ହରି ଏକ ହଞ୍ଚିଆ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି ସ୍ୱୟଂ ଆସିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆଗମନ ସହିତ ସେଇ ଆମ୍ବ ଗଛଟି ମଧ୍ୟ ହଞ୍ଚିଆ ହୋଇଗଲା। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ରାଜା ଭାବନାରେ ଲୀନ ହେଲେ—ଏହି ଆମ୍ବ ଗଛ କିପରି ହଞ୍ଚିଆ ହେଲା? ଏପରି ଚିନ୍ତା କରିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଆସିଲା—ଏହି ସବୁ ହେଉଛି ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଗମନରେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଭାବି ରାଜା ନିଶ୍ଚିତ କଲେ—ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଶ୍ଚୟ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପରମପୁରୁଷ ହେବେ। ଏହି ଭାବରେ ରାଜା ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଆପଣ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୟା କରି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ଏବେ ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଦେଖାନ୍ତୁ, ହେ ହରି।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଚକ୍ର, ଶଂଖ ଓ ଗଦାଧାରୀ ଭଗବାନ ଶାନ୍ତ ରୂପେ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ହେ ରାଜାନାମ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ମନରେ ଯାହା ଚାହଁ, ତାହା ଭିକ୍ଷା ମାଗ; ମୋ ଆନନ୍ଦିତ ହେବା ସହିତ ତିନି ଲୋକରେ ଏକ ତିଳ ପରିମାଣ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।” ଏପରି ଦେଖି, ଖୁସିରେ ରାଜାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଖିଳିଉଠିଲା ଏବଂ ସେ କହିଲେ, “ହେ ଦେବେଶ, ମୋତେ ମୋକ୍ଷ ଦିଅ।” ଏହା ଛଡ଼ା ସେ କିଛି ଅନ୍ୟ କଥା କହିଲେ ନାହିଁ। ତାହାପରେ, ଭଗବାନ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିବା ସହିତ ଏହି ଆମ୍ବ ଗଛ ହଞ୍ଚିଆ ହୋଇଗଲା; ଏହିଠାରୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ‘କୁବ୍ଜାମ୍ର ତୀର୍ଥ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ। ଏଠାରେ ପଶୁ ଜନ୍ମର, କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପଞ୍ଚଶତ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ଲାଭ କରିବେ, ଏବଂ ଯୋଗୀମାନେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ।” ଏପରି କହି ଭଗବାନ ଜନାର୍ଦନ ରାଜାଙ୍କୁ ନିଜ ଶଂଖର ଟିପ୍ ପ୍ରସ୍ପର୍ଶ କଲେ; ସେହି ସ୍ପର୍ଶ ପାଇଁ ରାଜା ପରମ ମୋକ୍ଷରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହିପରି ଉଦାହରଣ ଦେଇ ଭଗବାନ କହିଲେ, “ଏହିପରି ହେଉଛି, ହେ ରାଜାନାମ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶରଣ ନିଅ, ଯେଉଁଥିରେ ଥିଲେ ଆଉ କେବେ ଦୁଃଖର ପଥରେ ପ୍ରବେଶ କରିବ ନାହିଁ। ଯିଏ ସକାଳେ ଉଠି ଏହି ଦୁଇ ଭକ୍ତଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ପାଠ କରିବ, ସେ ମୋକ୍ଷ, ଧର୍ମ ଓ ଧନର ଫଳ ଲାଭ କରିବ। ଯିଏ ଏହି ଶୁଭ ଓ ପୁଣ୍ୟମୟ ବ୍ରତ କରିବେ, ସେ ଏଠି ଏହି ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ଉପଭୋଗ କରି, ପରେ ଶେଷରେ ଲୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ।” ତାପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷି କହିଲେ, “ଏବେ ମୁଁ ଏକ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶ୍ରୀବ୍ରତର କଥା କହିବି, ଯାହା କରି ଅପଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମଧ୍ୟ ବି ତୁରନ୍ତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହୋଇଯାଏ। ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ପ୍ରଥମା ତିଥିରେ ରାତିରେ ଉପବାସ କରି, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବୈଶ୍ୱାନରକୁ ପାଦ, ଅଗ୍ନିକୁ ଉଦର, ହବିର୍ଭୁଜକୁ ବକ୍ଷ, ଦ୍ରବିଣୋଦକୁ ବାହୁ ଦେଇ, ସମ୍ବର୍ତ୍ତକୁ ମୁଣ୍ଡ, ଜ୍ୱଳନକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେଇ, ଏହି ପ୍ରକାରେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ନିୟମ। ସାମ୍ନାରେ ଏକ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟି କରି, ସେଠାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଯବ ଓ ଘୃତ ମିଶ୍ରିତ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା ଦରକାର; କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଏହିପରି ଚାରି ମାସ କରିବା ଉଚିତ। ଚୈତ୍ର ଆଦି ମାସରେ ଘୀ ମିଶ୍ରିତ ଛେନା ଭୋଜନ, ଶ୍ରାବଣ ଆଦି ମାସରେ ସକ୍ତୁ ଭୋଜନ କରିବା ନିୟମ। ବ୍ରତ ଶେଷରେ ସୁନାର ଅଗ୍ନି ସୃଷ୍ଟି କରି, ଲାଲ ଚିର ଓ ଲାଲ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାକୁ କୁଙ୍କୁମ ଦେଇ ଅଭ୍ୟଞ୍ଜନ କରିବା, ଫେରି ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ସୁନ୍ଦର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଶୋଭା ଦେଇ ପୂଜିବା ଓ ଲାଲ ଚିର ଦେଇ ଦାନ କରିବା ଦରକାର। ଏବଂ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବା ଉଚିତ: ‘ମୁଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୋ କ୍ରିୟା ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୁଁ ସଦା ଶୁଭ ରହିଉ।’ ଏପରି କହି, ଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଖରେ ରଖିଲେ, ଯଦି ପୂର୍ବରୁ ଅଭାଗ୍ୟ ଥାଏ, ତଥାପି ତୁରନ୍ତ ଭାଗ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହି ବ୍ରତ କରିଲେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ବହୁତ ସମୃଦ୍ଧି, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ ମିଳେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ଅଗ୍ନି ପୂର୍ବଜନ୍ମର ପାପ ଦଗ୍ଧ କରେ; ପାପ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ ଆତ୍ମା ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଏହି ଜନ୍ମରେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ଦିନେ ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତି, କିମ୍ବା ଦ୍ୱିଜମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପାଠ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ତୁରନ୍ତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହେବେ। ଏହି ବ୍ରତ ପୂର୍ବେ ଏକ ଶୂଦ୍ର ଜନ୍ମରେ ଥିବା କୁବେର ମହାତ୍ମା କରିଥିଲେ, ଏହି କଥା ପ୍ରସିଦ୍ଧ।” ଏବେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାନ୍ତି ବ୍ରତର କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯାହା କରି ସୋମ ଏକଥର ନିଜ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପୁନର୍ବାସିଲେ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପରେ ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ଷୟରୋଗରେ ପୀଡିତ ହେଇଥିଲେ; ଏହି ବ୍ରତ କରି ସେ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଫେରାଇଥିଲେ। କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱିତୀୟା ତିଥିରେ ରାତିରେ ଉପବାସ କରି, ବଳକେଶବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର। ବଳଦେବଙ୍କ ପାଦ ଓ କେଶବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ପୂଜିବା, ଏଭଳି ପୂଜା କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୈଷ୍ଣବ ରୂପକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ସେଇ ଦିନ ସୋମ ନାମକ ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପରେ ପରମପୁରୁଷଙ୍କୁ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଦରକାର: “ଓମ୍, ଅମୃତ ରୂପ, ସମସ୍ତ ଔଷଧୀର ନାଥ, ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡଳର ଶାସକ, ସୋମ, ପରମାତ୍ମନ୍, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।” ଏପରି ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ରାତିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଯବ ଓ ଘୃତ ମିଶ୍ରିତ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା ଦରକାର। ଫାଲ୍ଗୁନ ଆଦି ଚାରି ମାସ ଚିରେ ଖିର ଭୋଜନ, କାର୍ତ୍ତିକରେ ଚାଉଳ ଓ ଯବ ଦେଇ, ଆଷାଢ଼ ଆଦି ଚାରି ମାସରେ ତିଳ ଦେଇ ହୋମ କରିବା ଏବଂ ତିଳ ଭୋଜନ କରିବା ନିୟମ। ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଚାନ୍ଦିର ଚନ୍ଦ୍ର ତିଆରି କରି, ଧଳା ଚିର ଓ ଧଳା ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଦରକାର। ଏହିପରି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ନିୟମ ସହିତ ଯେଉଁମାନେ ଏହି ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକୁ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାଗ୍ୟ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ।