ଏକ ସମୟରେ ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ରାଜନ୍, ଯଦି କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଛଅଟି ପାତ୍ର ଦାନ କରେ—ଏକଟିରେ ମଧୁ, ଦ୍ୱିତୀୟଟିରେ ଘିଅ, ତୃତୀୟଟିରେ ତିଳ ତେଲ, ଚତୁର୍ଥଟିରେ ଗୁଡ଼, ପଞ୍ଚମଟିରେ ଲୁଣ, ଏବଂ ଷଷ୍ଠଟିରେ ଗାଈର ଦୁଧ ଭରି ଦେଇଥାଏ, ତେଣୁ ସେ ଏହି ଦାନ ଦେଇ ସପ୍ତଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ହୁଏ, ସେ ପୁରୁଷ ହେଉ କି ନାରୀ। ଏପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି କହିଲେ—“ହେ ରାଜନ୍, ବିଘ୍ନ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ବିଧି ଅଛି, ତାହା ମୁଁ କହିବି, ଶୁଣ। ଏହି ବ୍ରତ କରିଲେ କେବେ ବିଘ୍ନ ଆସେନାହିଁ। ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥିରେ ଏହି ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନ ରାତିରେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରିବା, ତାହା ତିଳ ଭାତ ହେବା ଦରକାର। ଏହି ଭୋଜନ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରିବା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଚାରି ମାସର ବ୍ରତ ପଞ୍ଚଥର କରି, ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗଜମୁଖୀ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରି ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦେଇବା ଉଚିତ। ପାଞ୍ଚଟି ଦୁଧ-ଭାତ ଓ ତିଳ ଦେଇ ଏହି ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଲେ, ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଦୂର ହୁଏ। ପୂର୍ବେ, ସଗରଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ବିଘ୍ନ ଆସିଥିଲା, ସେ ଏହି ବ୍ରତ କରି ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ତ୍ରିପୁର ଦାନବକୁ ବିନାଶ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଏହି ବ୍ରତ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସମୁଦ୍ର ପାନ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଏହି ବ୍ରତ କରିଥିଲି। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ ରାଜାମାନେ, ତପସ୍ୟା ଓ ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିବାମାନେ, ବିଘ୍ନ ନାଶ ପାଇଁ ଏହି ବ୍ରତ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦିନ ଗଜମୁଖ, ଦୃଢ଼, ଓ ଏକଦନ୍ତ, ବଡ଼ ପେଟ ଥିବା ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଏବଂ ବିଘ୍ନ ନାଶ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରତ କରିଲେ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଦୂର ହୁଏ, ଓ ଭଗବାନ ଵିନାୟକଙ୍କ କୃପାରେ ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ କାମନାରେ ସିଦ୍ଧି ପାଏ। ଏହା ପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—“ହେ ରାଜନ୍, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାନ୍ତି ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ଗୃହସ୍ଥମାନେ କଲେ ସଦା ଶାନ୍ତି ପାଆନ୍ତି। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ପଞ୍ଚମୀରେ ଏହି ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କରି, ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖଟା ଖାଦ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ଚାଲିବା ଉଚିତ। ରାତିରେ ଶେଷନାଗ ଶୟନ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଏବଂ ତାଙ୍କ ଚରଣକୁ ଅନନ୍ତ, କମରକୁ ବାସୁକି, ପେଟକୁ ତକ୍ଷକ, ବକ୍ଷସ୍ଥଳକୁ କର୍କୋଟକ, କଣ୍ଠକୁ ପଦ୍ମ, ଦୁଇ ହସ୍ତକୁ ମହାପଦ୍ମ, ମୁହଁକୁ ଶଂଖପାଳ, ମୁଣ୍ଡକୁ କୁଟିଳ ରୂପେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଏହି ରୂପଗୁଡିକୁ ପୂଜିବା ପରେ ଦୁଧ ଦେଇ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଓ ପୁନି ହରିଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ତିଳ ମିଶିତ ଦୁଧ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରିବା ଦରକାର। ବର୍ଷ ଶେଷରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଭୋଜନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ନାଗ ତିଆରି କରି ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦେଇବା ଉଚିତ। ଯିଏ ଏହି ବ୍ରତ ଭକ୍ତିରେ କରେ, ସେ ସଦା ଶାନ୍ତି ପାଏ ଓ ସାପରୁ କେବେ ଭୟ ହୁଏନାହିଁ। ପୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—“ହେ ରାଜନ୍, ଏବେ ମୁଁ କାମ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ମନରେ ଭାବିଥିବା ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ। ଯିଏ ଷଷ୍ଠୀ ତିଥିରେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫଳ ଖାଇ ବ୍ରତ ରହେ, ଏବଂ ପୌଷ ମାସର କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଥୀରେ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ଷଷ୍ଠୀ ଦିନରେ ପ୍ରଥମେ ଫଳ ଦାନ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତରେ ଶୁଦ୍ଧ ଚାଉଳ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ କିମ୍ବା ଫଳ ମାତ୍ର ନେଇ ଏହି ଦିନ ଉପବାସ କରି, ସପ୍ତମୀ ଦିନରେ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଦରକାର। ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, କେଶବଙ୍କୁ ଗୁହା ରୂପେ ପୂଜିବା ଓ ତାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରତ ରହିବା ଉଚିତ। ଷଣ୍ମୁଖ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ଗୁହା, ସେନାପତି, କୃତ୍ତିକାପୁତ୍ର, କୁମାର, ଏବଂ ସ୍କନ୍ଦ—ଏହି ନାମରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର। ବ୍ରତ ଶେଷରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଭୋଜନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଷଣ୍ମୁଖ ମୂର୍ତ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଏକ ଯୁଗଳ ଦେଇଲେ, ସମସ୍ତ କାମନା ଏହି ଜନ୍ମରେ ପୂରଣ ହୁଏ। ଯିଏ ସନ୍ତାନହୀନ ସେ ସନ୍ତାନ ପାଏ, ଦରିଦ୍ର ସେ ଧନୀ ହୁଏ, ରାଜ୍ୟହୀନ ରାଜା ଆଉଥରେ ରାଜ୍ୟ ପାଏ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। ପୂର୍ବେ ନଳ ରାଜା ଏହି ବ୍ରତ କରି ଋତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ରହିଥିଲେ, ଏହି ବ୍ରତ ଅନେକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜାମାନେ କରି ସଫଳତା ପାଇଥିଲେ। ଏହା ପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି କହିଲେ—“ହେ ମହାରାଜ, ଏବେ ମୁଁ ଆରୋଗ୍ୟ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ସର୍ବପାପ ନାଶକ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ। ମାଘ ମାସର ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ ଉପବାସ କରି, ଭାସ୍କର ଭଗବାନ୍ ଯେଉଁଠି ଅନନ୍ତ ରୂପେ ବିଷ୍ଣୁ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଆଦିତ୍ୟ, ଭାସ୍କର, ରବି, ଭାନୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦିବାକର, ପ୍ରଭାକର—ଏହି ନାମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର। ଷଷ୍ଠୀ ଦିନରେ ଭୋଜନ କରି, ସପ୍ତମୀ ଦିନରେ ଭାନୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା, ଏବଂ ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନରେ ଭୋଜନ କରିବା ଏହି ବ୍ରତର ନିୟମ। ଏହି ଭାବେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯିଏ ନିୟମିତ ଭାବେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିଥାଏ, ସେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଆରୋଗ୍ୟ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ ପାଏ, ପରଲୋକରେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଶୁଭ ଲୋକ ପାଏ। ପୂର୍ବେ ବିଶ୍ୱଜିତ୍ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ଅନରଣ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତ କରି ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଭଗବାନ୍ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆରୋଗ୍ୟ ଦାନ କରିଥିଲେ। ତେବେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ପଚାରିଲେ—“ସେଇ ରାଜା କି ରୋଗୀ ଥିଲେ? ଏବଂ ବିଶ୍ୱଜିତ୍ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀଙ୍କୁ କିପରି ରୋଗ ହେଲା?” ତାହାର ଉତ୍ତରରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—“ସେ ରାଜା ବିଶ୍ୱଜିତ୍ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ, ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଓ ରୂପବାନ୍ ଥିଲେ; ଏକ ସମୟରେ, ହେ ରାଜନ୍...” (ଏଠାରେ ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ଆଗକୁ ଚାଲିଛି...