ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ପୁଣ୍ୟ କର୍ମର ଫଳ ବିଷୟରେ କହିବି—ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଜଳକୁମ୍ଭ ସହିତ ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କର ବରାହ ରୂପୀ ପ୍ରତିମା ଦାନ କରେ, ସେଠାରେ କ’ଣ ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ଜନ୍ମରେ ଏହି କର୍ମ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ, ଶ୍ରୀ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଥାଏ। ଗରିବ ଧନୀ ହୋଇଯାଏ, ସନ୍ତାନହୀନ ସନ୍ତାନ ପାଏ, ଅପଶକୁନ ତୁରନ୍ତ ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତୁରନ୍ତ ଘରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଏହି ଜନ୍ମରେ ଏପରି ଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ, କିନ୍ତୁ ପରଲୋକରେ କ’ଣ ହୁଏ ତାହା ମୁଁ ଏବେ କହିବି। ଏହାକୁ ବୁଝାଇବା ପାଇଁ ପୁରାତନ କଥା ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଉଛି। ଏକ ସମୟରେ ବିରଧନ୍ୱନ୍ ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଥିଲେ; ସେଉଁଠାରେ ସେ ଏକଦିନ ମୃଗ ଶିକାର ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ଶିକାର କରିବା ସମୟରେ, ସେ ଅଜାଣିରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଓ ଏଠାରେ ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମାରିଦେଲେ। ଏଠି ସଂବର୍ତ୍ତର ପୁଅ ପଞ୍ଚାଶିଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ସେମାନେ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଥିଲେ ଏବଂ ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଏଠି ସତ୍ୟତପ ନାମକ ଏକ ଋଷି ପଚାରିଲେ—“ଏମିତି କାହିଁକି ସେମାନେ ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ?” ତେବେ ଦୁର୍ବାସା ଉତ୍ତର ଦେଲେ—ଏକଦିନ ସେମାନେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ ଓ ଏଠାରେ ନବଜାତ ମୃଗ ଛାଉଁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାକୁ ତାଙ୍କ ମାଆ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ। ସେମାନେ ସେହି ଛାଉଁମାନେ କୁହାଡ଼ି ଉଠାଇ ନେଲେ ଓ ଏହି ଅଜାଣିରେ ମୃଗମାନେ ମରିଗଲେ। ଏହି ଦୁଃଖରେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ କହିଲେ—“ପିତାଜୀ, ଆମେ ଅଜାଣିରେ ପଞ୍ଚଟି ନବଜାତ ମୃଗ ମାରିଦେଲୁ; ଏହା ପାଇଁ କୃପା କରି ଆମ ପାପ ନିମନ୍ତେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହନ୍ତୁ।” ସଂବର୍ତ୍ତ କହିଲେ—“ମୋର ପିତା ରୂଦ୍ର ଚିତ୍ତ ଥିଲେ, ଏବଂ ମୁଁ ତାଙ୍କ ଚାଉଁଠି ଅଧିକ କ୍ରୁର; ତୁମେ ମୋ ପୁଅମାନେ ଏହିପରି କର୍ମ ହେଉଛ। ଏପରି ଅପରାଧର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହେଉଛି—ତୁମେ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି ଓ ନିୟମ ମାନି, ପଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କର। ଏହା ପରେ ତୁମେ ପବିତ୍ର ହେବା।” ଏହିପରି ଉପଦେଶ ପାଇ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି ଓ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେଠାରେ ଅମୃତ ବ୍ରହ୍ମପାରାୟଣ କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଏକ ବର୍ଷ କଟିଗଲା, ଏବେ ରାଜା ବିରଧନ୍ୱନ ସେଉଁଠି ଆସିଲେ ଓ ମୃଗ ରୂପରେ ଥିବା ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦେଖିଲେ। ଗଛ ତଳେ ଦଢ଼ ଧ୍ୟାନରତ ଥିବା ସେମାନେକୁ ରାଜା ମୃଗ ଭାବି ଏକାସାଥିରେ ତୀର ଛାଡ଼ି ମାରିଦେଲେ। ଏମିତି ବ୍ରତରତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୃତ ଦେହରେ ଶୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ରାଜା ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ଦେବରାତ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ ଓ କହିଲେ—“ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ କରିଛି।” ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବିସ୍ତାରରେ କହି, ରାଜା ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତେବେ ଦେବରାତ ଋଷି କହିଲେ—“ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ପାପ ଦୂର କରିଦେବି। ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ ମହାବରାହ ରୂପେ ପୃଥିବୀକୁ ପାତଳରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ, ସେପରି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଭଗବାନ୍ ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ।” ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇ ରାଜା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପଚାରିଲେ—“କେମିତି ସେ ଭଗବାନ୍ ମୋତେ କୃପା କରିବେ? କଣ କଲେ ତାଙ୍କ ଦୟା ମିଳିବ ଓ ସମସ୍ତ ଅପଶକୁନ ଦୂର ହେବ?” ତେବେ ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ଦେବରାତ ଏହି ବ୍ରତ ଉପଦେଶ କଲେ, ରାଜା ଏହା କରି ଅନେକ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କଲେ। ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଏହି ରାଜା ସ୍ୱର୍ଗକୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକକୁ ସୁନାର ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ ଉଠିଗଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ସ୍ୱାଗତ କଲେ; କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପାର୍ଷ୍ୱଦେବତାମାନେ କହିଲେ—“ଯିଏ ତପସ୍ୟା ନ କରିଛି, ସେ ଦେବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ।” ଏପରି, ରାଜାଙ୍କ ତେଜରେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦିଗପାଳମାନେ ଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପାର୍ଷ୍ୱଦେବତାମାନେ ସେମାନେକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ ନାହିଁ। ଏପରି ରାଜା ସତ୍ୟଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ, ଅଗ୍ନି, ବିନାଶ ନାହିଁ; ସେଉଁଠି ଏହି ମହାରାଜା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହେଉଛନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞପତି ଭଗବାନ୍ ପ୍ରସନ୍ନ, ସେଠାରେ କ’ଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ? ଏହି ଜନ୍ମରେ ଯେଉଁଠାରେ ବିଧିମତେ ପୂଜା କରାଯାଏ, ଏଠାରେ ଭାଗ୍ୟ, ଆୟୁ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ଧନ ମିଳେ—ଏହା ଅମୃତତ୍ୱ ଦିଏ। ଏହି ବ୍ରତର ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ ହେଲେ, ନାରାୟଣ ସ୍ୱୟଂ ନିଜ ଧାମ ଦାନ କରନ୍ତି—ଚତୁର୍ବୁଜ୍ ଶ୍ରୀନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରାପ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ। କେଶବ ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପରେ ବେଦ ଉଦ୍ଧାର କଲେ, ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଧରି ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ କଲେ, ତେଣୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ବୈଷ୍ଣବ ରୂପ କୂର୍ମ ଦେଖ। ଯେପରି ଭଗବାନ୍ ବରାହ ରୂପେ ପୃଥିବୀକୁ ପାତଳରୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ, ଏହିପରି ତୃତୀୟ ବୈଷ୍ଣବ ରୂପ ଦେଖ। ଏହିପରି, ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ଉପବାସ ରହି, ବିଧିମତେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ନରସିଂହଙ୍କ ପାଦ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଜଂଘା, ବିଶ୍ୱଭୁଜଙ୍କ କଟି, ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ବାହୁ ପୂଜିବା ଚାଲିଛି। ଶିତିକଣ୍ଠଙ୍କ ଗଳା, ପିଙ୍ଗକେଶଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, ଦାନବ ନାଶକଙ୍କ ଚକ୍ର, ଜଳମୟଙ୍କ ଶଂଖ—ସବୁ ଚନ୍ଦନ, ଫୁଲ, ଫଳ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା ଉଚିତ। ସମ୍ମୁଖରେ ଦୁଇଟି ସ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଘଟ ରଖିବା, ତାହାର ଉପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ନରସିଂହ ପ୍ରତିମା ତାମ୍ର ପାତ୍ରରେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ନ ଥିଲେ କାଠ ବା ବାଁସରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହାକୁ ମଣିମୟ ଘଟରେ ରଖି ପୂଜା କରି, ବେଦପାରଙ୍କୁ ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ଦାନ କରିବା ଚାଲିଛି। ଏହି କର୍ମ କଲେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ରାଜା ଯେଉଁ ଫଳ ପାଇଥିଲେ, ମୁଁ ସେଥିରେ ବତ୍ସ ନାମକ ଉପାଖ୍ୟାନ କହିବି। କିମ୍ପୁରୁଷ ଦେଶରେ ଧର୍ମଶୀଳ ବ୍ୟତୀତ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଥିଲେ—ଭାରତ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ବତ୍ସ। ଶତ୍ରୁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେଉଁଠିକୁ ହରାଇ ତାଙ୍କ ଧନ, ହାତୀ ଦଳ ଦଲି ନେଲେ; ତେବେ ସେ ତାଙ୍କ ରାଣୀ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ ଓ ବଶିଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବାସ କଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ ବଶିଷ୍ଠ ଋଷି ପଚାରିଲେ—“ରାଜନ୍, ଏହି ମହାତ୍ମା ଆଶ୍ରମରେ ଆପଣଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ?