ଦଶମ ଦିନରେ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସ୍ନାନ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ପରେ, ପୂର୍ବ ଭଳି ଭକ୍ତି ଭାବରେ ପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ, ଏହିପରି ଉପାୟରେ ଉପବାସ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ 'କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ' ବୋଲି ଯବ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ଦାନ, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ପୂଜା ଯେଉଁଠି ହେଉ। ଚାରିମାସ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଶେଷ କରିବା ପରେ, ଚୈତ୍ର ମାସରୁ ପୁଣି ଆରମ୍ଭ କରି, ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ପ୍ରୟାସରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁନା ଦେଇ ମାଣ୍ଡ ଦାନ କରି ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରାବଣ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ମାସରେ ତିନିମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଉଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, କାର୍ତ୍ତିକ ଆରମ୍ଭ ହେଉଅଯ୍ଯନ୍ତ। ଏପରି ଉପାୟରେ ଉପବାସ ଶେଷ କରି, ଦଶମ ଦିନରେ ଶୁଚିତା ଏବଂ ପ୍ରୟାସରେ, ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରି, ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ମାସର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବ ଭଳି ଭକ୍ତି ଭାବରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ପୃଥିବୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ। ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଉପାୟରେ ପୃଥିବୀର ଏକ ଚିତ୍ର ସୁନା ଅଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା, ପାହାଡ଼ ଏବଂ ପାତାଳ ସହିତ, ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିମାଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଚିତ୍ରକୁ ଦୁଇଟି ସ୍ୱେତ ପୋଷାକରେ ଢାକି, ସମସ୍ତ ବୀଜ ସହିତ, ପ୍ରିୟଦତ୍ତ ନାମରେ ପଞ୍ଚ ମଣିରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ରାତି ଜାଗି ରହି, ପ୍ରଭାତରେ ପୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ, ସଂଖ୍ୟାରେ ଚବିଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏକ ଗାଈ, ଏକ ଶ୍ରମଜନ୍ତୁ, ଦୁଇଟି ପୋଷାକ ଏବଂ ଏକ ଅଙ୍ଗୁଠି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ସହିତ ବାଙ୍ଗି ଏବଂ ସୁନା ଝୁମକା ଦେବା ଉଚିତ, ରାଜା ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଏକ ଗ୍ରାମ ଦେବା ଉଚିତ। ମଧ୍ୟମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ସହିତ ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତୁ ଦେବା ଉଚିତ, ଦାନ କ୍ଷମତା ଅନୁଯାୟୀ ଗରିବଙ୍କୁ ଗହଣା ଦେବା ଉଚିତ। ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ସୁନାରେ ପୃଥିବୀ ନିମାଣ କରି, ଦୁଇଟି ଗାଈ, ଦୁଇଟି ପୋଷାକ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହା ସହିତ ଏକ ଗାଈ, ଦୁଇଟି ଗହଣା ଏବଂ ସମସ୍ତ ସୁନା ଦେବା ଉଚିତ; ଏପରି କରି, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଓ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଚାନ୍ଦିରେ ପୃଥିବୀ ଦାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଚମ୍ପଳ, ଜୁତା ଓ ଛତା ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ କରି, ବୋଲିବା ଉଚିତ: "କୃଷ୍ଣ, ଦାମୋଦର, ସଦା ମୋପରି ପ୍ରସନ୍ନ ରହ; ହରି, ସମସ୍ତ ରୂପର ନାଥ, ମୋପରି ସଦା ଦୟା କର।" ଏପରି ଦାନ ଓ ଭୋଜନ କରିବାର ଫଳ ହଜାର ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ବି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବ ନାହିଁ। ତଥାପି, ମୁଁ କିଛି ଫଳ କଥା କହିବି; ପୁରାତନ ସମୟରେ ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା କିଏ କଣ କରିଥିଲେ, ଶୁଣ। ପ୍ରଥମ ଯୁଗରେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ନିଷ୍ଠାବାନ ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ; ସନ୍ତାନ ଲାଗି ଚାହିଁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ବ୍ରତ ଦେଖାଇ ନିଜେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ। ବ୍ରତ ଶେଷରେ, ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ସାକ୍ଷାତ୍କାର କରି ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ: "ରାଜା, ମୋଠାରୁ ଏକ ବର ଚୟନ କର।" ରାଜା କହିଲେ: "ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ, ମୋତେ ବେଦମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଖ୍ୟାତିଶୀଳ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଅନେକ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଶୁଚି, ବ୍ରହ୍ମନ୍ୟ ପୁତ୍ର ଦିଅ।" ପୁଣି ରାଜା କହିଲେ: "ପ୍ରଭୁ, ଶେଷରେ ମୋତେ ଶୁଭ ସ୍ଥାନ ଦିଅ, ଯାହାକୁ ଋଷିର ଆଶ୍ରମ କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ଦୁଃଖ ନାହିଁ।" ଦେବତା କହିଲେ: "ତଥାସ୍ତୁ," ଏବଂ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ, ନାମ ହେଲା ବତ୍ସପ୍ରି। ସେ ବେଦ ଓ ଶାଖାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା, ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଜ୍ଞାନୀ; ତାଙ୍କର ଖ୍ୟାତି ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା। ରାଜା, ଏପରି ପୁତ୍ର ବିଷ୍ଣୁଦତ୍ତ ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ତ୍ୟାଗ କରି ତପସ୍ୟାରେ ଲଗି ଗଲେ। ସେ ହିମବତ୍ ପାହାଡ଼ରେ ଉପବାସ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେଇ ସମୟରେ ସ୍ତୁତି ରଚନା କଲେ। ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ରାଜା କେମିତି ସ୍ତୁତି ରଚିଲେ? ଏବଂ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି କଣ ଫଳ ପାଇଲେ?" ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ: "ହିମବତ୍ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ରାଜା ତାଙ୍କ ମନକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।" ରାଜା କହିଲେ: "ମୁଁ ଜନାର୍ଦନ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ଯିଏ ନାଶ୍ୱର ଓ ଅନାଶ୍ୱର, ଦୁଗ୍ଧ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଶୟନ କରିଥିବା, ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଦେହୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଅତୀତ, ଯାଙ୍କ ଭୁଜ ଶୃଙ୍ଗ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ବ୍ୟାପି, ଯିଏ ପ୍ରକାଶ ଓ ଅପ୍ରକାଶ।" "ତୁମେ ଆଦି ଦେବ, ପରମ ତତ୍ତ୍ୱର ଦେହ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ପ୍ରାଚୀନ, ପରମ ପୁରୁଷ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଅତୀତ, ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଶଂଖ, ଗଦା, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।" "ଦେବ, ତୁମେ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ଯାହାକୁ ଅନେକ ରୂପରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ; ଏହି ସୃଷ୍ଟି ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ, ଯିଏ ଗୁପ୍ତ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି କରାଯାଏ ନାହିଁ।" "ତୁମେ କୂର୍ମ ଓ ଵରାହ ରୂପ ନେଇଛ; ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛ; ତୁମର ଅଲୌକିକ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଜନ୍ମ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟରେ ସେଗୁଡିକ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।" "ନରସିଂହ, ବାମନ, ଜମଦଗ୍ନି, ଦଶମୁଖ ରାବଣ ଶୃଙ୍ଗର ନାଶକ, ବାସୁଦେବ, ବୁଦ୍ଧ, କଳ୍କି, ପକ୍ଷୀର ନାଥ, ଶମ୍ଭୁ, ଅହଂକାରୀଙ୍କ ନାଶକ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।" "ନାରାୟଣ, ପଦ୍ମନାଭ, ପରମ ପୁରୁଷ, ଅମରମଣ୍ଡଳରେ ପୂଜିତ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।" "ନରସିଂହର ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ, କୂର୍ମର ପାହାଡ଼ ପରି ଦେହ, ମତ୍ସ୍ୟର ସମୁଦ୍ର ପରି ରୂପ, ଅନନ୍ତ, ଵରାହ ରୂପ ନେଇଥିବା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।" "ପ୍ରଭୁ, ତୁମର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିପାଇଁ; ତୁମର ଦେହ ପ୍ରମୁଖ ନୁହେଁ; ଏହି ଧ୍ୟାନ ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଛି; ସେମାନେ ନାହିଁ ହେଲେ, ତୁମେ ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ, ପ୍ରାଚୀନ।