ଦୁର୍ବାସା ଋଷି କହିଲେ—ଏହିପରି, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ବିଧିମତେ ବିଭିନ୍ନ ଶୁଭ ଫୁଲରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ‘ରାମ, ରାମଙ୍କ ଆନନ୍ଦ’ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଚରଣକୁ, ‘ତ୍ରିବିକ୍ରମ’ ମନ୍ତ୍ରରେ କଟିକୁ, ଏବଂ ‘ବିଶ୍ୱଧାରୀ’ ମନ୍ତ୍ରରେ ଉଦରକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ପୁଣି, ‘ବର୍ଷ’ ମନ୍ତ୍ରରେ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ, ‘ସମ୍ବର୍ତ୍ତକ’ ମନ୍ତ୍ରରେ କଣ୍ଠ, ‘ସର୍ବାୟୁଧଧାରୀ’ ମନ୍ତ୍ରରେ ବାହୁ, ଏବଂ ଦୁଇ ଅଙ୍ଗୁଳିରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱନାମରେ ପୂଜା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହିପରି ବିଧିମତେ ହଜାରମୁଣ୍ଡିଆ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ପୂଜି, ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ କୁମ୍ଭକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବବତ୍ ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ରରେ ତାକୁ ଢାକି, ସୁବର୍ଣ୍ଣରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ବିଧିମତେ ପୂଜି, ପ୍ରଭାତରେ ଯେଉଁଜଣେ ମନୋକାମନା କରନ୍ତି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏକଥା କେବଳ କଥା ନୁହେଁ—ପୂର୍ବେ ଦଶରଥ ରାଜା ପୁତ୍ରହୀନ ଥିଲେ, ସେ ଏହି ବିଧି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ। ପରେ ପୁତ୍ର ନିମିତ୍ତେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ବସିଷ୍ଠ ଏହି ନିୟମ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ, ଓ ରାଜା ଏହି ବିଧି ଅନୁସାରେ ପୂଜା କଲେ। ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ—ରାମ ନାମକ। ଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁ ଚତୁର୍ଭାଗ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଏହା ଏହି ଲୋକରେ ଫଳ, ଏବେ ପରଲୋକର ଫଳ ଶୁଣ। ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିବା ଲୋକ ଦଶ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶାସନକାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ତାହାର ଦୁଇଗୁଣା ସମୟ ପରେ ପୁନି ମାନବ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଶତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ରାଜା ହୁଅନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ପୁଣି, ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ଏହିପରି ଆଷାଢ଼ ମାସରେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ କରି ବିଧିମତେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅନେକଥର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ, ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପାଦ, ସଂକର୍ଷଣଙ୍କୁ କଟି, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଉଦର, ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ସୁଦର୍ଶନଧାରୀଙ୍କୁ ବାହୁ, ଭୂମିପତିଙ୍କୁ କଣ୍ଠ, ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱନାମରେ, ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡରେ ପୂଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ପୂଜା କରି, ପୂର୍ବବତ୍ କୁମ୍ଭକୁ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଢାକି, ତାହା ଉପରେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଚତୁର୍ଭାଗୀୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ବିଧିମତେ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା ପୂଜି, ପୁର୍ବବତ୍ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ବେଦବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଉପବାସର ଫଳ ଏବେ ଶୁଣ। ବାସୁଦେବ ଯଦୁବଂଶର ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଥିବା ରାଜା ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଡେଭକୀ, ସମାନ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ସେ ପୁତ୍ରହୀନ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ପତିବ୍ରତା ଥିଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ନାରଦ ତାଙ୍କ ଘରେ ଆସିଲେ। ବାସୁଦେବ ଭକ୍ତିସହିତ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। ତେଣୁ ନାରଦ କହିଲେ—‘ବାସୁଦେବ, ମୋ ଦିବ୍ୟ କାରଣ ଶୁଣ; ଏହି କଥା ଶୁଣି ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ମୁଁ ଦେବସଭାରେ ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖିଲି; ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଭାର ବହିପାରୁନାହାନ୍ତି। ସୌଭ, କଂସ, ଜରାସନ୍ଧ, ନରକ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୌରବ, ପାଞ୍ଚାଳ, ଭୋଜ, ଦାନବମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ପୃଥିବୀକୁ ଅତ୍ୟାଚାର କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନିମନ୍ତେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କର। ପୃଥିବୀଙ୍କ ଏହି ଅନୁରୋଧରେ ଦେବମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମନରେ ଭାବି, ଭଗବାନ ତୁରନ୍ତ ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ—‘ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିବି, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମୁଁ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଭୂଲୋକକୁ ଯିବି। ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଯେଉଁ ନାରୀ ସ୍୵ାମୀ ସହ ଉପବାସ କରିବେ, ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେବି।’ ଏହିପରି କହି ଭଗବାନ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ଏହି ବ୍ରତ ଏକ ପୁତ୍ରହୀନ ପୁରୁଷ ପତ୍ନୀ ସହ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୁତ୍ର ପାଏ। ବାସୁଦେବ ଏହି ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ କରି, ପୁତ୍ର ଓ ପୌତ୍ର ଆଦି ଶ୍ରୀବୃଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ। ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କରି ପରେ ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏହି ଆଷାଢ଼ ମାସର ବିଧି ତୁମ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ପୁଣି, ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ଶ୍ରାବଣ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ ଓ ପୁଷ୍ପରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ପାଦ, ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ କଟି, ସନାତନଙ୍କୁ ଉଦର, ଶ୍ରୀବତ୍ସଧାରୀଙ୍କୁ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ବାହୁ, ହରିଙ୍କୁ କଣ୍ଠ, ମୁଞ୍ଜକେଶଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ, ଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଚୂଡ଼ାରେ ପୂଜନ କରି, ପୂର୍ବବତ୍ କୁମ୍ଭ ସ୍ଥାପନ କରି, ତାହା ଉପରେ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ, ତା’ପରେ ଦାମୋଦର ନାମକ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ବିଧିମତେ ଚନ୍ଦନ, ପୁଷ୍ପ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା ପୂଜି, ପୁର୍ବବତ୍ ବେଦବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରତର ଶକ୍ତି ଏବେ ଶୁଣ। ପ୍ରାଚୀନ କୃତୟୁଗରେ ଏକ ପ୍ରବଳ ରାଜା ଥିଲେ—ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ନୃଗ। ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ଶିକାରରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ। ଏକଦିନ ଘୋଡ଼ାରେ ଦୂରକୁ ଯାଇ, ବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ—ଏଠାରେ ବାଘ, ସିଂହ, ହାତୀ, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଓ ସାପ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ରାଜା ଘୋଡ଼ାକୁ ଗଛ ତଳେ ବାନ୍ଧି, କୁଶ ଘାସ ପତିଆଇ, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଶୋଇ ପଡ଼ିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଚଉଦ ହଜାର ଶିକାରୀ ରାତିରେ ଏଠାରେ ଆସି ରାଜାଙ୍କୁ ଚାରିପଟେ ଘେରିଲେ। ସେମାନେ ସୁନା-ମଣିରେ ଭୂଷିତ ରାଜାଙ୍କୁ ଶୋଇଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ନେତାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ। ନେତା ରତ୍ନ ଓ ସୁନା ପାଇଁ ରାଜାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଘୋଡ଼ା ନିମନ୍ତେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚାଲିଲେ। ତେବେ, ରାଜାଙ୍କ ଦେହରୁ ଧଳା ଆଳଙ୍କାର, ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପିତ ଏକ ମହିଳା ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ସେ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରି, ସେଇ ବନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ସଂହାର କଲେ।