ଏକ ଦିନ, ଏକ ପାଣ୍ଡିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେବାଳୟରେ ଦହୁଛିଲେ। ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ରଖି ହଜାର ହଜାର ଲୋହା ଜାଲ ଦ୍ୱାରା ଅଲଗା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜାଲରେ ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳା ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହା ସମୟରେ ଏକ ଶିକାରୀ ଆସି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଓ ମହାମୁନି, ଏହି ଅଗ୍ନିରୁ ଏକ ଜ୍ୱାଳା ଦେଖ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଅଗ୍ନିଗୁଡ଼ିକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବି।” ଏଭଳି କହି, ଶିକାରୀ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଘଡ଼ି ଅଗ୍ନିରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ; ଏହା ଦେଖି ଅଗ୍ନି ଆଗରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବୁଝିଗଲା। ତାପରେ ଶିକାରୀ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଓ ପୂଜ୍ୟ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଅଗ୍ନି ନେଇଥିଲ, ସେ ଅଗ୍ନି ମୋତେ ଦେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମୋ ଆଣିଥିବା ମାଂସ ପକାଇପାରିବି।” ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି ଲୋହା ଜାଲ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଠି କୌଣସି ଅଗ୍ନି ରହିନଥିଲା; ଅଗ୍ନି ମୂଳରୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହା ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ନିଶ୍ଚୟରେ ଅଟୁଟ ରହି ଚୁପଚାପ ଦଉଡ଼ି ଲଜ୍ଜିତ ହେଇଉଠିଲେ। ଏବେ ଶିକାରୀ କହିଲେ, “ଓ ଉତ୍ତମ, ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ଅନେକ ଶାଖା ଜ୍ୱାଳା ଦେଖାଯାଉଛି; ଯେତେବେଳେ ମୂଳ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି, ଅଗ୍ନି ବୁଝିଯାଉଛି। ଏହି କଥା ଠିକ କି ନୁହେଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ?” ଏହା ପରେ, ଶିକାରୀ ଶିକ୍ଷାଦାନ କରି କହିଲେ, “ଅତ୍ମା ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଏ, ସେହିଁଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆଶ୍ରୟ। ଏହି ସୃଷ୍ଟି ତାହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏବଂ ତାହାରେ ଏହି ଜଗତ ଅବସ୍ଥିତ। ଜେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ ନେଇ ନିଜ ଅତ୍ମା ସହ ଏହାକୁ ଏକତ୍ର କରି କରେ, ସେ କଦାଚିତ୍ ପତିତ ହୋଇନଥିବେ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚୁପ ହୋଇ ଦଉଡ଼ି ଲଜ୍ଜିତ ହେଇଉଠିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଖଗତାରୁ ପୁଷ୍ପର ବର୍ଷା ହେଲା। ତାପରେ, ସେ ଦିବ୍ୟ ଶୁଭ୍ର ଦେବ ରଥ ଦେଖିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଚାହିଁବା ଅନୁସାରେ ଯିବା ସମର୍ଥ, ଅନେକ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ସେଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେଖିଲେ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋଭୀ ଲୋକ ଏବଂ ତାହା ସହ ନିଜ ମନରୁ ଅନେକ ରୂପରେ ବିରାଜିତ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା। ଅଦ୍ୱୈତ ଭାବରେ ନିପୁଣ, ଯୋଗଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଦେହରେ ବିରାଜିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହିପରି, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୈଭ୍ୟ, ନିଜ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିବାକୁ ଜ୍ଞାନୀ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସମର୍ଥ। ଏଭଳି ରୈଭ୍ୟ ଏବଂ ବସୁ, ବ୍ରିହସ୍ପତିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରୁ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରି ନିଜ ସନ୍ଦେହର ସମାଧାନ ପାଇଲେ। ତେଣୁ, ଓ ରାଜା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନିଜ ଦେହରେ ଅଦ୍ୱୈତ ଭାବରେ ବିରାଜିତ ଦେଖି ପୂଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି କଥା ଶୁଣି କପିଳଙ୍କୁ ଶ୍ରବଣ କରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଅଶ୍ୱଶିରାସ ନିଜ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଥୂଳଶିରାସଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କରି, ସେ ନିଜେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଲେ। ନୈମିଶ ନାମକ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ରାଜା ଦେବତାଙ୍କ ଦେବ ରୂପରେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା, ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା