ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ହ୍ରଦ କୁ ନିକଟରେ କିଛି ଆପ୍ସରାଗଣ ଖେଳୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ପୁରୁଷ ଦେଖିଲେ—ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ଜଟାର ମୁକୁଟ, ଦେହରେ ମାତ୍ର ହାଡ଼ ଓ ଚମଡ଼ ଅଛି, ହାତରେ ଦଣ୍ଡ, ଛତା ଓ ଖପର ଧରିଛନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ନାରଦ ମୁନି, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଆନନ୍ଦିତ, ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମାନବମାନେ ଯାହାକୁ ଚାହାନ୍ତି—ସେଠିକୁ ଆସିବାକୁ ଆପ୍ସରାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ। ସେମାନେ ନାରଦଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ହେ ପୂଜ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଆମେ ବିବାହ ଅଭିଲାଷୀ। ମହାପୁରୁଷ ନାରାୟଣ କିପରି ଆମର ପତି ହେବେ? ଆମକୁ କିପରି ଉପାୟ କୁହନ୍ତୁ।" ନାରଦ ମୁନି ଅନୁତାପରେ କହିଲେ: "ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ନମସ୍କାର ସହିତ ପୂର୍ବରୁ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ସଦା ଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ। ତୁମେ ମନର ଅହଂକାର ଓ ଯୁବତ୍ବ ଦ୍ୱାରା ଏହି ନମସ୍କାର ଦେଲେ ନାହିଁ। ତଥାପି, ତୁମେ ଯେଉଁ ଦେବଦେବତା ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ହରି ତୁମର ପତି ହେବେ। ତାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାରେ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ ହେବାରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" "ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଏହି ବ୍ରତ କଥା କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୟଂ ହରି ଦୟା କରି ପତି ଦେଇଥାନ୍ତି।" "ବସନ୍ତ ଋତୁର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ, ନିୟମିତ ଉପବାସ କରି ଓ ରାତିରେ ହରିଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏକ ଶୋଭାମୟ ଶୟନ ତିଆରି କରି, ତାହାରେ ଚାନ୍ଦିର ହରି ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀର ପ୍ରତିମା ରଖିବା ଉଚିତ।" "ଏହା ଉପରେ ଫୁଲର ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରି, ନୃତ୍ୟ ଓ ବାଦ୍ୟ ସହିତ ଜାଗରଣ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗରେ ବିଶେଷ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଜାସ୍ମିନ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।" "ଏହା ପରେ, ଚାରିଟି ସୁନ୍ଦର ଇଖୁ ଦଣ୍ଡ ନେଇ, ଚାରି ଦିଗରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ରଖି, ନମସ୍କାର କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ପରେ, ପ୍ରାତଃକାଳେ ଏହି ଦଣ୍ଡ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗ ଜ୍ଞାନୀ, ଶରୀରରେ ଅଂଗ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଏହି ବ୍ରତ ନିବାହ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି କରିଲେ, ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁ ତୁମର ପତି ହେବେ।" "ମୋତେ ନମସ୍କାର ଦେଇନଥିବାରୁ, ତୁମେ ଅହଂକାର ଦେଖାଇଛ; ଏହି ଅସମ୍ମାନ ଫଳ ତୁମେ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏହି ହ୍ରଦରେ, ମହାମୁନି ଅଷ୍ଟାବକ୍ର ତୁମେ ଉପହାସ କରିବା ପରେ ତୁମେ ଶାପ ଦେବେ। ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଦେବଦେବତାଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ପାଇଲେ, ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ଗୋପମାନେ ତୁମେ ଅପମାନ କରିବେ ଓ ଅପହରଣ କରିବେ। ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ଦେବତା ଅପସରାମାନେ ର ଚୋର ଥିଲେ, ସେଇ ତୁମର ପତି ହେବେ।" ଏପରି କହି, ଦିବ୍ୟ ନାରଦ ମୁନି ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ। ଆପ୍ସରାମାନେ ଏହି ବ୍ରତ କରିଲେ, ଓ ହରି ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଏଠାରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାଜା, ଏହି ବ୍ରତ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରତ କଥା ଶୁଣ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁ ଆରାଧିତ ହେନ୍ତି—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" "ମାର୍ଗଶୀର ମାସରେ, ପ୍ରଥମ ଦିନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଦଶମୀ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଦଶମୀ ଦିନରେ, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ସ୍ନାନ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।" "ଏହିପରି କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବାଜ୍ର ଦେଇ 'କୃଷ୍ଣ ପାଇଁ' କହିବା ଉଚିତ—ଦାନ, ହୋମ, ପୂଜା ଯେଉଁଠି ହୋଇ। ଚାରି ମାସ ଶେଷ କରି, ଚୈତ୍ର ମାସରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ—ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମାଣ୍ଡା ଓ ସୁନା ଦେଇ।" "ଶ୍ରାବଣ ମାସରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ତିନି ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଉଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, କାର୍ତ୍ତିକ ଆରମ୍ଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।" "ଏହିପରି କରି, ଦଶମୀ ଦିନରେ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଉତ୍ସାହ ସହିତ, ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରି, ମାସର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।" "ପୂର୍ବରୁ ଭଳି ଭକ୍ତି ସହିତ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ କରିବା, ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଭୂମି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।" "ବିଧି ଅନୁସାରେ, ସୁନା ଅଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିର ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରି, ପାହାଡ଼ ଓ ପାତାଳ ଦେଖାଇ, ହରିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରଖିବା ଉଚିତ।" "ଏହି ପ୍ରତିମାକୁ ଜୋଡ଼ା ଧଳା ପୋଶାକ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ବୀଜ ରଖି, 'ପ୍ରିୟଦତ୍ତ' ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା; ପାଞ୍ଚ ମଣି ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପଣ କରିବା।" "ଏଠି ଜାଗରଣ କରି, ପ୍ରଭାତେ ଏକୁଶ ରୁ ଚବିଶ ଯାଏଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା। ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଗାଁ ଓ ଦୁଇଟି ଜନ୍ତୁ, ଦୁଇଟି ପୋଶାକ, ଏକ ଅଙ୍ଗୁଠି ଦେଇବା; ବାଙ୍ଗି, ସୁନା କଣବର ଦେଇବା; ଦରିଦ୍ରଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଅଭୂଷଣ ଦେଇବା।" "ସୁନା ଭୂମି ତିଆରି କରି, ଦୁଇଟି ଗାଁ, ଦୁଇଟି ପୋଶାକ ଦାନ କରିବା; ଗାଁ, ଅଭୂଷଣ, ସମସ୍ତ ଦାନ ଦେଇ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଉପବାସ କରିବା।" "ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଚାନ୍ଦି ଭୂମି ଦାନ କରି, ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ, ଚମ୍ମା, ଜୁତା, ଛତା ଦାନ କରିବା।" "ଏହିପରି କରି, କହିବା: 'କୃଷ୍ଣ, ଦାମୋଦର, ସଦା ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉ। ହରି, ସମସ୍ତ ରୂପର ନାଥ, ସଦା ମୋତେ କୃପା କର।'" "ଏପରି ଦାନ ଓ ଭୋଜନ ଫଳ ହଜାର ବର୍ଷରେ ବି ଏହି ମହାତ୍ମ୍ୟ କୁହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।" "ତଥାପି, ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି ଫଳ କଥା କହିବି; ପ୍ରାଚୀନ ଦିନରେ ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା କିପରି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିଲା ଶୁଣ।" "ଏକ ଦିନ, ପ୍ରଥମ ଯୁଗରେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ସଂକଳ୍ପରେ ଦୃଢ଼, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ। ସେ ପୁତ୍ର ଅଭିଲାଷାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ବ୍ରତ ଦେଖାଇଲେ ଓ ସେଇପରି କରିବାକୁ କହିଲେ।" "ବ୍ରତ ଶେଷରେ, ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆସି, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ମୋଠାରୁ ଏକ ଵର ଚୟନ କର।