ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦୂର୍ବାସା ଋଷି କହିଲେ, “ହେ ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନ୍ୟ, ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସାରେ ଯେ କେହି ପୃଥିବୀ-ବ୍ରତ କରେ, ତାହାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ କ’ଣ ହେଉଛି ତାହା ଆମେ ଶୁଣିବା। ମୁଁ ଯଦି ହଜାରଟି ମୁଁହ ନେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ମିଳିଥାନ୍ତି, ତଥାପି ଏହି ବ୍ରତର ଫଳକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବି ନାହିଁ। ତଥାପି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତାହାର ସାରାଂଶ କୁହିବି—ଶୁଣ। ଏକ ଚତୁର୍ଯୁଗ ଚାରି ଲକ୍ଷ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷର ହୁଏ। ଏହି ଚତୁର୍ଯୁଗ ଏକାତ୍ତର (୭୧) ଥିଲେ ଏକ ମନ୍ୱନ୍ତର ହୁଏ, ଏବଂ ଏମିତି ଚୌଦ (୧୪) ମନ୍ୱନ୍ତର ଏକ ଦିନ ହୁଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର, ତାଙ୍କର ରାତି ମଧ୍ୟ ଏତେ ଦୀର୍ଘ। ଏହିପରି ଏକ ମାସ ତିରିଶି (୩୦) ଦିନ ଅଟେ, ଏବଂ ଏକ ବର୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶ (୧୨) ମାସର ହୁଏ; ଏହିପରି ଏକ ଶତ (୧୦୦) ବର୍ଷ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ। ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତକୁ ଏକଥର କରିଥିଲେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାନ୍ତି ଏବଂ ସେଠାରେ ଏହି ଦୀର୍ଘ ଅବଧି ରହିଥାନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରି ଲୟ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି, ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସୃଷ୍ଟିରେ ବୈରାଜ ମହାତ୍ମା ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପରି ମହାପାପ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଜାନା ଓ ଜାନା ଅପରାଧ ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ବ୍ରତ କରିଥିଲେ ଏହି ଜଗତରେ ଦରିଦ୍ର ବ୍ୟକ୍ତି ହେଉ କି ରାଜ୍ୟ ହରାଇଥିବା ରାଜା, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ରାଜା ହେବାର ଫଳ ପାଉଥିବେ। ଅପୂର୍ବା (ଅନ୍ତସ୍ତା) ନାରୀ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏହି ବ୍ରତ କରିଥିଲେ ତାଙ୍କର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ହେବେ। ଯଦି କେହି ଜାଣିବା ପରେ ଅନ୍ୟାୟ ନାରୀ ସଂଗ କରିଥିବେ, ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ସେ ଅପରାଧରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିୟମ କେତେ ବର୍ଷ ଅନୁଷ୍ଠାନ ନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ବ୍ରତ ଏକଥର କଲେ ଭକ୍ତି ସହିତ ବେଦଶୁଦ୍ଧି ପାଇଥାନ୍ତି। ଏହା ଓଡ଼ିଆରେ କହିବାର ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ, ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନାହିଁ, କିଛି ଅପରାଧ ନ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ମଧ୍ୟ, ଯେତେବେଳେ ତାଳ ହୋଇଥିଲା, ପୁନଃ ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଥିଲା; ଏଠାରେ ଅଧିକ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ଏହି ନିୟମ ଅନୁପାତିକ ବ୍ୟକ୍ତି, ଅନ୍ୱିତ ନହେଲେ, ଅସ୍ତିକ ନହେଲେ, ଦେବ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱେଷୀ ନହେଲେ, ଗୁରୁଭକ୍ତି ଥିବାକୁ କୁହିବା ଉଚିତ; ଏହା ପାପକୁ ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ଟ କରେ। ଏହି ଜନ୍ମରେ ଏହି ବ୍ରତ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଭାଗ୍ୟ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଏବଂ ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାନ୍ତି। ଯେ କେହି ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିୟମ ପଢିବେ କିମ୍ବା ଶୁଣିବେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯିବେ। ଦୂର୍ବାସା ଋଷି ପୁଣି କହିଲେ—ପୌଷ ମାସରେ ଦେବତାମାନେ ନେକ୍ତର ମଥିଲେ, ସେଠି ଜନାର୍ଦନ ନିଜେ କୁର୍ମ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦିନ ହରିଙ୍କୁ କୁର୍ମ ରୂପରେ ପୂଜିବା ନିୟମ ଅଟେ, ଯାହା ପୌଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନର ଶୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାଦଶୀ। ସେ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଅଗ୍ରଜ ପରି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଏକାଦଶୀ ରାତି ଭରି ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ବିଶେଷ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ଚରଣକୁ ‘ଓଁ, କୁର୍ମାୟ’ ମନ୍ତ୍ରରେ, କମରକୁ ‘ନାରାୟଣାୟ’, ଉଦରକୁ ‘ସଙ୍କର୍ଷଣାୟ’, ଗଳକୁ ‘ବିଶୋକାୟ’, ବାହୁକୁ ‘ସୁବାହୁ’, ମୁଣ୍ଡକୁ ‘ଚକ୍ରଧାରୀ’ ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ପ୍ରସ୍ତୁତି ପରେ ନିଜ ନାମ ଦେଇ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଫୁଲ, ନାନା ଉପହାର, ଫଳ ଦେଇ ପୂଜିବା; ପାତ୍ର ପୂର୍ବରେ ମାଳା ଓ ଧଳା ଗଳା ଦେଇ ସଜାଇବା। ପୂର୍ବ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ପଦାର୍ଥ କିମ୍ବା ସୁନାରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ କରି, କୁର୍ମ ରୂପ ଏବଂ ସାଗର ନିର୍ମାଣ କରି, ତାହାକୁ ଘୀ ଭରା ତାମ୍ବା ପାତ୍ରରେ ରଖି, ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳଶ ଉପରେ ରଖିବା; ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ଏହିପରି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦେବା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଉପହାର ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା, ଦେବତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା; କୁର୍ମ ରୂପରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜିବା ପରେ ନିଜେ ଓ ସହଚରମାନେ ଭୋଜନ କରିବା। ଏହିପରି କରିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ—ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ସଂସାର ଚକ୍ର ଛାଡି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରାଚୀନ ହରି ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଦୂତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଧନ୍ୟ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୁଏ। ଅଗଣିତ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ପାପ ଏକ ଭକ୍ତିମୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ପୂର୍ବ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ନାରାୟଣ ତୁରନ୍ତ ଖୁସି ହୁଏ। ଦୂର୍ବାସା ଋଷି ପୁଣି କହିଲେ—ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ, ହେ ଭୂଧର, ଏବେ ମୂଳ ଭାରା ବ୍ରତ ଶୁଣ। ପୂର୍ବ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଓ ସ୍ନାନ କରି, ଏକାଦଶୀ ଦିନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଧୂପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ଏବଂ ଗନ୍ଧ ଦେଇ ପୂଜିଲା ପରେ, ଏକ ଜଳ ଭରା କଳଶ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖିବା। ‘ଓଁ ଭାରାୟ’ ଚରଣରେ, ‘ମାଧବାୟ’ କମରରେ, ‘କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାୟ’ ଉଦରରେ, ‘ବିଶ୍ୱରୂପ’ ଛାତିରେ ମନ୍ତ୍ର ଚାପିବା; ‘ସର୍ବଜ୍ଞାୟ’ ଗଳରେ, ‘ପ୍ରାଣୀଶ୍ୱର’ ମୁଣ୍ଡରେ, ‘ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନାୟ’ ବାହୁରେ, ‘ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର’ ଚକ୍ରରେ, ‘ଅମୃତୋଦ୍ଭବାୟ’ ଶଂଖରେ ମନ୍ତ୍ର ଚାପିବା—ଏହି ଭାବରେ ପୂଜିବା। ଏହିପରି ପୂଜିଲା ପରେ, ଏହି କଳଶରେ ସୁନା, ରୂପା କିମ୍ବା ତାମ୍ବାର ପାତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦାନା ଭରି, ଏହି କଳଶ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସୁନାର ଭାରା ରୂପ କରିବା। ମାଧବ, ମଧୁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାରା ରୂପ ଧାରଣ କରି ପୃଥିବୀକୁ ତାଙ୍କ ଦାନ୍ତର ତିପରେ ଉଠାଇଥିଲେ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ଗଛ ସହିତ। ସମସ୍ତ ଦାନା ଭରା ପାତ୍ର ଉପରେ ଏହି ମୂଲ୍ୟବାନ ଭାରା ରୂପ ରଖି, ଏହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହରିଙ୍କୁ ସୁନାରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା। ତାମ୍ବା ପାତ୍ରକୁ ଧଳା ପୋଶାକ ଦୁଇଟି ଦେଇ ଢାକିବା, ଫୁଲ ଓ ଶୁଭ ଉପହାର ଦେଇ ପୂଜିବା। ଫୁଲର ଗୋଲାକ ତିଆରି କରି, ଏଠାରେ ଜାଗରଣ କରିବା; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହରିଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଚିନ୍ତନ କରିବା।