ଏହି ଉତ୍ତମ ରାଜା, ତାଙ୍କ ରାଣୀ ସହିତ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କରି, ଏହି ଜନ୍ମରେ ପୁଅ ଓ ନାତି ପାଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦୁର୍ବାସା ମୁନି କହିଲେ—ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱଙ୍କ ଘରକୁ ଫେରି ଆସିଲେ। ଏହି ମହାନ ଋଷିଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ରାଜା ସମ୍ମାନ ପୂର୍ବକ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଆସନ ଦେଇ, ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ କହିଲେ, “ହେ ମହାମୁନି, ଆପଣ ଆଗରେ ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତର କଥା କହିଥିଲେ, ଯାହା ମୁଁ ପାଳନ କରିଛି। ଏବେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।” ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ କିପରି ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ କୌଣସି ଫଳ ମିଳେ, ଶୁଣ। ପୂର୍ବ ନିଶ୍ଚୟ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ନାନ କରି, ପାପରହିତ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଭାବେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ସହସ୍ରମୁଣ୍ଡିତ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ପୂଜିବା; ପୁରୁଷ ରୂପୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ବାହୁକୁ, ସର୍ବରୂପୀଙ୍କୁ କଣ୍ଠ, ଜ୍ଞାନାୟୁଧଧାରୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନକୁ ଚେଷ୍ଟ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ସଂସାରକୁ ଗ୍ରସଣ କରନ୍ତି, ସେଉଁଥିରେ ଉଦର ପୂଜନ; ଦିବ୍ୟ ଦେହରେ କଟି; ସହସ୍ରପାଦ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପାଦ ପୂଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ କ୍ରମିକ ଭାବେ ପୂଜି, ‘ଦାମୋଦରାୟ ନମଃ’ କହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହକୁ ପୂଜିବା ଦରକାର। ଏପରି ପୂଜା କରି, ଚାରିଟି କଳଶ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଶ୍ୱେତ ଚନ୍ଦନ ଲେପନ କରି, ଗଲାରେ ମାଳା, ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର ଓ ତିଳ-ସୋନା ଭରା ତାମ୍ରପାତ୍ରରେ ରଖିବା। ଏହି ଚାରି କଳଶ ଚାରି ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ। ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ବିରାଜମାନ, ପୀତାମ୍ବରଧାରୀ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୂର୍ତ୍ତି ରଖିବା। ଏପରି ପୂଜା କରି, ରାତି ଜାଗି, ବୈଷ୍ଣବ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଓ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା। ଏହି ବ୍ରତ ଅନେକ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଷୋଳ ରଥଚକ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ପ୍ରଭାତେ ଏହାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଚାରି ସମୁଦ୍ର ଚାରି ଲୋକଙ୍କୁ ଦେବା ଓ ଯୋଗୀଶ୍ୱରଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଭକ୍ତି ଓ ପବିତ୍ରତା ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ। ଯଦି ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ ଏକ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ଫଳ ଦୁଇଗୁଣା; ପଞ୍ଚରାତ୍ର ଅଧ୍ୟାପକଙ୍କୁ ଦିଲେ ଏହା ହଜାର ଗୁଣା ହୁଏ। ଯିଏ ଏହି ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଉପଦେଶ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ଗୁଣା ଫଳ ପାଏ। ଯଦି ଗୁରୁ ଉପସ୍ଥିତ ରହିଲେ ଅପର ଜଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇଥାଏ, ତେବେ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ; ଆଦିରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେବା ଦରକାର। ଶିକ୍ଷିତ ହେଉନ୍ କି ଅଶିକ୍ଷିତ, ଗୁରୁ ହେଉଛନ୍ତି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ନିଜେ; ଗୁରୁଁଯେ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ। ଯିଏ ଗୁରୁକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ବି ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଅଧମ ପୁରୁଷ ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ଜନ୍ମ ନରକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ। ଏପରି ଦାନ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ପୂଜି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଓ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ପ୍ରଜାପତି ଏହି ଧରଣୀ ବ୍ରତ କରି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମୁକ୍ତି ଓ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମ ପଦ ପାଇଥିଲେ। ଏହିପରି, ରାଜା ଯୁବନାଶ୍ୱ ଏହି ବ୍ରତ କରି ମାନ୍ଧାତୃ ପୁଅ ଓ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ପାଇଥିଲେ। ହେହୟ ବଂଶୀ କୃତବୀର୍ୟ ଏହି ବ୍ରତ କରି କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ପୁଅ ଓ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ପାଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଶକୁନ୍ତଳା ତପସ୍ୟା କରି, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ପୁଅ, ସାର୍ବଭୌମ ଶାକୁନ୍ତଳ ପାଇଥିଲେ। ଏପରି ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ପ୍ରାଚୀନ ରାଜାମାନେ ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ପରମ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ପାଇଥିଲେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ଧରଣୀ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ, କାରଣ ପୂର୍ବକାଳରେ ପୃଥିବୀ ପାତାଳକୁ ଡୁବିଯାଇଥିଲେ, ଏହି ବ୍ରତ କରାଗଲା। ବ୍ରତ ସମାପ୍ତିରେ, ହରି ବରାହ ରୂପେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଜଳ ଉପରେ ନୌକାଭଳି ରଖିଲେ। ଏହିପରି ଧରଣୀ ବ୍ରତ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି, ଯିଏ ଏହାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣେ କିମ୍ବା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁ ସାୟୁଜ୍ୟ ପାଏ। ଏହାପରେ, ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଧରଣୀ ବ୍ରତର ମହିମା ଶୁଣି, ସତ୍ୟତପସ୍ ତୁରନ୍ତ ହିମାଲୟର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ପୁଷ୍ପଭଦ୍ରା ନଦୀ ବହୁଥିଲା, ପଥର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଶିଳା ଥିଲା, ଶୁଭ୍ର ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା; ଏଠି ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଏକ ମହା ଘଟଣା ଘଟିବ। ତାପରେ, ପୃଥିବୀ ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୁ, ହଜାର-ହଜାର ଯୁଗ ଧରି ମୁଁ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ବ୍ରତ ଓ ତପସ୍ୟା କରିଛି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ଭୁଲିଯାଇଥିଲି। ଏବେ ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ମୋର ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ଫେରିଛି, ମୁଁ ଶୋକରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି। ଏହିପରି, ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ହୃଦୟରେ କୌତୁହଳ ଅଛି, ତେବେ କହନ୍ତୁ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ପୁନଃ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱଙ୍କ ଗୃହକୁ ଫେରିଲେ, ସେ କ’ଣ କଲେ, ଏବଂ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ କ’ଣ କଲେ? ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ଋଷିଙ୍କୁ ଫେରି ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଶ୍ଵେତଧ୍ୱଜ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ଆସନରେ ବସାଇ, ବିଶେଷ ପୂଜା କରି, ମୋକ୍ଷ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ପଚାରିଲେ, “ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ସଂସାର ଚକ୍ର କଟିଯାଏ? ଏବଂ କ’ଣ କଲେ ଦେହୀ କି ଅଦେହୀ ଅବସ୍ଥାରେ ଦୁଃଖ ନ ମିଳେ?” ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ଦୈବୀ କଥା ଶୁଣ, ଯାହା ଦୂର ଓ ସମୀପ ଦୁହିଏ, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟର ଭେଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ। ସେଉଁବେଳେ ଦିନ ନ ଥିଲା, ରାତି ନ ଥିଲା, ଦିଗ ନ ଥିଲା, ମଧ୍ୟଦିଗ ନ ଥିଲା, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଦେବତା ନ ଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନ ଥିଲେ। ସେଉଁବେଳେ ପଶୁପାଳ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଅନେକ ପଶୁ ଚରାଉଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ସେ ପୂର୍ବ ସାଗର ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ତୁରନ୍ତ ସେଠାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ବିରାଟ ସାଗର କୂଳରେ ଏକ ସର୍ପବିହାରୀ ଜଙ୍ଗଲ ଥିଲା। ଏଠି ଅଷ୍ଟ କାମଧେନୁ ବୃକ୍ଷ, ଏକ ନଦୀ, ଉପରେ ପକ୍ଷୀ, ତଳେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଥିଲେ। ସେଠି ପଞ୍ଚ ମୁଖ୍ୟ ପୁରୁଷ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ବହି ନେଉଥିଲେ।