ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ଯେଉଁ ଲୋକ ନାରାୟଣଙ୍କ ଦୟାରେ, ସୋମ ଆକାରରେ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେ ଏହି ଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସର୍ବଜ୍ଞ ଏବଂ ଦର୍ଶନୀୟ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏହି ବ୍ରତ ସୋମ, ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁତ୍ର, କରିଥିଲେ। ବ୍ରତ ସମାପ୍ତିରେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସୋମଙ୍କ ଶରୀରରୁ କ୍ଷୟ ଦୂର କରି, ଅମୃତ ଭାଗ ଦାନ କରିଥିଲେ। ଏହି ଭାଗ ସୋମ ରାଜା ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସୋମ ତ୍ୱରା ଉଦ୍ଭିଦର ଅଧିପତି ହେଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ ଯେଉଁ ଦିନ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ଵୟୀ ସୋମ ପାନ କରନ୍ତି, ସେ ଦିନ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏହି ଦୁଇ ଜଣ ସେଷ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହି ଦୁଇଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପକ୍ଷ ଭାବେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତା ନାହାନ୍ତି, ସେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପରମେଶ୍ୱର ନାନା ନାମରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଏବେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଛନ୍ତି, “ହେ ରାଜନ୍, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଶୁଭ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ ସ୍ତ୍ରୀ-ପୁରୁଷ ଉଭୟଙ୍କ ଲାଗି ଶୀଘ୍ର ଶ୍ରୀ-ସମୃଦ୍ଧି ଆସେ। ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ଏହି ବ୍ରତ ରଖିବା ଉଚିତ, ଏହି ଦିନ ରାତି ଉପବାସ ଓ ପବିତ୍ରତା ସହିତ ରହିବା ଦରକାର। ଏହି ଦିନ ହରିଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ କିମ୍ବା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଉମା ସହିତ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ଗିରିଜା ଏବଂ ହରିଙ୍କୁ ତ୍ରିନେତ୍ର ଭାବେ ମନ୍ୟ କରିବାକୁ ବିଦ୍ୟାନ୍ତ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପୁରାଣରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ଯେଉଁଠି ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଅଲଗା କରି କହାଯାଏ, ସେଥିରେ ଅଶ୍ରଦ୍ଧାବାନଙ୍କ କଥା ଅନୁସରିତ ହୁଏ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖି, ହରି-ଲକ୍ଷ୍ମୀ କିମ୍ବା ହର-ଗୌରୀଙ୍କୁ ଏହି ବିଶେଷ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ—ପାଦରେ ‘ଗଭୀରଙ୍କୁ’, କଟିରେ ‘ଶୁଭଙ୍କୁ’, ନାଭିରେ ‘ଦେବଦେବଙ୍କୁ’, ମୁହଁରେ ‘ତ୍ରିନେତ୍ରଙ୍କୁ’, ମୁଣ୍ଡରେ ‘ବାଣୀପତିଙ୍କୁ’, ସମସ୍ତ ଅଂଗରେ ‘ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି। ଏହିପରି ଚନ୍ଦନ, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ପୂଜା କରି, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମଧୁ ଓ ଘୃତ ଓ ତିଳ ସହିତ ଅଗ୍ନିହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଲୁଣ, ଖାର, ତେଲ ଛାଡ଼ି ମାଟିରେ ପକାଯାଇଥିବା ଗହୁଁର ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଆଷାଢ଼ ମାସରୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ ଉପବାସ ଭଞ୍ଜନ କରିବା ନିୟମ। କାର୍ତ୍ତିକ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ତିନି ମାସ ଯାଏଁ ବାର୍ଲି କିମ୍ବା ଶ୍ୟାମକ ଧାନର ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ତୃତୀୟା ଦିନରେ ଏକ ସୁବ୍ରତ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ପାଇଁ ଗୌରୀ-ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ଶକ୍ତିଅନୁଯାୟୀ ହସ୍ତୀ-ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ହରିଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରି ଦାନ କରିବା ଦରକାର। ଯଦି ଖାଦ୍ୟ ନଥାଏ, ତେବେ ଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଏହି ସହିତ ଛଅଟି ପାତ୍ର (ମଧୁ, ଘୃତ, ତିଳ ତେଲ, ଗୁଡ଼, ଲୁଣ, ଗାୟର ଦୁଧ) ଦାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସପ୍ତଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଶୁଭ ଓ ଆକର୍ଷକ ହୁଏ। ଏଉଁପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ବିଘ୍ନ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଏକ ବିଶେଷ ବ୍ରତ ଅଛି। ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନରେ ଏହି ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନ ରାତିରେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରି, ଉପବାସ ଭଞ୍ଜନ ପାଇଁ ତିଳ ଭାତ ଖାଇବା, ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଦରକାର। ଏହି ଚାରି ମାସର ବ୍ରତ ପାଞ୍ଚ ଥର କରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗଜାନନ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଅ। ପାଞ୍ଚଟି ଦୁଧ ଭାତ ଓ ତିଳ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଦୂର ହୁଏ। ପୂର୍ବେ ଯେତେବେଳେ ସଗରଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞେ ବିଘ୍ନ ଆସିଥିଲା, ସେ ଏହି ବ୍ରତ କରି ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ। ତେଣୁ ରୁଦ୍ର ତ୍ରିପୁରା ନାଶ କଲେ, ମୁଁ ମଧୁ ପାନ କଲି, ସମସ୍ତେ ଏହି ବ୍ରତ କରିଥିଲୁ। ପ୍ରାଚୀନ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତ କରି ବିଘ୍ନ ଦୂର କରିଥିଲେ। ଏହି ଦିନ ଗଜମୁଖ, ଦୃଢ଼, ଏକଦନ୍ତ, ପିଂଗଳ, ବିରାଟ ପେଟ ଥିବା ବିନାୟକଙ୍କୁ ପୂଜି ଏବଂ ବିଘ୍ନ ନାଶ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିହୋମ କରିବା ଉଚିତ। କେବଳ ଏହି ବ୍ରତ କରିଲେ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଦୂର ହୁଏ, ବିନାୟକଙ୍କ କୃପାରେ ସମସ୍ତ କାମ ସିଦ୍ଧି ହୁଏ। ଏଉଁପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଶାନ୍ତି ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପଞ୍ଚମୀରେ ଏହି ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କରି, ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖଟା ଛାଡ଼ି ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ରାତିରେ ଶେଷ ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜି, ତାଙ୍କ ପାଦକୁ ଅନନ୍ତ, କଟିକୁ ବାସୁକି, ନାଭିକୁ ତକ୍ଷକ, ବକ୍ଷସ୍ଥଳ କୁ କର୍କୋଟକ, କଣ୍ଠକୁ ପଦ୍ମ, ଦୁଇ ହାତକୁ ମହାପଦ୍ମ, ମୁହଁକୁ ଶଂଖପାଳ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡକୁ କୁଟିଳ ଭାବେ ପୂଜିବା ଦରକାର। ଏହି ଭାବରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ରୂପକୁ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଇ, ପୁନଃ ହରିଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦୁଧ ଓ ତିଳ ଦେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ବର୍ଷ ଶେଷରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ନାଗ ଦାନ କରିବା ଦରକାର। ଯିଏ ଏହି ବ୍ରତ ଭକ୍ତି ସହିତ କରେ, ସେ ସଦା ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରେ, ନାଗଦେବତାଙ୍କୁ ନେଇ କେବେ ଭୟ ନଥାଏ।” ଏଭଳି, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି ପବିତ୍ର ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ପାଳନ ପଦ୍ଧତି ବିଷୟରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।