ଏକ ପବିତ୍ର ଦିନରେ, ଶୂରବୀର, ଦୃଢ଼, ହାତୀମୁହଁ, ବଡ଼ ପେଟ ଓ ଏକଦନ୍ତ ଭଗବାନ ବିନାୟକଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଏହି ଦିନ, ବିନାୟକଙ୍କ ପୂଜା ପରେ ବିଘ୍ନ ନାଶ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି କ୍ରିୟା କରିଲେ, ମାନବ ଜୀବନରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଦୂର ହୋଇଯାଏ; ବିନାୟକଙ୍କ କୃପାରେ ଲୋକ ନିଜ ଚେଷ୍ଟାରେ ସଫଳ ହୁଅନ୍ତି। ତାପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ରଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାନ୍ତି ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ଏହା ଗୃହସ୍ଥମାନେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଲେ ସଦା ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପଞ୍ଚମୀ ଦିନରେ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ, ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖଟା ଖାଦ୍ୟ ନ ଖାଇ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ରାତିରେ, ଶେଷ ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କ ପାଦକୁ ଅନନ୍ତ ରୂପରେ, କମରକୁ ବାସୁକି, ଉଦରକୁ ତକ୍ଷକ, ଛାତିକୁ କର୍କୋଟକ, ଗଳାକୁ ପଦ୍ମ, ଦୁଇ ହାତକୁ ମହାପଦ୍ମ ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ମୁହଁକୁ ଶଂଖପାଳ ଭାବରେ, ମୁଣ୍ଡକୁ କୁଟିଳ ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ପରେ, ଏହି ନାଗ ରୂପଗୁଡ଼ିକୁ ଅଲଗା ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦୁଧରେ ଏହି ରୂପଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ପରେ, ହରିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ତାପରେ, ଦୁଧ ଓ ତିଳ ଦେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ଅନ୍ନ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏକ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଭୋଜନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଓ ଏକ ସୁବ୍ରତ ନାଗ ତିଆରି କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରତ କୁ ଯିଏ ଭକ୍ତିରେ କରେ, ସେ ସଦା ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରେ ଓ ନାଗ ଭୟ ଥାଏ ନାହିଁ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ରଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କାମ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଚିତ୍ତରେ ଭାବିଥିବା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ଯିଏ ଷଷ୍ଠୀ ଦିନରେ ଫଳ ଖାଏ ଓ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରତ ରଖେ, ପୌଷ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନରେ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ଷଷ୍ଠୀ ଦିନରେ ପ୍ରଥମେ ଫଳ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ଶୁଦ୍ଧ ଚାଉଳ ଉପଯୋଗ କରି ନିଜେ ଖାଇବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ କିମ୍ବା ଫଳ ଦେଇ, ଏକ ଦିନ ବ୍ରତ ରଖି ସପ୍ତମୀ ଦିନରେ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ, ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, କେଶବଙ୍କୁ ଗୁହା ରୂପରେ ପୂଜା କରି ଏକ ବର୍ଷ ବ୍ରତ ରଖିବା ଉଚିତ। ଷଣ୍ମୁଖ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ଗୁହା, ସେନାପତି, କୃତ୍ତିକାପୁତ୍ର, କୁମାର, ଶ୍କନ୍ଦ—ଏହି ନାମରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଭୋଜନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ଷଣ୍ମୁଖ ର ସୁବ୍ରତ ପ୍ରତିମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। “ଓ କୁମାର, ତୁମର କୃପାରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉ; ଏହି ଦାନ ଭକ୍ତିରେ ଗ୍ରହଣ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇବା ଉଚିତ।” ଏହି ଦାନ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଏକ ଯୋଡ଼ା ଦେଇ ଦିଲେ, ଏହି ଜୀବନରେ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ଅସନ୍ତାନ ଦାନ କରିଲେ ସନ୍ତାନ ଲାଭ କରେ, ଗରିବ ଧନ ଲାଭ କରେ, ରାଜ୍ୟ ହାରାଇଥିବା ରାଜା ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇ ପାଇଁ—ଏହି ବ୍ରତର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ। ଏହି ବ୍ରତ ପୂର୍ବରୁ ନଳ ରାଜା ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ହାରାଇ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ରହୁଥିବା ସମୟରେ। ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ବ୍ରତ ଅନେକ ବିଶିଷ୍ଟ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ ପାଇଁ ପାଳନ କରିଥିଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଏହିପରେ ଆଉ ଏକ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିଲେ—ଆରୋଗ୍ୟ ବ୍ରତ, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ। ମାଘ ମାସର ସପ୍ତମୀ ଦିନରେ ଉପବାସ କରି, ଭାସ୍କର ଦେବ, ଯେଉଁ ଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁ ରୂପ, ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଆଦିତ୍ୟ, ଭାସ୍କର, ରବି, ଭାନୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦିବାକର, ପ୍ରଭାକର—ଏହି ନାମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଷଷ୍ଠୀ ଦିନରେ ଭୋଜନ କରି, ସପ୍ତମୀ ଦିନରେ ଭାନୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଓ ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନରେ ଭୋଜନ କରିବା ଏହି ବ୍ରତର ନିୟମ। ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଏହି ବ୍ରତ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜୀବନରେ ଆରୋଗ୍ୟ, ଧନ, ଧାନ ଲାଭ ହୁଏ; ପରଜନ୍ମରେ ଫେରି ଆସିବା ନାହିଁ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ ଲାଭ ହୁଏ। ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତି ରାଜା ଅନରଣ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତ ରଖି ଭାସ୍କର ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆରୋଗ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ। ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ସେ ରାଜା କି ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ଥିଲେ? ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ କିପରି ରୋଗ ହେଲା?” ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଉତ୍ତର କଲେ, “ସେ ରାଜା ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତି, ଖ୍ୟାତି ଓ ରୂପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏକ ସମୟରେ, ସେ ଦେବମାନ୍ୟ ମନସ୍ ଶ୍ରୋତସ୍ ଉପରେ ଦେବମାନେ ସହିତ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଧଳା ପଦ୍ମ ଦେଖିଲେ, ଏହି ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଲାଲ ଅମ୍ବର ପରିଧାନ କରିଥିବା, ଦୁଇ ହାତ ଓ ତୀବ୍ର ତେଜର ଅଧିକାରୀ ଦେଖିଲେ। ଦେଖି, ରାଜା ତାଙ୍କ ରଥୀକୁ କହିଲେ, ‘ଏହି ପଦ୍ମ ଆଣ। ଯଦି ମୁଁ ଏହାକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ନିଅଉଛି, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ମୁଁ ପ୍ରଶଂସିତ ହେବି; ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣ।’ ରଥୀ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଲୋଟସ୍ ନେବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେ ପଦ୍ମକୁ ଛୁଇଲେ, ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା; ଏହି ଶବ୍ଦରେ ଭୟଭିତ ହୋଇ ସେ ଗଡ଼ି ମରିଗଲେ। ଏହି କ୍ଷଣରେ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଏହି ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା କୁଷ୍ଠରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ, ରଙ୍ଗ ହରାଇଲେ, ଶକ୍ତି ଓ ତେଜ ହରାଇଲେ। ନିଜେ ଏହି ଦୁଃଖରେ ଅତିବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇ, ‘ଏହି କଣ?’ ଭାବି ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ଏହିପରେ, ବିବେକୀ ଓ ମହାତପସ୍ୱୀ ବସିଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଆସି ରାଜାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ‘ତୁମ ଶରୀରରେ ଏହି ଅବସ୍ଥା କିପରି ଆସିଲା? ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ? ମୋତେ କହ।’ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ ରାଜା ସମସ୍ତ ପଦ୍ମ ଘଟଣା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ।