ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ରାଜା ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମ୍ର ଭାବରେ ବିନୟ କରି କହିଲେ: "ହେ ଦେବମହେଶ୍ବର, ମୋତେ ଏମିତି ଏକ ପୁତ୍ର ଦିଅ, ଯିଏ ବେଦ ମନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରବିଣ, ବଳିଦାନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, କୀର୍ତିଶାଳୀ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଅନେକ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଣ ସ୍ବଭାବର ହେବ।" ଏପରେ ରାଜା ପୁଣି କହିଲେ: "ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ମୋ ପରେ ଏକ ଶୁଭ ଅବସ୍ଥା ଦିଅ, ଯାହାକୁ ଋଷିଙ୍କ ନିବାସ କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ଦୁଃଖ ନାହିଁ।" ଦେବତା ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ତଥାସ୍ତୁ," ଏବଂ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଏହା ପରେ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ହେଲା ବତ୍ସପ୍ରି। ସେ ବେଦ ଏବଂ ଶାଖାରେ ପ୍ରବିଣ ଥିଲେ, ବଳିଦାନ କରୁଥିଲେ, ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର କୀର୍ତି ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା। ଏପରେ ରାଜା ବିଷ୍ଣୁଦତ୍ତ ଏପରି ଏକ ପୁତ୍ର ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ତପସ୍ୟାରେ ନିମଗ୍ନ ହେଲେ। ସେ ହିମବତ୍ ପାହାଡରେ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ଭାବେ ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି, ଉପବାସ ରଖି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଏକ ମହା ଷ୍ଟୋତ୍ର ରଚନା କରିଥିଲେ। ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ପଚାରିଲେ: "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଷ୍ଟୋତ୍ର କେମିତି ଥିଲା? ଏବଂ ରାଜା ଏହି ଷ୍ଟୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନି:ସ୍ୱର୍ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କେମିତି ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ?" ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ: "ହିମବତ୍ ପାହାଡରେ ରାଜା ନି:ସ୍ୱର୍ ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏକ ଷ୍ଟୋତ୍ର ରଚନା କରିଥିଲେ।" ରାଜା ଷ୍ଟୋତ୍ରରେ କହିଲେ: "ମୁଁ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରେ, ଯିଏ ନଶ୍ୱର ଓ ଅନଶ୍ୱର, କ୍ଷୀରସାଗରରେ ଶୟନ କରୁଥିବା, ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଶରୀରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଅତିତ, ଯାଙ୍କର ବାହୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପି, ଯିଏ ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ।" "ତୁମେ ଆଦିଦେବ, ପରମ ତତ୍ତ୍ୱର ମୂର୍ତ୍ତି, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ପୁରାତନ, ପରମପୁରୁଷ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଅତିତ, ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ; ହେ ଶଂଖ, ଗଦା ଓ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।" "ତୁମେ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ; ଏହି ସୃଷ୍ଟି ତୁମ ପାଇଁ, ବିଷ୍ଣୁ; ଲୁଚିଥିବା କୌଣସି ଜଣେ କିଛି କରିନାହିଁ।" "ତୁମେ କୂର୍ମ ଓ ବରାହ ରୂପ ନେଇଛ; ଅନେକ ରୂପ ନେଇଛ; ତୁମ ଅଲୌକିକ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଜନ୍ମ କଥା ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟରେ ତାହା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।" "ହେ ନରସିଂହ, ନମସ୍କାର; ହେ ବାମନ, ହେ ଜମଦଗ୍ନି, ଦଶମୁଖ ରାବଣ ଶ୍ରେଣୀକୁ ନଶ୍ୱ କରିଥିବା; ହେ ବସୁଦେବ, ନମସ୍କାର; ହେ ବୁଦ୍ଧ, କଲ୍କିନ, ପକ୍ଷୀଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ; ହେ ଶମ୍ଭୁ, ଅଭିମାନୀଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରିଥିବା, ନମସ୍କାର।" "ନରାୟଣ, ପଦ୍ମନାଭ, ପରମପୁରୁଷ, ଅମରମଣ୍ଡଳରେ ସମ୍ମାନିତ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।" "ନରସିଂହ ରୂପରେ ଭୟଙ୍କର ମୁଖ, କୂର୍ମ ରୂପରେ ପାହାଡ ଭଳି ଶରୀର, ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପରେ ସାଗର ଭଳି ଆକୃତି, ବରାହ ରୂପରେ ଅନନ୍ତ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।" "ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ; ତୁମ ଅବତାର ପ୍ରମୁଖ ନୁହେଁ, ଏହି ଧ୍ୟାନ ଅଜ୍ଞମାନଙ୍କୁ ଜଣାଯାଇଛି; ତୁମକୁ ନ ଦେଖିଲେ ଅନାଦି।" "ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ବଳିଦାନର ମୂଳ, ତୁମେ ଏହାର ଅଂଗ, ତୁମେ ହବି, ବଳିଦାନ ପଶୁ, ପୁଜାରି ଓ ପୂଜ୍ୟବସ୍ତୁ; ଦେବ ଓ ଋଷିମାନେ ତୁମକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।" "ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ଯାହା ସ୍ଥିର କିମ୍ବା ଚଳ, ଦେବ, କାଳ ଓ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ, ସେ ସବୁ ପରମ; ହେ ଜନାର୍ଦନ, ତୁମେ ବିଭକ୍ତ ନୁହେଁ; ମୋତେ ଇଚ୍ଛିତ ସିଦ୍ଧି ଦିଅ।" "ପଦ୍ମନୟନ, ଶରୀରଧାରୀ ଓ ଅଶରୀରୀ, ହେ ହରି, ମୁଁ ତୁମର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି—ମୋତେ ସାଂସାରିକ ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କର।" ଏପରି ଏହି ମହାତ୍ମା ରାଜା ମାଙ୍ଗୋ ଗଛ ତଳେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଷ୍ଟୋତ୍ର କରିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ତାପରେ ହରି ଏକ କୁଞ୍ଜ ରୂପ ନେଇ ଆସିଲେ; ତାଙ୍କ ଆଗମନ ସହିତ ମାଙ୍ଗୋ ଗଛ ମଧ୍ୟ କୁଞ୍ଜ ହେଇଗଲା। ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ରାଜା ନିଷ୍ଠାରେ ତ୍ୟାଗୀ ହେଇ ଚିନ୍ତା କରିଲେ: କିପରି ମାଙ୍ଗୋ ଗଛ କୁଞ୍ଜ ହେଲା? ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା: ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ଆଗମନରୁ ହେଇଛି, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। "ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ନି:ସ୍ୱର୍ପରମେଶ୍ୱର," ଏହି ଭାବରେ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ନମସ୍କାର କଲେ: "ହେ ଭଗବାନ, ତୁମେ ନି:ସ୍ୱର୍ପରମେଶ୍ୱର, କୃପା ପାଇଁ ଆସିଛ; ମୋତେ ତୁମ ଏକାନ୍ତ ରୂପ ଦେଖାଅ।" ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦେବତା ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧାରଣ କରି, ମୃଦୁ ଭାବରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ବର ଚୟନ କର, ହେ ରାଜା; ତିନି ଲୋକରେ ଏକ ତିଳ ପରି ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି।" ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ଉଦ୍ଭାସିତ ଚକ୍ଷୁ ସହିତ କହିଲେ: "ମୋତେ ମୋକ୍ଷ ଦିଅ, ହେ ଦେବମହେଶ୍ଵର," ଏବଂ ଅନ୍ୟ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି ଭଗବାନ ପୁଣି କହିଲେ: "ମୁଁ ଆସିବା ସମୟରେ ଏହି ମାଙ୍ଗୋ ଗଛ କୁଞ୍ଜ ହେଲା; ଏହି ସ୍ଥାନ କୁବ୍ଜକାମ୍ର ତୀର୍ଥ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ।" "ଏଠାରେ ପଶୁ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯଦି ତାଙ୍କ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ପଞ୍ଚଶତ ଦିବ୍ୟ ଯାନ ମିଳିବ, ଯୋଗୀମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଇବେ।" ଏପରି କହି ଜନାର୍ଦନ ରାଜାଙ୍କୁ ଶଂଖ ଶିରା ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶ କଲେ; ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ସହିତ ରାଜା ପରମ ମୋକ୍ଷ ପାଇଲେ। ତେଣୁ, ହେ ରାଜା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନିଅ; ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଲେ ଦୁଃଖ ପଥକୁ ପୁଣି ଆସିବା ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଜଣେ ପ୍ରଭାତରେ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ପଢିବା କରିଥିବେ, ମୋକ୍ଷ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଫଳ ପାଇବେ। ଯେଉଁ ଲୋକେ ଏହି ଶୁଭ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଉପବାସ କରିଥିବେ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ଉପଭୋଗ କରି, ପରେ ଦିଶୋଲ୍ଲୟ ପାଇବେ। ଏଉଁପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: "ଏବେ ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀ ଉପବାସ ଉପାୟ କୁ କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଅପରିଶ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଶ୍ରୀମାନ ହେବେ।" "ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପ୍ରଥମ ତିଥିରେ ରାତି ଉପବାସ ରଖି, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।