍ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ନାରଦ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ପୁନି, ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ କେଶବ, ଏହି ସଂସାରରେ ଦୁଇଜଣ ନାରୀ, ଜଣେ ଧଳା ଓ ଜଣେ କଳା, କିଏ? ଏବଂ ସେ ଶୁଭ୍ର କଳା ନାରୀ କିଏ? ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଅସ୍ତିତ୍ୱ କ'ଣ?" "ଏବଂ ଏହି ପୁରୁଷ କିଏ, ଯିଏ ଏକ ଥିଲେ ସାତ ହେଉଛନ୍ତି? ଦ୍ୱିଦେହୀ, ଷଡ୍ମୁଖୀ, ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପୀ ପ୍ରଭୁ କିଏ? ପତି-ପତ୍ନୀର ଏକତା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପରେ ଭୋଜନ କ'ଣ? ଏହି ସଂସାର କିପରି ବ୍ୟାପ୍ତ?" ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଏହି ଦୁଇ ନାରୀ, ଏକ ଧଳା ଓ ଏକ କଳା, ଭଣି ଦୁଇ ଭଉଣୀ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ରାତି, ଦୁଇ ରଙ୍ଗର ନାରୀ, ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟର ପ୍ରତୀକ। ଏହି ପୁରୁଷ, ଏକ ଥିଲେ ସାତ ହେଉଛନ୍ତି, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସାଗର, ଏକ ରୂପରେ ସାତ ଭାବରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଦ୍ୱିଦେହୀ, ଷଡ୍ମୁଖୀ, ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପୀ ପ୍ରଭୁ କୁହାଯାଏ ବର୍ଷକୁ—ଦୁଇ ଦେହ ଦୁଇ ଅୟନ, ଷଡ୍ମୁଖ ଷଡ୍ ଋତୁ, ଏହିପରି ବର୍ଷ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।" "ପତି-ପତ୍ନୀର ଏକତା ହେଉଛି ଦିନ ଓ ରାତି; ସେମାନଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏଠାରୁ ଏହି ସଂସାର ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏହି ବିଷ୍ଣୁ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବ, ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠି ବେଦ ନାହିଁ, ସେଠି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ।" ଏହା ପରେ, ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ପଚାରିଲେ, "ଏହି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଷ୍ଣୁ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଅସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବରେ, ଚାରିଯୁଗରେ କିପରି ବୁଝିଯିବେ? ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମର ଚରିତ୍ର କିପରି ହେବ? ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜାତି ନାରୀ ସହିତ ମିଶ୍ରଣ ହେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କିପରି ପବିତ୍ର ରହିବେ?" ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, "କୃତଯୁଗରେ, ବେଦଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେ ପୃଥିବୀ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ତ୍ରେତାଯୁଗରେ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ଏବଂ ଦେବମାନେ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜସ ଗୁଣ ପ୍ରବଳ ଥାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମପୁତ୍ର ରାଜା ଅଛନ୍ତି।