ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି କହିଲେ, “ହେ ମହାରାଜ, ଏବେ ମୋ ପାଖରୁ ଆହୁରି ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ କାମବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ ମନରେ ଭାବିଥିବା ସମସ୍ତ କାମନା ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହି ବ୍ରତ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଳନ କରନ୍ତି, ପୌଷ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥିରେ ଏକଥର ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରତି ଷଷ୍ଠୀ ତିଥିରେ ଫଳ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଷଷ୍ଠୀ ଦିନରେ ପ୍ରଥମେ ଫଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ଶୁଧ୍ଧ ଚାଉଳ ସାବଧାନ ଭାବରେ ଭୋଜନ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ସେହି ଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ କିମ୍ବା ଫଳମାନେ ଦେଇ ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରି, ସପ୍ତମୀ ଦିନ ଉପବାସ ସମାପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରତରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରି, କେଶବଙ୍କୁ ଗୁହା ରୂପେ ପୂଜା କରିବା ନିୟମ ଅଛି। ତାଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବାକୁ ବିଧି ଅଛି। ଷଣ୍ମୁଖ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ଗୁହା, ସେନାନୀ, କୃତ୍ତିକାପୁତ୍ର, କୁମାର, ସ୍କନ୍ଦ—ଏହି ସମସ୍ତ ନାମରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରତ ସମାପ୍ତି ସମୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣର ଷଣ୍ମୁଖ ମୂର୍ତ୍ତି ଦାନ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ବ୍ରତ ଦାନ କଲେ, କୁମାର ଦେବଙ୍କ କୃପାରେ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଏହି ବ୍ରତ ଏକ ଦମ୍ପତିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ, ଏହି ଜନ୍ମରେ ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ସନ୍ତାନହୀନଙ୍କୁ ସନ୍ତାନ, ଦରିଦ୍ରକୁ ଧନ, ରାଜ୍ୟହୀନ ରାଜାକୁ ରାଜ୍ୟ ମିଳେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପୂର୍ବେ ଏହି ବ୍ରତ ନଳ ରାଜା ରିତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ। ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ବ୍ରତ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ହାରାଇଥିବା ସଫଳତା ପାଇଁ କରିଥିଲେ। ଏଉଁବେଳେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ଆଉ ଏକ ବ୍ରତ କଥା କହିଲେ—ଆରୋଗ୍ୟ ବ୍ରତ। ଏହି ବ୍ରତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ କ୍ଷୟ କରେ। ମାଘ ମାସର ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ ଉପବାସ କରି, ଭାସ୍କର ଦେବଙ୍କୁ, ଯିଏ ନିତ୍ୟ ରୂପେ ବିଷ୍ଣୁ, ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଆଦିତ୍ୟ, ଭାସ୍କର, ରବି, ଭାନୁ, ସୂର୍ୟ, ଦିବାକର, ପ୍ରଭାକର—ଏହି ନାମରେ ସୂର୍ୟଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବାକୁ ବିଧି ଅଛି। ଷଷ୍ଠୀ ଦିନ ଭୋଜନ କରି, ସପ୍ତମୀରେ ଭାନୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ଭୋଜନ କରିବା ଏହି ବ୍ରତର ନିୟମ। ଏହିପରି ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିୟମିତ ଭାବେ ସୂର୍ୟ ପୂଜା କଲେ, ଏହି ଜନ୍ମରେ ଆରୋଗ୍ୟ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ ମିଳେ, ପରଲୋକରେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଶୁଭ ଲୋକ ମିଳେ। ପୂର୍ବେ ଏହି ବ୍ରତ ଅନରଣ୍ୟ ନାମକ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଆରୋଗ୍ୟ ଅଭିଲାଷା ପୂରଣ ପାଇଁ ଏହି ବ୍ରତରେ ସୂର୍ୟଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆରୋଗ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଏଉଁବେଳେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ସେଇ ରାଜା କି ରୋଗରେ ପୀଡିତ ଥିଲେ? ଏଉଁ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀଙ୍କୁ କିପରି ରୋଗ ହେଲା?” ତାହାର ଉତ୍ତରରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ସେ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ସୁନ୍ଦର ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ଏକ ସମୟରେ ସେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ମାନସ ସରୋବରକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସରୋବର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଧଳା ପଦ୍ମ ଦେଖିଲେ। ସେହି ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ ଦେହର ଏକ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷ, ଲାଲ ଛତାପା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦୁଇଟି ହାତ, ତୀବ୍ର ତେଜସ୍ବୀ ଦେଖିଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କ ରଥୀକୁ କହିଲେ, “ଏହି ପଦ୍ମ ଆଣିଦେ। ମୁଁ ଏହାକୁ ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଆଗରେ ଯଦି ଯାଉଛି, ତେବେ ମୋର ବଡ଼ ପ୍ରଶଂସା ହେବ। ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର ଏହା ଆଣ।" ରଥୀ ଏହି ଆଜ୍ଞାରେ ପଦ୍ମ ନେବାକୁ ପାଣି ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେ ପଦ୍ମ ଛୁଇଁଲେ, ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ହେଲା; ଏହି ଶବ୍ଦରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସେ ପଡ଼ି ମରିଗଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ରାଜା ମଧ୍ୟ ସେଇ ଶବ୍ଦର ଦୁଃଖରେ କୁଷ୍ଠରୋଗରେ ଭୋଗି, ତାଙ୍କର ରଙ୍ଗ ହରାଇ, ଶକ୍ତି ଓ ତେଜ ହରାଇଲେ। ଏପରି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଦେଖି ସେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ‘ଏହି ଅବସ୍ଥା କିପରି ହେଲା?’—ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ଭାବନା ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାପୁରୁଷ ବସିଷ୍ଠ ଆସି, “ତୁମ ଦେହକୁ ଏହି ଅବସ୍ଥା କିପରି ହେଲା? ଏବେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ? କହ,”—ବୋଲି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ରାଜା ସମସ୍ତ କାହାଣୀ ଖୋଲି କହିଲେ। ଏପରି ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ, “ଯଦି ତୁମେ ନିୟମ ମାନିଥାନ୍ତୁ, ଏଉଁ ଅବସ୍ଥା ହୁଏନଥାନ୍ତା। ତୁମ ଅନିୟମରେ ଏହି କୁଷ୍ଠ ଆସିଛି।” ଭୟକ୍ରାନ୍ତ ରାଜା ହାତ ଝୋଡ଼ି ପଚାରିଲେ, “ମୁଁ କ’ଣ ଭୁଲ କଲି? କେମିତି ଏହି ରୋଗ ହେଲା? ସଠିକ୍ କଥା କହ।" ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ, “ଏହି ପଦ୍ମ ‘ବ୍ରହ୍ମୋଦ୍ଭବ’ ନାମରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହାକୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସମାନ। ସେଉଁଠି ପ୍ରତି ଛଅ ମାସେ ଏହି ପଦ୍ମ ଦେଖାଯାଏ। ଏହାକୁ ଦେଖି ଯଦି କେହି ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ, ମୋକ୍ଷ ମିଳେ। ଏହି ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରୂପ ବିଦ୍ୟମାନ। ଏହାକୁ ଦେଖି ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ର ଛାଡ଼ି ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ତୁମ ରଥୀ ଏହି ଦେଖି ପାଣି ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତୁମେ ଏହାକୁ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଏହି ଅଭିଲାଷା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ କୁଷ୍ଠ ରୋଗ ପାଇଲ। ମୁଁ ତୁମକୁ ‘ଧର୍ମାତ୍ମା’ କହିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋହରେ ପଡ଼ିଲେ, ଏହିପରି ଅଧର୍ମ କଲେ। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ ଏହି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦିନ ଦେଖିଥାଏ। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପଦ୍ମକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ ବୋଲି କହନ୍ତି। ଏହି ମାନସ ସରୋବରରେ ବ୍ରହ୍ମା ପଦ୍ମ ଓ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯେଉଁଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ପୁନର୍ବାର ଜନ୍ମ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ମୋକ୍ଷ ମିଳେ। ଏଉଁ ବ୍ୟତୀତ, ଆଉ ଏକ କାରଣ ଶୁଣ, ଏହି ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ୟଦେବ ସ୍ଥିତ। ଏହି କାରଣରୁ ମଧ୍ୟ କୁଷ୍ଠ ହୁଏ।” ଏପରି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ଓ ତାହାର ଫଳ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ରାଜାଙ୍କୁ କଥାଇଲେ।