ପ୍ରତିମାସ କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀ ଉପବାସ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କଲେ, ପୁତ୍ର ନାହିଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି କରିଥାଏ। ଏହି ବ୍ରତର ଉଦାହରଣ ରୂପେ ଏକଥା ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ—ଶୂରସେନ ନାମକ ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜା, ଯେଉଁଠାରେ ପୁତ୍ର ନ ଥିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହିମବତ୍ ପାହାଡରେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ଉପାସନା ବେଳେ ଦେବତା ଏହି ବ୍ରତର ଉପଦେଶ ଦେଲେ; ରାଜା ଶୂରସେନ ଏହି ବ୍ରତ କରି, ବସୁଦେବ ନାମକ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି କଲେ, ଯିଏ ଅତି ଶୁଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ବହୁ ବିଦ୍ଧି ்ଯାଗ କରିଥିଲେ। ଶୂରସେନ ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ, ଏହି କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀ ବ୍ରତ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ଦ୍ୱିଜ ଜନକୁ ଦୁଇଟି କଳା ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରତ କରିଲେ, ପୁତ୍ର ଲାଭ ହେବା ସହିତ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏହା ପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି କହିଲେ—ଏହିପରେ ମୁଁ ଶୂରତା ବ୍ରତର ବିବରଣ କରିବି, ଯାହା କରିଲେ କୌଣସି ଭୟଭୀତ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଶୂରତା ଲାଭ କରେ। ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଶୁଭ ନବମୀ ଦିନ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ, ସପ୍ତମୀ ଦିନ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ନିବାରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା। ନବମୀ ଦିନ ରାଜା ପ୍ରଥମେ ଆଟା ଦାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଭୋଜନ ଦେବା ଏବଂ ଦୁର୍ଗା ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହି ଉପାୟରେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରତ ପାଳନ କରି, ଶେଷରେ କ୍ଷମା ଚାହିଁ ଅନୁସାରେ କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ। ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ସୁନା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧାଇ ଏବଂ 'ଦେବୀ ମୋପରେ କୃପା କରନ୍ତୁ' ବୋଲି କ୍ଷମା ଚାହିଁବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଉପାୟ କରିଲେ, ରାଜ୍ୟ ହାରାଇଥିବା ଲୋକ ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପାଇଯିବେ, ଅଜ୍ଞାନୀ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିବେ, ଭୟଭୀତ ଶୂରତା ଲାଭ କରିବେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ତା'ପରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ବ୍ରତ କଥା କହିଲେ—ଏହି ବ୍ରତ କରିଲେ ରାଜା ଶୀଘ୍ର ସମସ୍ତ ଦିଗର ଶାସକ ହେବେ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଦଶମୀ ଦିନ ରାତିରେ ଖାଇବା ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୁଧ୍ଧ ଅଫରିଂ ଦେବା ଉଚିତ। ଭକ୍ତି ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ—'ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ମୋତେ ସିଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତୁ'। ଏହିପରି କରି, ଶୁଧ୍ଧ ମନରେ ଅଫରିଂ ଦେଇ, ରାତିରେ ଭଲ ଭାବରେ ପକା ଚାଉଳ ଓ ଦହି ଖାଇବା ଉଚିତ। ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଲେ, ଦିଗ୍ବିଜୟ ଲାଭ ହୁଏ। ଏକାଦଶୀ ଦିନରୁ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭ କରି ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ବ୍ରତ କୁବେରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ଧନ ଦେଇଥାଏ। ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରି ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଖାଇଲେ, ଏହି ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରତ ହୁଏ। ଏହି ଦୂର୍ଗମ ବ୍ରତଗୁଡିକ କରିଲେ, ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ ଧର୍ମ ବ୍ରତ କରି, ରାତିରେ ଖାଇବା ଉଚିତ। ଫାଲ୍ଗୁନ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ମାଘ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଚନ୍ଦ୍ର ବ୍ରତ ରାତିରେ ଖାଇ କରିବା ଉଚିତ; ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ପିତୃ ବ୍ରତ କରିବା ନିୟମ। ଦଶ ବା ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ବ୍ରତ କଲେ, ଏହି ବ୍ରତ ଫଳ ଏହିପରି—ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ, ଶତ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାମ୍ୟ କ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦିତ ହୁଏ। ଏକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଉଲ୍ଲଂଘନ କଲେ, ବ୍ରତ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ଓ ପାପ ଲାଗିଥାଏ; ଯିଏ ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ, ସେ ସଫଳ ହୁଏ, ନିର୍ମଳ ହୁଏ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହାପରେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—'ଯଦି ଆପଣ କୌଣସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି କିମ୍ବା ଦେଖିଛନ୍ତି, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ, ମୋର ଜିଜ୍ଞାସା ବହୁତ।' ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—'ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର ଉତ୍ସ ସ୍ବୟଂ ଶ୍ରୀ ଜନାର୍ଦନ; ତାଙ୍କର ଅନେକ ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଯାଇଛି।' ଏକଥା ଏହିପରି—ନାରଦ ଏକ ଦିନ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପକୁ ଗଲେ, ସେଠାରେ ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ତୀବ୍ର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି 'ଏହି ବିଷ୍ଣୁ, ଏହି ବିଷ୍ଣୁ, ଏହି ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ' ଭାବିଲେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ମଧ୍ୟରେ କିଏ ସତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା। ଏହି ଭାବନା କରି, ତାଙ୍କର ମନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଲାଗିଲା—'କିପରି ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବି?' ଏବଂ 'କିପରି ଜାଣିବି କିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାରାୟଣ?' ଭାବି, ନାରଦ ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଧରି ଧ୍ୟାନ କଲେ। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ ଏବଂ 'ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର, ଚାହିଁବା ଦୟା, କଣ ଦେଇବି?' କହିଲେ। ନାରଦ କହିଲେ—'ଏହି ଜଗତ୍ର ନାଥ, ମୁଁ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଆପଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଛି; ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ଆପଣ କିପରି ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଅନ୍ତି, ନିଜେ କହନ୍ତୁ।' ଦେବତା କହିଲେ—'ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ଜନମାନେ ପୁରୁଷ ସୂକ୍ତ ବା ମୂଳ ସଂହିତା ଅନୁସରେ ମୋତେ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ।' ଯଦି ବେଦ ଉପଲବ୍ଧ ନାହିଁ, ତେବେ ପଞ୍ଚରାତ୍ର ନିୟମ ଅନୁସରେ ମୋତେ ଦେଖିବା ଯୋଗ୍ୟ; ଏହିପରି କରିଲେ ମୋ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ପଞ୍ଚରାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟମିତ; ଶୂଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଏହା ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ଏହିପରି ମୁଁ ପୁରାତନ କଳ୍ପରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛି; ହଜାର ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ପଞ୍ଚରାତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି—ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷରେ ଯଦି ସେମାନେ ମୋର ଭକ୍ତ ହେବେ, ତେବେ ପଞ୍ଚରାତ୍ର ସଦା ତାଙ୍କର ହୃଦୟରେ ବସିଥାଏ। ଅନ୍ୟମାନେ ରାଜସ ଓ ତାମସ ଭାବରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ମୋ ଆଜ୍ଞାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବେ। ଏହିପରି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରତ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭକ୍ତିର ଉତ୍ତମ କଥା ବିବରଣ ହେଲା।