ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷି କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ପରମ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ସତ୍ୟରେ ଦେଖିଛି । ସେଉଁଠି, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋର ମୁଣ୍ଡରେ ଅଲଙ୍କାର ଭାବେ ଧରିଛି । ତୁମେ ଯେମିତି କହୁଛ, ଏହି ପାପଟି ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି; ଏବେ, ହେ ପ୍ରାଜ୍ଞ, ତୁମେ ସେଉଁଠି ଏକମାତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କର ।” ଏହିପରି କଥା କହିବା ପରେ, ବଶିଷ୍ଠ ଏହି ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ନିମିତ୍ତେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ପୂଜା ଓ ବ୍ରତ ଏକଥା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ । ରାଜା ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ ଏବଂ କ୍ଷଣେ କ୍ଷଣେ ରୋଗମୁକ୍ତ ହେଲେ । ଏବେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, “ହେ ମହାରାଜ, ଏବେ ମୁଁ ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳମୟ ବ୍ରତ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି, ଶୁଣ । ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ଉପବାସ କରି, ଏହା ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ନିୟତ ବ୍ରତ । ଷଷ୍ଠୀ ତିଥିରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସପ୍ତମୀ ଦିନ ଦେବକୀଙ୍କ ମୋଡ଼ରେ ବସିଥିବା ହରିଙ୍କୁ ମାତୃମଣ୍ଡଳୀ ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ । ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ପବିତ୍ର ପ୍ରଭାତରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର; ନିୟମାନୁସାରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜିବା ପରେ, ଯଥାବିଧି ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ୍ । ତା’ପରେ ଯବ ଓ କଳା ତିଲ ଘିଅରେ ମିଶାଇ ଦହି ସହିତ ହୋମ କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ୍ । ତା’ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଲ୍ବ ଫଳ ଖାଇ, ଆବଶ୍ୟକ ଅନୁସାରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରସ ଓ ତେଲ ସହିତ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ । ଏହିପରି ପ୍ରତିମାସରେ କ୍ଷୁଦ୍ର ଅଷ୍ଟମୀ ଉପବାସ କରି, ସନ୍ତାନହୀନ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସନ୍ତାନ ପାଇଥାଏ । ଏହି ବ୍ରତ ଏକଥା ପୂର୍ବେ ଶୂରସେନ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସନ୍ତାନହୀନ ରାଜା ହିମବତ୍ ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କରିଥିବାବେଳେ ଦେବତା ଦେଖାଇଥିଲେ; ରାଜା ଏହି ବ୍ରତ କରି ଏକ ପୁତ୍ର ପାଇଥିଲେ । ସେ ହେଲେ ବସୁଦେବ, ଯିଏ ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ । ଏହିପରି, ମୁଁ ତୁମକୁ କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିଛି; ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଏକ ଦମ୍ପତି କଳା ଗାଈ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ବ୍ରତ କରିଲେ, ମାନବ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ । ଏବେ ମୁଁ ପରାକ୍ରମ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ କଥା କହିବି, ଯାହା କରିଲେ ଭୟଭୀତ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରବଳ ଶୌର୍ୟ ଲାଭ କରେ । ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସର ଶୁଦ୍ଧ ନବମୀ ତିଥିରେ ଉପବାସ କରି, ସପ୍ତମୀ ଦିନ ନିଶ୍ଚୟ କରି ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ନିୟମିତ ରହିବା ଦରକାର । ନବମୀ ଦିନ ରାଜା ଭକ୍ତି ସହିତ ମାଣ୍ଡ ଦାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ଦୁର୍ଗା ଦେବୀଙ୍କୁ ବିଧିବତ୍ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହିପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ବ୍ରତ କରି, ଶେଷରେ ଯଥାସମ୍ଭବ କନ୍ୟାମାନେକୁ ଭୋଜନ ଦେଇ ସୁନା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଲଙ୍କାର ପିନ୍ଧାଇ ଦେବା ଦରକାର । ପରେ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷମା ଚାହିଁ, ‘ଦେବୀ ମୋପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ’ ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହିପରି କରିଲେ, ରାଜ୍ୟ ହରାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପାଇଥାଏ, ଅଜ୍ଞାନୀ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ, ଭୟଭୀତ ଶୌର୍ୟବାନ୍ ହୁଏ । ଏହିପରି ଆଉ ଏକ ସାଧାରଣ ବ୍ରତ ଅଛି, ଯାହା କରିଲେ ରାଜା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୀଘ୍ର ସାମ୍ରାଟ୍ ହେବେ । କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ଦଶମୀ ଦିନ ରାତିରେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରି, ପ୍ରତିଦିନ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋମ କରିବା ଦରକାର । ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜି, ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଦିଗଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ୍: ‘ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ ମୋ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ସିଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତୁ ।’ ଏହିପରି କଥା କହି ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ହୋମ କରି, ରାତିରେ ଭଲ ଭାବରେ ପକାଯାଇଥିବା ଭାତ ଓ ଦହି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହିପରି ପ୍ରଥମ ଓ ଶେଷ ଦିନ ଚାହିଁ, ପ୍ରତିଦିନ ଏହି ବ୍ରତ ଏକ ବର୍ଷ କଲେ ଦିଗ୍ବିଜୟ ଲାଭ କରିଥାଏ । ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀ ଦିନରୁ ଏକ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ନିୟମିତ ଏହି ବ୍ରତ କରିବା ଦରକାର; ଏହି ବ୍ରତ କୁବେରଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ଏହି ବ୍ରତ କରିଲେ ଧନ ଲାଭ ହୁଏ । ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ ଓ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଭୋଜନ କରିଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟା ହେଉ କି କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ, ଏହା ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରତ ଭାବେ ପରିଚିତ । ଏହି ସମସ୍ତ ଘୋର ବ୍ରତ କରିଲେ, ଏହା ରାଜନ୍, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ; ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ ନିଶ୍ଚିତ ଧର୍ମ ବ୍ରତ ରାତିରେ ଭୋଜନ କରି କରାଯାଏ । ଫାଲ୍ଗୁନ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ୍; ମାଘ ମାସରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ଏହି ଘୋର ବ୍ରତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରାଯାଏ । ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଚନ୍ଦ୍ର ବ୍ରତ ରାତିରେ ଭୋଜନ କରି କରାଯାଏ; ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ପିତୃ ବ୍ରତ କରାଯାଏ । ଏହି ସମସ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ବ୍ରତ ଦଶ ବା ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କେତେ ଫଳ ପାଏ? ସେ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଏବଂ ଶତ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ କ୍ରିୟା କରିଥାଏ । କିନ୍ତୁ ଏକଥା ମନେ ରଖ, ଏକ ତ୍ରୁଟି ହେଲେ ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ ଏବଂ ଚିରନ୍ତନ ପାପ ଲାଗେ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଏହି ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ବ୍ରତ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ, ସେ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ଦୋଷମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ଏହିପରେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ଧର୍ମବିଦ୍, ଯଦି ଆପଣ କୌଣସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି କିମ୍ବା ଦେଖିଛନ୍ତି, ଦୟାକରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ, କାରଣ ମୋର ଜିଜ୍ଞାସା ବହୁତ ।” ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ୍ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର ମୂଳ; ତାଙ୍କର ଅନେକ ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି । ଏକଥା ଥିଲା, ନାରଦ ଏକଦିନ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବା, ତୀବ୍ର ତେଜସ୍ୱୀ ପୁରୁଷମାନେକୁ ଦେଖିଲେ । ନାରଦଙ୍କ ମନରେ ଭାବିଲେ: ‘ଏହିଏ ବିଷ୍ଣୁ, ଏହିଏ ବିଷ୍ଣୁ, ଏହିଏ ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ’ । କିନ୍ତୁ ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, ‘ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ପ୍ରକୃତ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ?’ ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ତାଙ୍କର ମନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲା: ‘କିପରି ମୁଁ ଏହି ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବି?