ଦୁର୍ବାସା ଋଷି କହିଲେ—ଏହିପରି ଭାବେ, ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ, ଜଣେ ଜଣେ ଉପବାସ କରି, ନିୟମିତ ବିଧିରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ହେ ମହାମୁନି। ଏହି ପୂଜାରେ, ନରସିଂହଙ୍କ ପାଦକୁ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଉରୁଦ୍ୱୟକୁ, ବିଶ୍ୱଭୁଜଙ୍କ କଟିକୁ, ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ବାହୁକୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ଶିତିକଣ୍ଠଙ୍କ କଣ୍ଠ, ପିଙ୍ଗକେଶଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, ଦୈତ୍ୟ ନାଶକଙ୍କ ଚକ୍ର, ଜଳରୂପୀଙ୍କ ଶଂଖକୁ ଚନ୍ଦନ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପୂଜା ସମ୍ମୁଖରେ ଦୁଇଟି ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଘଡ଼ା ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ। ତାହାର ଉପରେ ଏକ ତାମ୍ରପାତ୍ର ଭିତରେ ସୁନାରେ ନିର୍ମିତ ନରସିଂହଙ୍କ ପ୍ରତିମା ବାମ୍ବୁ ଅଥବା କାଠରେ ନିର୍ମାଣ କରି ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହାକୁ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଶୋଭିତ ଘଡ଼ାରେ ରଖି ପୂଜା କରି, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି କରିବା ଫଳର ଉଦାହରଣ ମୁଁ କହିବି, ହେ ମହାମୁନି। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ କିମ୍ପୁରୁଷ ଦେଶରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଭାରତ; ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ବତ୍ସ। ଏହି ବତ୍ସ ରାଜା ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରି, ତାଙ୍କ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ହାତୀ ହରାଇ, ଜନନୀ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ, ବସିଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବାସ କରିଥିଲେ। ସମୟ ବିତିବା ପରେ, ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ତୁମେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ମହାଶ୍ରମରେ ଆସିଛ?" ରାଜା କହିଲେ, "ମୁଁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଛି, ଏବଂ ମୋ ଧୃତି ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି; ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛି, ଦୟାକରି ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।" ତେଣୁ ବସିଷ୍ଠ ଏହି ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ଉପଦେଶ କଲେ ଏବଂ ବତ୍ସ ରାଜା ନିୟମିତ ଭାବେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ବ୍ରତ ସମାପ୍ତିରେ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଭଗବାନ ନୃସିଂହ ତାଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁନାଶକ ଚକ୍ର ଦାନ କଲେ। ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ରାଜା ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ରାଜ୍ୟରେ ରହି ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ଶୁଭ ଓ ପାପନାଶକ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ଏହା ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣି, ଚାହିଁଲେ ତୁମେ କରିପାରିବ। ପୁନି, ଦୁର୍ବାସା ଋଷି କହିଲେ—ଏହିପରି ଭାବେ, ଚୈତ୍ର ମାସରେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଦେବତାଙ୍କ ଦେବ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ପୂଜାରେ, ପାଦକୁ ବାମନ, କଟିକୁ ବିଷ୍ଣୁ, ଉଦର, ବକ୍ଷ, ଓ ସର୍ବଦେହକୁ ବାସୁଦେବ ଭାବେ ପୂଜିବା ଦରକାର। କଣ୍ଠକୁ ବିଶ୍ୱକୃତ, ମୁଣ୍ଡକୁ ଆକାଶସ୍ୱରୂପ, ବାହୁକୁ ବିଶ୍ୱଜିତ ଭାବେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ରକୁ ତାଙ୍କ ନିଜ ନାମରେ ପୂଜିବା ଦରକାର। ଏପରି ପୂଜା କରି, ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଦୁଇଟି ଘଡ଼ା ରଖିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବ ଉଲ୍ଲେଖିତ ପାତ୍ରରେ ସୁନାରେ ନିର୍ମିତ ଛୋଟ ବାମନ ପ୍ରତିମା, ଧଳା ଜନ୍ଵା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରି, ରଖିବା ଉଚିତ। ପାଖରେ ଏକ ଘଡ଼ା, ଛତା, ପଦୁକା, ଜପମାଳା ଓ ବିଶେଷ ଭାବେ ଦଣ୍ଡ ରଖିବା ଦରକାର। ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ୍ୟ ସଜାଇ, ପ୍ରଭାତରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇ, "ବାମନ ରୂପୀ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ" ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ। ମାସ ଓ ବିଧି ନାମ ସହିତ ଏହି ଦାନ ସମସ୍ତ ଠାରେ ନିୟମ ଭାବେ ଘୋଷିତ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ହର୍ୟଶ୍ୱ; ସେ ନିର୍ସନ୍ତାନ ଥିଲେ ଏବଂ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏହି ରାତି ଜାଗରଣ କରିବା ସମୟରେ, ହରି ନିଜେ ଦ୍ୱିଜ ରୂପେ ପ୍ରଥମେ ଆସିଲେ। ସେ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ କ'ଣ ଚାହୁଁଛ?" ରାଜା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୁଁ ପୁଅ ପାଇଁ ଏହି ତପସ୍ୟା କରୁଛି।" ତେଣୁ, ଭଗବାନ କହିଲେ, "ଏହି ବିଧି ଅନୁସାରେ କର।" ଏହା କହି ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ତା'ପରେ ରାଜା ଶୀଘ୍ର ଏହି ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ; ଗରିବ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଜ୍ୟୋତିର୍ଗର୍ଗଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଯେପରି ଅନ୍ୟର ପୁଅ ନିଜ ପୁଅ ହେବା ପାଇଁ ଯଥା ଉପାୟ ମାନିଥିଲେ, ସେଉଁପରି ଏହି ତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ହେଲା, ତାଙ୍କ ନାମ ହେଲା କୁବଳାଶ୍ୱ, ଯିଏ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ହେଲେ। ଏହିପରି ବିଧି ଅନୁସରଣ କଲେ, ନିର୍ସନ୍ତାନ ପୁଅ ପାଉଛି, ଗରିବ ଧନୀ ହୁଏ, ରାଜ୍ୟହୀନ ରାଜ୍ୟ ପାଉଛି, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଏପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ତାହାଁକୁ ପ୍ରଶଂସା ମିଳିଲା, ଏହି ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକକୁ ଆସି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ହେଲେ, ଯେପରି ନହୁଷ ପୁଅ ଯୟାତି। ପୁନି, ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ବୈଶାଖ ମାସରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଦେବାଳୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଢିବା ଉଚିତ—ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ପାଦ, ସଂସାରଧାରୀଙ୍କୁ ଉଦର, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ କଟି ଓ ବକ୍ଷ, ଶ୍ରୀବତ୍ସଧାରୀଙ୍କୁ, କ୍ଷତ୍ରିୟନାଶକଙ୍କୁ ବାହୁ, ମଣିମାଳା ଗଳାକୁ, ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ରକୁ ତାଙ୍କ ନାମରେ, ବିଶ୍ୱଧାରୀଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ପୂଜିବା ଦରକାର। ଏହିପରି ପୂଜା କରି, ପୂର୍ବବତ୍ ଘଡ଼ା ରଖି, ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଢାକିବା ଉଚିତ। ବାଁସର ପାତ୍ରରେ ଜମଦଗ୍ନି ନାମକ ହରିଙ୍କୁ ବିରାଜମାନ କରିବା ଦରକାର, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଃଖ ନାଶ ହୁଏ। ଦେବତାଙ୍କ ଦାହିଣ ପାଣିରେ କୁଠାର ଧରାଇବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗନ୍ଧ ଓ ଶୁଭ ପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ସମ୍ମୁଖରେ ଜାଗରଣ କରି, ପ୍ରଭାତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ ଏହି ଦାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରତର ଫଳ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବିରସେନ ନାମକ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶୁଭଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ନିର୍ସନ୍ତାନ ଥିଲେ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ତାହା ସମୟରେ ମହାଯୋଗୀ ଏବଂ ମହାମୁନି ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଏହିପରି ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତର ପାଳନ କଲେ ମହାଫଳ ମିଳେ, ଏହି କଥା ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣି, ଯେଉଁଠାରେ ଇଚ୍ଛା, ଏହି ବିଧି ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।