ଏବଂ ଷ୍ଟୁତି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିଲେ। ଏହିପରି, ଭୂମି ଦେବୀ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “କିପରି ରାଜା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ମୂର୍ତ୍ତି ରୂପେ ଷ୍ଟୁତି କରିଥିଲେ? ଏହି ଷ୍ଟୁତି ବିଷୟରେ ଆଉ ଏକଥା କହ।” ଶ୍ରୀ ବରାହ କହିଲେ: “ମୁଁ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ ହେଉଥିବା ଦେବତା, ଭବ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ସୋମ, ରାଜା, ମାରୁତ ଏବଂ ହରି ଯଜ୍ଞ ମୂର୍ତ୍ତି, ଅନେକ ରୂପରେ ବିରାଜିତ—ସେହିଁଠିକୁ ନମସ୍କାର କରେ।” “ମୁଁ ଚିରନ୍ତନ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷ, ଶୋଭାମୟ ଦନ୍ତ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି, ଦୁଇ ଉତ୍ତରାୟଣ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣାୟଣ ତାଙ୍କ ଉଦର, ତାଙ୍କ ଶରୀରର କେଶ ଦର୍ଭା ଘାସ, ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଇନ୍ଦନ—ସେହିଁଠିକୁ ନମସ୍କାର କରେ।” “ଉପର ଏବଂ ତଳ ମଧ୍ୟର ଆକାଶ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଭରିଯାଇଛି, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ; ଏହି ଜଗତର ଉତ୍ସ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କୁ ସଦା ନମସ୍କାର।” “ଦେବ ଏବଂ ଦାନବଙ୍କର ବିଜୟ-ପରାଜୟ ପାଇଁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଅଦି ଦେବତା ନିଜ ପ୍ରାକୃତିକ ଶରୀର ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି—ସେହିଁଠିକୁ ଯଜ୍ଞ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ନମସ୍କାର।” “ତୁମେ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ମାୟାରେ ଗଠିତ, ଅନ୍ଧାରା ରେ ଚମକୁଥିବା ଚକ୍ର ଧାରଣ କରି, ଚାରି ଭୁଜାରେ ଗଦା, ଖଡ଼ା ଓ ଶାର୍ଂଗ ଧନୁ—ସେହିଁଠିକୁ ଯଜ୍ଞ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ନମସ୍କାର।” “କେବେ ତୁମେ ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଧାରଣ କର, କେବେ ଶରୀର ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି, କେବେ ତୁମେ ଧୂଳି ରେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ—ସଦା ଚିରନ୍ତନ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷ କୁ ନମସ୍କାର।” “ଚାରି ମୁଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି ସୃଷ୍ଟି କର, ଚକ୍ର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଧାରଣ କର, ନାଶ ପାଇଁ କାଳାଗ୍ନି ଭଳି—ସଦା ଯଜ୍ଞ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ନମସ୍କାର।” “ସଂସାର ଚକ୍ରର ଗତି ପାଇଁ ପୂଜିତ, ସବୁ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପି, ପୁରାତନ, ଯୋଗୀଙ୍କ ଧ୍ୟାନର ବିଷୟ, ଅପରିମିତ—ସଦା ଯଜ୍ଞ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ନମସ୍କାର।” “ମୁଁ ମୋ ମନ ତୁମେଠାରେ ଅର୍ପଣ କରିଛି; ତୁମେ ନିଜ ରୂପରେ ଦେଖିଲେ, ମୋ ମନ ସ୍ଥିର ରହିଥାଏ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଜାଣିନାହିଁ—ମୋ ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତିକୁ ରକ୍ଷା କର।” ଏଭଳି ଷ୍ଟୁତି କରି, ଏକ ଅଗ୍ନି ଶିଖା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା; ରାଜା ଏହି ତେଜରେ ନିଜ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ଏହାରେ ଲିନ ହୋଇ ଯଜ୍ଞ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଲୟ ପାଇଲେ। ଏହା ପରେ, ଭୂମି ଦେବୀ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ବସୁ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ସନ୍ଦେହ ଦୂର ହେବା ପରେ, ଦୁଇଜଣ କଣ କରିଥିଲେ?” ଶ୍ରୀ ବରାହ କହିଲେ: “ବସୁ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା, ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ଅନେକ ମହା ଯଜ୍ଞ କରି, ବହୁ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଅଦ୍ୱୈତ ଭାବରେ ଭାବି, ରାଜା ହରି ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଥିଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ରାଜାଙ୍କ ମନ ରାଜ୍ୟ ଭୋଗର ପରେ ଦ୍ୱୈତ ଭାବର ଶେଷ ପାଇଲା। ତାପରେ, ନିଜ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ବିବସ୍ୱତ୍, ଶତ ଭାଇମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କରି, ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ପୁଷ୍କର ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠି କେଶବ, ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ରୂପେ ଭକ୍ତମାନେ ପୂଜନ କରନ୍ତି। ଏଠି, କଶ୍ମୀରର ରାଜା ବସୁ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରି ନିଜ ଶରୀରକୁ ଶୋଷିଦେଲେ।