ପୁରାତନ କଥାନୁସାରେ, ଯେଉଁପରି ଜଣେ ପୁଅର ପୁଅଙ୍କୁ ‘ପିତାମହ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେହିପରି ଏହି ପରମ୍ପରା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି; ଏହି ନିୟମ ସେମାନଙ୍କ ପରମ୍ପରାରେ ଲାଗୁହୁଏ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ଏକ ସମୟରେ, ଏହି ସମ୍ପର୍କ ଉଦ୍ଭବିତ ହେବ, ଏହି ଜନ୍ମରେ ତୁମେ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରିବା। ଏପରି ଚିନ୍ତା କରିବା ପରେ, ସେ ଏହି ବିଷୟରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହେଲେ—କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ ବୋଲି ଭାବିଲେ। ଏହିପରି ଚିନ୍ତାଧୀନ ସମୟରେ, ସେଙ୍କର ସାମ୍ନାରେ ବାପାଙ୍କର ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରକଟ ହେଲା। କ୍ରୋଧରେ, ସେ ସେଇ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିକଟର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ମଥନ କଲେ। ଏହି ମଥନରେ, ସେ ଚାରିଟି ମୁହଁ ଥିବା, ନାଡିଆ ପରି ଆକୃତିର ଏକ ମୁଣ୍ଡ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଧରିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର। ସେହି ମୁଣ୍ଡଟି ପ୍ରଧାନ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଆବୃତ ଥିଲା, ଦଶପଟି ଆବରଣରେ ଢାକା ଥିଲା। ସେ ଏକ ଚାରିଧାର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେହି ମୁଣ୍ଡକୁ ତିଳ ପୋଡ଼ି ପରି କାଟିଦେଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ତିଳ ପରି ଭାଗଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଲେ, ମୂଳରେ କିଛି ରହିଲା ନାହିଁ। ତଥାପି, ‘ମୁଁ ମୁଁ’ ବୋଲି ଏକ ଜୀବ ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଏବଂ ସେ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦେଲେ। ଏହାକୁ କାଟିଦେଲା ପରେ, ସେ ତାହାର ଅଂଶରେ ଏକ ଛୋଟ ଜୀବ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ କହୁଥିଲା—‘ମୁଁ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱର ମୂଳ।’ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତାକୁ କାଟିଦେଲେ, ଦେଖିଲେ ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତରେ ଶୂନ୍ୟତା ବ୍ୟାପିଛି। ସେଠାରେ ସ୍ଥାନ କରି, ସେମାନେ ସବୁଠାରୁ କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ଏହି ଶୂନ୍ୟତାକୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ନିର୍ଲିପ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତିଳ ପୋଡ଼ି ପରି କାଟିଦେଲେ। ଏହି କାଟାପରେ, ସେ ତାହାଠାରୁ ଦଶମାଂଶ ଛୋଟ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଦେଖିଲେ। ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ଆକୃତି କାଟୁଥିବା ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ଏହିପରି ଦେଖିଲେ ଏକ ଅନ୍ୟ ଅତି ସ୍ବେତ, ଶାନ୍ତ ଆକୃତି। ଏଭଳି କରି, ସେ ପୁଣି ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ଦେହ—ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଆକୃତି ଦେଖିଲେ। ସେ ଆକୃତି ଏତେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଥିଲା—ଧୂଳିକଣା ପରି, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଦୃଶ୍ୟ। ଏହାକୁ ସମାନ ଭାବରେ ଦେଖି, ଉଭୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ସମସ୍ତ କ୍ଷୋଭ ଶମିତ ହେଲା। ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ‘ସ୍ୱର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯିଏ ମହାତପସ୍ବୀ; ତାଙ୍କର ଯାହା ଦେଖାଯାଏ ସେ ‘ବ୍ୟକ୍ତ’ ଆକୃତି, ତାଙ୍କର ମହାମୁଣ୍ଡ ‘ଅବ୍ୟକ୍ତ’ ବୋଲି ପରିଚିତ। ଏହି କଥା ଅନୁସାରେ, ହେ ରାଜନ୍, ସୃଷ୍ଟି ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା; ଲୟ ସମୟରେ ମାତ୍ର ଏହି ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ହେଉଛି ସମଗ୍ର ଜଗତର ପ୍ରଥମ କଥା; ଏହାକୁ ଯିଏ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଜାଣିଥାଏ, ସେ କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ହୁଏ। ଏହିପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଗୁପ୍ତତମ ତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣି, ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ପଚାରିଲେ: “ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଜ୍ଞାନର ଉଦୟ ଚାହାଁଥିବା ଜଣେ କେଉଁଠି ପୂଜା କରିବେ? କିପରି ପୂଜା କରିବେ? ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।” ତେବେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ପୂଜ୍ୟ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ସେ କିପରି ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି, ମୁଁ କହିବି। ସମସ୍ତ ଦେବ, ଋଷି ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାରାୟଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତତମ; ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ସେ କଦାଚିତ ପତିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ପୁରାତନ କଥା ଅନୁସାରେ, ମହାତ୍ମା ନାରଦ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ବ୍ରତ କଥା ଅପ୍ସରାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଖରେ କହିଥିଲେ। ପୂର୍ବ କାଳରେ, ନାରଦ ମୁନି ମାନସ ସରୋବରକୁ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ମୁଣ୍ଡରେ ଜଟା ମାଳା, ଦେହ ମାତ୍ର ଅସ୍ଥି ଓ ଚର୍ମ, ହାତରେ ଦଣ୍ଡ, ଛତା ଓ ଖପର ନେଇ। ଏହି ଅପ୍ସରାମାନେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦେଖି, ଏବଂ ସେଉଁଠି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ହେ ପୂଜ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ଆମେ ସ୍ୱାମୀ ଚାହୁଁଛୁ। ନାରାୟଣ କିପରି ଆମ ସ୍ୱାମୀ ହେବେ, କୃପାକରି କହନ୍ତୁ।” ନାରଦ କହିଲେ: “ସମ୍ମାନ ସହ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ସବୁଠୁ ଶୁଭ; ତୁମେ ତଥା କରିନାହ, ଅହଂକାର ଓ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ। ତଥାପି, ତୁମେ ଯେଉଁ ଦେବଦେବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛ, ସେହିପରି ସେ ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ହେବେ। ମାତ୍ର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ସବୁ କାମ ସିଦ୍ଧି ହୁଏ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ବ୍ରତ କହିବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ହରି ନିଜେ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି ଓ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଦେଖା ଦେଇଥାନ୍ତି। ବସନ୍ତ ଋତୁର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ, ନିୟମିତ ଉପବାସ କରି, ରାତିରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବିଭିନ୍ନ ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏକ ବିଛାନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ତାହାରେ ଚାନ୍ଦିର ହରି ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ରଖିବା। ତାହାଉପରେ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଏକ ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରି, ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ସହ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ। ‘ମନସ୍ସଂଭବ’ ମୁଣ୍ଡରେ, ‘ଅନଙ୍ଗ’ କଟିରେ, ‘କାମ’ ଭୁଜା ମୂଳରେ, ‘ଶାସ୍ତ୍ର’ ଉଦରରେ; ‘ମନ୍ମଥ’ ପାଦରେ, ‘ହରି’ ସର୍ବତ୍ର—ଏପରି ଭାବେ ଦେବଙ୍କୁ ମଲ୍ଲିକା ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା। ପରେ, ଚାରିଟି ସୁନ୍ଦର ଖଣ୍ଡ ଉଖୁ ନେଇ, ଚାରିଦିଗରେ ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ରଖିବା। ପରଦିନ ସକାଳେ, ଏହି ଉଖୁ ଏକ ବେଦବେଦାଙ୍ଗ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଦର ସହ ମାନ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ ଓ ବ୍ରତ ସମାପ୍ତି କରିବା ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଲାଭ ହେବେ। ତୁମେ ମୋତେ ନମସ୍କାର ନ କରି, ଅହଂକାରରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ; ଏହାର ଫଳ ତୁମେ ଭୋଗିବ। ଏହି ସରୋବରରେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ଅଷ୍ଟାବକ୍ର ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ଉପହାସ କରିଥିବାରୁ, ସେ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେବେ। ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ପାଇବା ପରେ, ଅହଂକାରରେ ଅସମ୍ମାନ ଓ ଗୋପମାନେ ତୁମକୁ ଚୋରି କରି ନେବେ। ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ କନ୍ୟା ଚୋର ଦେବ ଥିଲେ, ସେ ଏବେ ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ହେବେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: “ଏହିପରି କଥା କହି, ଦିବ୍ୟ ଋଷି ନାରଦ ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ। ଅପ୍ସରାମାନେ ଏହି ବ୍ରତ କରି, ହରିଙ୍କର କୃପା ପାଇଲେ।” ଏବେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: “ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାଜନ୍, ସବୁ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରତ ଶୁଣ। ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ।