ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆଦିକାଳର ଏକ ପବିତ୍ର କ୍ରିୟା—ଧରଣୀ ବ୍ରତ—ବିଷୟରେ ଉପବ୍ୟାସ ହେଉଛି। ଏହି ବ୍ରତ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପରେ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଓ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ପ୍ରାଚୀନ ଦିନରେ, ପ୍ରଜାପତି ଏହି ଧରଣୀ ବ୍ରତ କରି ଜଗତର ନାୟକ ହେଲେ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମ ଲାଭ କଲେ। ଏହିପରି, ରାଜା ଯୁବନାଶ୍ୱ ଏହି କ୍ରିୟା କରି ତାଙ୍କ ପୁଅ ମାଣ୍ଡହାତୃ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ହେହୟ ରାଜା କୃତବୀର୍ୟ ଏହି ବ୍ରତ କରି ତାଙ୍କ ପୁଅ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଓ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ଲାଭ କଲେ। ଏହିପରି ଶକୁନ୍ତଳା ତପସ୍ୟା କରି ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ପୁଅ, ବିଶ୍ୱ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ଶାକୁନ୍ତଳ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ପ୍ରାଚୀନ ରାଜାମାନେ ଓ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀମାନେ ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ପରମ ସ୍ୱାଧୀନତା ଲାଭ କରିଥିଲେ। ପୃଥିବୀ ଏକଥାରେ ତଳସ୍ଥଳକୁ ଯାଇଥିଲା ବୋଲି, ଏହି ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଏହିଠାରୁ ଏହାକୁ "ପରମ ଧରଣୀ ବ୍ରତ" ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ। ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ, ହରି ବରାହ ରୂପରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇ ଜଳରେ ଦଉଳ ଭଳି ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏହି ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ମୁନି; ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତିରେ ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ଶୁଣିବେ, କିମ୍ବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତ କରିବେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ ବିଷ୍ଣୁ ସଂଯୋଗ ପାଇବେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶ୍ରୀ ବରାହ କହିଲେ: ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଠାରୁ ପରମ ଧରଣୀ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ସତ୍ୟତପସ୍ ତୁରନ୍ତ ହିମାଲୟର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ପୁଷ୍ପଭଦ୍ରା ନଦୀ ବହୁଛି, ପାଉଥିଲା ଶିଳା ଓ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଶିଳାପିଣ୍ଡ, ଏକ ଶୁଭ ବଟବୃକ୍ଷ ଉପସ୍ଥିତ; ସେଠାରେ ସତ୍ୟତପସ୍ଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଜ୍ୱଳମାନ ହୁଏ, ଏଠି ତାଙ୍କ ଏକ ବଡ଼ ଘଟଣା ଘଟିବ। ଏହି ସମୟରେ, ପୃଥିବୀ କହିଲେ: ହେ ଭଗବାନ, ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ମୁଁ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ବ୍ରତ ଓ ତପସ୍ୟା କରିଛି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ଭୁଲି ଗଲିଥିଲି। ଏବେ ତୁମର କୃପାରେ, ମୋର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ସ୍ମୃତି ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି; ମୁଁ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି, ହେ ପରମ ଭଗବାନ। ଯଦି ତୁମର ହୃଦୟରେ ଏଉଁ ଉତ୍ସୁକତା ଅଛି, ତେବେ ମୁଁ କହ, ହେ ପାହାଡ଼, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱର ନିବାସକୁ ପୁନଃ ଫେରିବା ପରେ କଣ କଲେ, ଏବଂ ସେଇ ରାଜା କଣ କଲେ। ଶ୍ରୀ ବରାହ କହିଲେ: ମୁନି ଫେରିଲାକୁ ଦେଖି, ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, ଯାହାର ପତାକା ଧଳା, ତାଙ୍କୁ ଏକ ଉତ୍ତମ ଆସନରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ବିଶେଷ ପୂଜା କରି, ମୁକ୍ତିର ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ହେ ଭଗବାନ, କେଉଁ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଏ? ଏବଂ ସରୀରୀ ଓ ଅସରୀରୀ ଅବସ୍ଥାରେ ଦୁଃଖ ନ ହେବା ପାଇଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ? ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ହେ ରାଜା, ଦୱିତୀୟ ଓ ଆସନ୍ତା ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟର ଭେଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏକ ଦିବ୍ୟ କଥା ଶୁଣ; ଏହାକୁ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଶୁଣ। ସେଇ ସମୟରେ ଦିନ ନଥିଲା, ରାତି ନଥିଲା, ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗ ନଥିଲା, ଶ୍ୱର୍ଗ ଓ ଦେବତା ନଥିଲା, ଦିନ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନଥିଲା; ଏହି ସମୟରେ, ପଶୁପାଳ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଅନେକ ଗୋପାଳନ କରୁଥିଲେ। ଗୋପାଳନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଏକଥାରେ ପୂର୍ବ ସାଗର ଦେଖିବା ଚାହିଁ, ସେ ଶୀଘ୍ର ତାହାଠାରେ ଗଲେ; ସାଗର ତଟରେ ଏକ ବନ ଥିଲା, ଯେଉଁଠି ସର୍ପମାନେ ବାସ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଅଠ ଚାହିଦା ପୂରଣ କରୁଥିବା ବୃକ୍ଷ ଓ ଏକ ନଦୀ ଥିଲା; ଉପରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଉଡୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ; ପାଞ୍ଚ ମୁଖ୍ୟ ପୁରୁଷ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସହ ଏକ ଚମକାଉଥିବା ନାରୀ ଥିଲେ। ସେ ନାରୀ ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ବିଶାଳ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ତଳେ ତିନି ରୂପାନ୍ତର ଓ ତିନି ରଙ୍ଗ ଥିଲା—ସେଇ ରାଜା ଏଠି ବିହାର କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ନିର୍ଜୀବ ଭଳି ନିରବ ହେଇଗଲେ; ଏବଂ ରାଜା ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ରାଜା ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ ସମସ୍ତେ ଭୟରୁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ସେଇ ଅସାଧ୍ୟ ସର୍ପ ଓ ଚୋରମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ; ରାଜା ଚିନ୍ତା କଲେ: "ଏହି ଦୃଶ୍ୟ କିପରି ଘଟିଲା, ଏହି ଜୀବମାନେ କିପରି ଜଡିତ ହେଲେ?" ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଏକ ପରମ ପୁରୁଷ ତିନି ରଙ୍ଗ—ଧଳା, ଲାଲ, କଳା—ଧାରଣ କରି ଆସିଲେ। ସେ ମୋତେ ସଙ୍କେତ କଲେ, ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "କେଉଁଠି ଯିବା?" ଏହି କଥା କହିବା ସମୟରେ ଏକ ମହାନ ନାମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେ ରାଜା କୁ ଘେରି ରଖି, "ଜାଗିଉ" କହିଲେ; ଏହା ଶୁଣି ନାରୀ ରାଜାକୁ ବାଧି ରଖିଲେ। ମାୟାରେ ଆବୃତ ରାଜାକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ପୁରୁଷ କହିଲେ, "ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।" ଏକ ବୀର ପୁରୁଷ ରାଜାକୁ ଘେରି ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଉଡ଼ିଲେ—ସେ ଅଟୁଟ ନାୟକ। ଏପରି, ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ପୁରୁଷ ରାଜାକୁ ଘେରି ଆସିଲେ; ସମସ୍ତେ ଏଠି ଦଉଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ଏପରି ରାଜା ବାଧି ହେଲେ। ରାଜା ବାଧି ହେଲାପରେ, ସମସ୍ତ ଚୋରମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ; ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ, ଭୟରୁ ଏକାଉଁଠି ଲୁଚିଗଲେ। ସେମାନେ ଲୁଚିଗଲାପରେ, ରାଜାର ରାଜମହଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ଚମକିଲା; ଏଠି କୋଟି ଓ ଅଧିକ ଦୁଷ୍ଟ ଜନ ଥିଲେ। ଘରରେ ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ଶୀତଳ ପବନ ଥିଲା; ଶୁଭ ଆକାଶ ଓ ପାଞ୍ଚ ଗୁଣ, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଏକ ଗୁଣ ଥିଲା। ସେମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ନାରୀ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହି, ଘେରି ଏବଂ ଆସକ୍ତ ହେଲେ; ଏପରି ଗୋପାଳ ଏହି କାମ କଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଜାର ତ୍ୱରିତ ଚଳନ ଓ ଆକୃତି ଦେଖି, ତିନି ରଙ୍ଗର ପୁରୁଷ ରାଜାକୁ କହିଲେ: "ମୁଁ ତୁମ ପୁଅ, ହେ ମହାରାଜ। କହ, ମୁଁ କଣ କରିବି? ଆମେ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଚାହିଁ, ତୁମକୁ ଆମର ନିଶ୍ଚୟ କରିଛୁ।" "ଏହିଠି, ହେ ଭଗବାନ, ଆମେ ସମସ୍ତ ପରାଜିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଦେହରେ ଏକତ୍ରିତ ରହିଛୁ।" "ତୁମ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ରହିଛି; ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଲେ, ଏକ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଛି।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ତିନି ରଙ୍ଗର ପୁରୁଷକୁ କହିଲେ: "ତୁମେ ମୋର ପୁଅ ହେଉ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ; ମୁଁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଭୋଗ ଓ ସ୍ୱଭାବରେ କେବେ ଅଳିପ୍ତ ନୁହେଁ।" ଏପରି କହି, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପୁଅ କରିଲେ; ସେମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ରାଜା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ।