ଓଡ଼ିଆ ନାରେଟିଭ୍: ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା ସ୍ୱୟଂ କହିଲେ, “ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ, ହେ ଦେବଗଣ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସମ୍ପାଦନ କରିବି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମୁଁ ମାନବ ଲୋକରେ ଯାଇ, ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରିବି।” ସେ କହିଲେ, “ଆଷାଢ଼ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, ଯେ କୌଣସି ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କର ପତି ସହିତ ଉପବାସ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବେ, ମୁଁ ମାନବ ଲୋକରେ ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେବି।” ଏପରେ ଦେବତା ଏହିପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ବିଦାୟ ନେଲେ, ତଥା ମୁଁ ନିଜେ ଏଠାରେ ଆସିଛି; ତୁମକୁ ଯେ କଥା ନିର୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି, ସେହି କଥା ଯେଉଁ ଲୋକର ପୁତ୍ର ନାହିଁ, ସେମାନେ ଉପବାସ କରିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପତ୍ନୀ ସହିତ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ବସୁଦେବ ଏହି ଦ୍ୱାଦଶୀ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ଏକ ବଡ଼ ସଉଭାଗ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ; ପୁତ୍ର ଓ ପୁତି ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀମତ୍ତା ଲାଭ କରିଥିଲେ। ରାଜସ୍ୱ ଏଶ୍ୱର୍ୟ ଉପଭୋଗ କରି, ସେ ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ। ଏହି ଉପବାସ ଆଷାଢ଼ ମାସରେ ତୁମ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏହାପରେ ଦୁର୍ବାସା ମୁନି କହିଲେ, “ଶ୍ରାବଣ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, ଜନାର୍ଦନ ଦେବଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ପାଦ, ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ କଟି, ସନାତନଙ୍କୁ ଉଦର, ଶ୍ରୀବତ୍ସଧାରୀଙ୍କୁ ଛାତିରେ ପୂଜା କରିବା ନିୟମ। ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ବାହୁ, ହରିଙ୍କୁ କଣ୍ଠ, ମୁଞ୍ଜକେଶଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ, ଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଚୂଡ଼ାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏପରେ ପୂର୍ବରୁ ଯେମିତି କଳଶ ପୂଜା କରାଯାଇଥିଲା, ସେହିପରି କଳଶ ଉପରେ ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ରଖିବା ଓ ତାହା ଉପରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଦେବତାଙ୍କର ଦାମୋଦର ନାମକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଚନ୍ଦନ, ଫୁଲ ଓ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିୟମାନୁସାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବବତ୍, ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଉପବାସର ଶକ୍ତି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ। ଏହି ଉପବାସ ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଏହା ପାପ ନାଶ କରେ। ପ୍ରାଚୀନ କୃତୟୁଗରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଥିଲେ, ନାମ ନୃଗ; ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ ଶିକାର କରିବାରେ ମନ ଲଗାଇଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ଘୋଡ଼ାରେ ଦୂରେ ଯିବା ପରେ, ସେ ବ୍ୟାପକ ଜଙ୍ଗଲରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବାଘ, ସିଂହ, ହାତୀ, ଚୋର ଓ ସାପ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ରାଜା ଏକା ଅବସ୍ଥାରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଗଛ ତଳେ ଛାଡ଼ି, କୁଶ ଶୟା ବିଛାଇ, କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ଶୁଇ ପଡ଼ିଲେ। ସେ ରାତିରେ ଚୌଦ ହଜାର ଶିକାରି ଆସି, ରାଜାକୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ନେଲେ, ପଶୁ ମାରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ। ସେମାନେ ରାଜାକୁ ସୁତା ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ, ସୁନା ଓ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ସୁସଜ୍ଜିତ—ଏହି ନୃଗ ରାଜା ଅତି ଭୟଙ୍କର ଓ ଦିପ୍ତିମାନ। ଶିକାରିମାନେ ତାଙ୍କର ନେତାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ; ନେତା ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଚାହିଁ ରାଜାକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ। ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଜଙ୍ଗଲବାସୀ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଶିକାରିମାନେ ରାଜାକୁ ଧରିବା ପାଇଁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ। ଏବେ ରାଜାଙ୍କର ଦେହରୁ ଏକ ଶ୍ୱେତ ଅଭରଣ, ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପିତ ମହିଳା ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ; ସେ ଚକ୍ର ଧରି, ସେଇ ବନ୍ଦିତମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ। ବନ୍ଦିତମାନେକୁ ମାରିଦେବା ପରେ, ସେ ଦେବୀ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ରାଜାଙ୍କର ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ରାଜା ଜାଗି ଦେଖିଲେ ମୃତ ବନ୍ଦିତମାନେ, ଦେବୀ ନିଜ ରୂପରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି, ରାଜା ବାମଦେବ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ; ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ସେ ମହିଳା କିଏ? ଏହି ମୃତ ବନ୍ଦିତମାନେ କିଏ? ଏହି ଘଟଣାର ଅର୍ଥ କହିବେ?” ବାମଦେବ କହିଲେ, “ହେ ରାଜା, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ତୁମେ ଶୂଦ୍ର ଥିଲେ; ଏଠାରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିବାବେଳେ ଶ୍ରାବଣ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଥିଲେ। ସେ ଦିନ ଉପବାସ କରି, ନିୟମ ଓ ଭକ୍ତି ସହ କରିଥିଲେ; ତାହା ଶେଷ ହେବା ପରେ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ବିପଦରେ ସେ ଦେବୀ ତୁମକୁ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ସେଇ ଦେବୀ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟ ବନ୍ଦିତମାନେ ନିହତ ହେଲେ, ତୁମେ ଉଦ୍ଧାର ହେଲେ—ସେଇ ଶ୍ରାବଣ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦେବୀ। ସେ ଦେବୀ ବିପଦରେ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ରାଜ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ; ଏହି ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପଦ ଲାଭ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।” ତାପରେ ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ, “ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ, ନିୟମାନୁସାରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। କଳ୍କିଙ୍କୁ ପାଦ, ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ କଟି, ମ୍ଲେଚ୍ଛ ନାଶକଙ୍କୁ ଉଦର, ଶିତିକଣ୍ଠଙ୍କୁ କଣ୍ଠ, ଖଡ୍ଗଧାରୀଙ୍କୁ ବାହୁ, ଚତୁର୍ଭୁଜଙ୍କୁ ହାତ, ବିଶ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ—ଏହିପରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବବତ୍, ଏକ କଳଶ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣର କଳ୍କି ମୂର୍ତ୍ତି ରଖିବା ଉଚିତ। ଦୁଇଟି ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରି, ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲରେ ସଜାଇ, ପ୍ରଭାତରେ ଏକ ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାର ଫଳ ଏବେ ଶୁଣ। ପୂର୍ବରୁ କାଶୀ ନଗରରେ ବିଶାଳ ନାମକ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ନିଜ ସଜାତୀୟ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହୋଇଗଲା, ତେଣୁ ସେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ଏଠାରେ ବାଦରୀ ଉପତ୍ୟକାକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାଜ୍ୟ ଓ ଧନ ହରାଇ, ସେଠାରେ ରହିଲେ। ଏକ ଦିନ, ଦୁଇ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଉତ୍ତମ ଋଷି—ନର ଓ ନାରାୟଣ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ—ସେଠାରେ ଆସିଲେ। ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ମନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମ ଉପରେ, ଯାହାକୁ ବିଷ୍ଣୁ କୁହାଯାଏ, ଲଗିଥିଲା। ଦୁଇ ଋଷି ଖୁସି ହୋଇ, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବର ଚୟନ କର, ରାଜା; ଆମେ ତୁମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଆସିଛୁ।” ରାଜା କହିଲେ, “ମୁଁ ଜାଣି ନାହିଁ ଆପଣମାନେ କିଏ, କିଏଠାରୁ ବର ନେବି; ମୁଁ ମୋ ପୂଜ୍ୟ ଦେବତା ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଏକ ଯୋଗ୍ୟ ବର ଚାହେଁ।” ଏପରେ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ କେଉଁ ଦେବତାକୁ ପୂଜା କରୁଛ? କେଉଁ ବର ଚାହୁଛ? ଆମକୁ କହ।” ରାଜା କହିଲେ, “ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବି।” ଏହିପରି କହି, ଚୁପ ହେଲେ। ତାପରେ ଦୁଇ ଋଷି କହିଲେ, “ହେ ରାଜା, ସେଇ ଦେବତାଙ୍କର କୃପା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ବର ଦେଇପାରିବା ଶକ୍ତି ରଖିଛୁ। ତୁମ ମନରେ ଯେଉଁ ବର ଅଛି, କହ।