ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ମହାମୁନି ଦୁର୍ବାସା ଏକ ମହାତ୍ମ୍ୟ ଉପବାସ ନିୟମର ବିଶେଷ ମହିମା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ। ସେ କହିଲେ—ଯେଉଁ ବନ୍ଧ୍ୟା ନାରୀ ଏହି ଶୁଭ ଉପବାସ ନିୟମକୁ ନିୟମାନୁସାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ଅତି ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁଅ ପାଇଥାନ୍ତି। ଯଦି କେହି ଅନୁଚିତ ନାରୀଙ୍କ ସମ୍ମିଳନର ପାପ କରିଛି ବୋଲି ଜାଣିଛି, ସେ ଏହି ଉପବାସ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ, ସେହି ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ବର୍ଷର୍ଷ ଧରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନରୁ ବିମୁଖ ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକଥର ଭକ୍ତିସହିତ ଏହି ଉପବାସ କଲେ, ବେଦ ଶୁଦ୍ଧି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହି ଉପବାସର ଏତେ ମହିମା ଯେ, ଅଧିକ କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା କିଛି ଅଲଭ୍ୟ ନାହିଁ, କିଛି ପାପ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହି ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ମାଟି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଉପରକୁ ଉଠାଯାଇଥିଲେ, ଏହି ନିୟମ ନେଇ ଅଧିକ ଚିନ୍ତା କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଏହି ନିୟମକୁ ଅନୁପଦେଶିତ, ନାସ୍ତିକ, ଦେବଦ୍ୱେଷୀ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଦ୍ୱେଷୀଙ୍କୁ କଦାପି କୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ଗୁରୁଭକ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ଏହି ଉପବାସ ମାତ୍ରେ ପାପକୁ ଦୂର କରେ। ଏହି ଉପବାସ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ଜନ୍ମରେ ଆଶୀର୍ବାଦ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ ଏହି ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସର ନିୟମ ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ପଛରେ ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ପୌଷ ମାସରେ ଦେବମାନେ ଅମୃତ ମଥନ କରିଥିଲେ, ସେଠାରେ ଭଗବାନ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କୂର୍ମ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ଦିନ ଭଗବାନ ହରିଙ୍କ କୂର୍ମ ରୂପକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଯାହା ପୁଷ୍ୟ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପଲକ୍ଷେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ସେ ଦିନ, ପୂର୍ବରୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ ନିୟମ ପାଳନ କରି, ଏକାଦଶୀ ରାତି ଜୁଗୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ପ୍ରଥମେ ଚରଣକୁ "ଓଁ କୂର୍ମାୟ" ମନ୍ତ୍ରରେ, କଟିକୁ "ନାରାୟଣାୟ", ଉଦରକୁ "ସଙ୍କର୍ଷଣାୟ", କଣ୍ଠକୁ "ବିଶୋକାୟ", ବାହୁକୁ "ସୁବାହୁ", ମୁଣ୍ଡକୁ "ଚକ୍ରଧର" ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରିବାକୁ କହିଥିଲେ। ଭକ୍ତିସହିତ ନିଜ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଫୁଲ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଉପଚାର ଦେଇ ପୂଜା କରିବା, ଘଡା ସାମ୍ନାରେ ମାଳା ଓ ଶୁଭ୍ର ଗଳାପଟି ପିନ୍ଧାଇବା ଉଚିତ୍। ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ମୂଲ୍ୟବାନ ଧାତୁ କିମ୍ବା ସୁନାରେ କୂର୍ମ ତିଆରି କରି, ଏହାକୁ ଘୃତପୂର୍ଣ୍ଣ ତମ୍ବା ବାତିରେ ରଖି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଡା ଉପରେ ରଖିବା ଓ ପରଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ନିୟମ ଅଟୁଟ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖୁସି ହେବାପରି ଭୋଜନ ଓ ଦାନ ଦେଇ, ପଛରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ କୂର୍ମ ରୂପେ ପୂଜା କରି, ନିଜେ ଓ ସହଚରମାନେ ଭୋଜନ କରିପାରିବେ। ଏହି ଉପବାସ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଜନ୍ମଜନ୍ମାନ୍ତରର ପାପ ଦୂର ହୋଇ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପୁରାତନ ହରିଧାମକୁ ଲାଭ କରିଥାଏ; ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ସାଧାରଣ ଭାବେ ମିଳେ। ତାପରେ, ଦୁର୍ବାସା ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ବରାହ ଉପବାସ ନିୟମ ଉପରେ କଥା ଆରମ୍ଭ କରିଲେ। ପୂର୍ବ ଉପବାସ ନିୟମର ଅନୁସାରେ, ଏକାଦଶୀ ଦିନ ସ୍ନାନ ଓ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଧୂପ, ଦୀପ, ଗନ୍ଧ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଡା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, "ଓଁ ବରାହାୟ" ଚରଣରେ, "ମାଧବାୟ" କଟିରେ, "କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାୟ" ଉଦରରେ, "ବିଶ୍ୱରୂପ" ଚେଷ୍ଟରେ, "ସର୍ବଜ୍ଞାୟ" କଣ୍ଠରେ, "ଭୂତପତି" ମୁଣ୍ଡରେ, "ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନାୟ" ବାହୁରେ, "ଦିବ୍ୟାୟୁଧ" ଚକ୍ରରେ, "ଅମୃତୋଦ୍ଭବାୟ" ସଙ୍ଖରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଏହା ଦ୍ୱାରା ବରାହ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବାକୁ କହିଲେ। ଏପରି ପୂଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ସୁନା, ଚାନ୍ଦି କିମ୍ବା ତମ୍ବାର ଏକ ପାତ୍ର ଘଡାରେ ରଖି, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସେମିନା ଭରି, ଏହି ଘଡା ଉପରେ ସୁନାର ବରାହ ପ୍ରତିମା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ବରାହ ଭଗବାନ ତାଙ୍କ ଦାନ୍ତର ଟିପ୍ପାରେ ପୃଥିବୀକୁ ଏହାର ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଗଛଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ଉଠାଇଥିଲେ। ଏହି ପ୍ରତିମାକୁ ଘଡା ଉପରେ ରଖି, ତମ୍ବାର ଘଡାକୁ ଦୁଇଟି ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଢାକି, ଶୁଭ ଫୁଲ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଉପଚାର ଦେଇ ପୂଜା କରିବା, ଫୁଲର ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରି ଜାଗରଣ କରି ହରିଙ୍କ ଅନେକ ରୂପ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଉପବାସ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ଉଷାକାଳେ ସ୍ନାନ କରି, ନିର୍ମଳ ଭାବେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଏହି ପ୍ରତିମା ଓ ଘଡା ଏକ ବିଦ୍ୱାନ୍, ବିନୟୀ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରି ଦାନ କରିବାର ଫଳ ଦୁର୍ବାସା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଲେ—ଏହି ଜନ୍ମରେ ଶୁଭ, ଶ୍ରୀ, ରୂପ, ତୃପ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ; ଗରିବ ଧନୀ ହୁଏ, ସନ୍ତାନହୀନ ପୁଅ ପାଏ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଦୂର ହୁଏ, ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଗୃହେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଅପୂର୍ବ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ମହିମା ବିବରଣ କରିବା ପରେ, ଦୁର୍ବାସା ପ୍ରାଚୀନ କାଳର ଏକ ଗଳ୍ପ କହିଲେ। ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ବୀରଧନ୍ବନ। ସେ ଏକଥର ମୃଗ ଶିକାର ପାଇଁ ଅଟବୀକୁ ଗଲେ। ଶିକାର କରୁଥିବାବେଳେ ସେ ଅଜାଣି ଏକ ଋଷିମଣିମାନଙ୍କ ଅଟବୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଓ ଏଠାରେ ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା କିଛି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ। ସେଠାରେ ସମ୍ବର୍ତ୍ତଙ୍କ ପଞ୍ଚାଶି ଝିଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ ଥିଲେ ଓ ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଏଠି ସତ୍ୟତପ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ସେମାନେ କାହିଁକି ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ? ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ଏକଥର ସେମାନେ ଅଟବୀକୁ ଯାଇ, ନବଜାତ ମୃଗଶାବକମାନେ ତାଙ୍କ ମାଆଁ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ଦେଖି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ଗୋଟିଏ ଶାବକକୁ କାନ୍ଧ ଉପରେ ଧରିଥିଲେ, ଏହିପରି ଅନୁଭବରେ ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ। ତାପରେ ସେମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଏହି ଅପରାଧ ବିଷୟରେ କହିଲେ—"ପିତାଜୀ, ଆମେ ଅନିଯତ୍ନାବଶତଃ ନବଜାତ ପାଞ୍ଚଟି ମୃଗ ମାରିଦେଲୁ, ଏହା ପାଇଁ କୃପାକରି କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତୁ।