ଏକ ଦିନ, ବିଶିଷ୍ଟ ଋଷିଙ୍କୁ ଏକ ପବିତ୍ର ବ୍ରତର ବିଧି ବିଷୟରେ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଉଛି । ଏହି ବ୍ରତର ଆରମ୍ଭରେ, ଭକ୍ତ ଶ୍ରୀଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଅନୁକମ୍ପାମୟ ମୁହଁ ଓ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଭରିତ ଦେହ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଜଳ ହାତରେ ନେଇ, ତାଙ୍କୁ ଶୂର୍ୟ ସମାନ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ । ଏହା ପରେ, ଭକ୍ତ ନିଜ ହାତରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବେ ଏବଂ ସେ ସମୟରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ: “ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ମୁଁ ଅନ୍ନ ନ ଖାଇବି, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ଖାଇବି । ହେ କମଳନୟନ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ଆପଣ ମୋର ଆଶ୍ରୟ ହେଉ ।” ଏପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ରାତିରେ ଦେବଦେବାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନିୟମାନୁସାରେ ଶୟନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ‘ନାରାୟଣାୟ’ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ । ପରେ, ଶୁଭ ସକାଳେ ଏକ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହିଯାଉଥିବା ନଦୀ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୋଖରି କିମ୍ବା ଘରେ, ନିଜ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ପବିତ୍ର ମାଟି ଆଣିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ: “ହେ ଦେବୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜୀବର ପୋଷଣ ଓ ନିର୍ଭରତା ହୁଏ । ଏହି ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ମୋତେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ ।” ଏହା ପରେ, ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ: “ହେ ଦେବ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଆପଣଙ୍କ ହାତ ଛୁଇଛି । ଏହି ମାଟିକୁ ଛୁଇବାରେ, ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ତାହା ମୋତେ ମିଳୁ ନାହିଁ ।” ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର: “ହେ ବରୁଣ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଳ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି । ଏହି ଦ୍ୱାରା, ଏହି ମାଟିକୁ ଧୋଇ ପବିତ୍ର କରନ୍ତୁ ।” ଏପରି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମାଟି ଓ ଜଳରେ ତିନିଥର ଶୁଦ୍ଧି କରିବା ପରେ, ଅବଶିଷ୍ଟ ମାଟି ସହିତ ଜଳରେ ଏକ ବୃତ୍ତ ଆଙ୍କିବା ଉଚିତ । ଏହା ପରେ, ରାଜାଧିରାଜ ଯଥା ବିଶ୍ୱସାମ୍ରାଟଙ୍କ ନିୟମ ମାନି ନିୟମିତ ନୃତ୍ୟ କରି, ସ୍ନାନ ଓ ଆବଶ୍ୟକ କ୍ରିୟା ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ପୁନି ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଫେରିବା ଉଚିତ । ମନ୍ଦିରରେ, ମହାଯୋଗୀ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପାଦରେ ‘କେଶବ’କୁ, କଟିରେ ‘ଦାମୋଦର’କୁ, ଦୁଇ ଉରୁରେ ‘ନୃସିଂହ’କୁ, ଛାତିରେ ‘ଶ୍ରୀବତ୍ସଧାରୀ’କୁ, ଗଳାରେ ‘କୌସ୍ତୁଭଧାରୀ’କୁ, ଅଂଶରେ ‘ଶ୍ରୀନାଥ’କୁ, ଦୁଇ ଭୁଜରେ ‘ତ୍ରିଲୋକଜିତ’କୁ, ମୁଣ୍ଡରେ ‘ସର୍ବାତ୍ମା’କୁ, ଚକ୍ରରେ ‘ଚକ୍ରଧାରୀ’କୁ, ପଦ୍ମରେ ‘ଶଙ୍କର’କୁ, ଗଦାରେ ‘ଗଭୀର’କୁ, ପଦ୍ମରେ ‘ଶାନ୍ତିରୂପ’କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ । ଏହିପରି ଦେବଦେବା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଚତୁର୍ ଘଟ ରଖିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଜଳ ଭରା ଏବଂ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଲେପିତ ହେବା ଉଚିତ । ଆମ୍ବ ଶାଖ ଘଟର ଗଳାରେ ଲଗାଇ, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ରେ ଢାକି, ତାଳପତ୍ର ଭରା ତମ୍ବା ପାତ୍ର ଉପରେ ରଖିବା ଉଚିତ । ଚାରି ଘଟକୁ ଚାରି ସମୁଦ୍ରର ରୂପରେ ରଖି, ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶୁଭାସନ ରଖିବା ଉଚିତ । ଏହି ଆସନ ଉପରେ ସୁନା, ଚାନ୍ଦି, ତମ୍ବା କିମ୍ବା କାଠର ଏକ ପାତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ; ଏହା ନ ଥିଲେ, ପଲାଶ କାଠର ପାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଚାଲିବ । ସେଥିରେ ଜଳ ଭରି, ତାହାରେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପର ଏକ ପ୍ରତିମା, ସୁନାରେ ତିଆରି, ବେଦ ବେଦାଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଶୃତି ଓ ସ୍ମୃତି ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ରଖିବା ଉଚିତ । ଏଠାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଭୋଜ୍ୟ, ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଦିଆଯାଇ, ଗନ୍ଧ, ଧୂପ, ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ କରି, ନିୟମାନୁସାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ । ଯେପରି, ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପରେ ଦେବତା ବେଦକୁ ପାତାଳରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ, ସେପରି, “ହେ କେଶବ, ଆପଣ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ” ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଏଠାରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ । ପରେ, ଶୁଭ ସକାଳରେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ସମ୍ପଦ ଅନୁସାରେ, ଚାରି ଘଟକୁ ଚାରି ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ । ପ୍ରଥମେ, ପୂର୍ବ ଘଟ ବାହୃଚ ବେଦ ଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ, ଦକ୍ଷିଣ ଘଟ ଚାନ୍ଦୋଗ୍ୟ ବେଦ ଜ୍ଞ କୁ, ପଶ୍ଚିମ ଘଟ ଯଜୁର୍ବେଦ ଜ୍ଞ କୁ, ଉତ୍ତର ଘଟ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଦେବା ଏହାର ନିୟମ । ଏହିପରି, ପୂର୍ବରେ ବାହୃଚ ବେଦ, ଦକ୍ଷିଣରେ ସାମବେଦ, ପଶ୍ଚିମରେ ଯଜୁର୍ବେଦ, ଉତ୍ତରରେ ଅଥର୍ବବେଦ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉ । “ଏହି କ୍ରମରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ” ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସୁନା ମତ୍ସ୍ୟ ପ୍ରତିମା ଗୁରୁକୁ ଦେବା ଉଚିତ । ଏହିପରି ଶୁଭ ଧୂପ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ଯେଉଁଠି ଏହି ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ରତ କ୍ରମ ଦିଆଯାଏ, ତାହାର ଫଳ କୋଟିଗୁଣା ଦିଆଯାଏ । କିନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠି ଗୁରୁକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ପରେ ଭ୍ରମରେ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେ ନିମ୍ନ ମନ୍ଷ୍ୟ ଦଶ ମିଳିଅନ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ଦଣ୍ଡିତ ହୁଏ । ଏହି ବ୍ରତ କ୍ରମ ଦେବାକୁ ଗୁରୁ ଭାବି ଗଣାଯାଏ । ଏପରି ନିୟମାନୁସାରେ ଦେଇ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଓ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ । ତମ୍ବା ପାତ୍ରରେ ତିଳ ଭରି, ତାହାରେ ଜଳ ଭରା ପାତ୍ର ଏକ ଗୃହସ୍ଥ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ । ଦେବତାକୁ ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରଚୁର ଭୋଜନ ଦେବା ପରେ, ନିଜେ ଚୁପଚାପ ଓ ସଂଯମ ରେ ନିଜ ପିଲାମାନେ ସହିତ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ । ଏହି ଭୂବ୍ରତ କ୍ରମାନୁସାରେ କିଏ କରେ, ତାହାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ବିଷୟରେ ଶୁଣ । ଯଦି ମୋର ହଜାରଟି ମୁଁ ଥାଏ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆୟୁ ମାନେ ଥାଏ, ତଥାପି ଏହି ବ୍ରତ ଫଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନ କରିପାରିବି ନାହିଁ । ତଥାପି ଏହାର ସାର ମୁଁ କହିବି । ଦଶ, ସାତ, ଦଶ, ଦୁଇ, ଆଠ, ଚାର — ଏହି ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ; ଚାରି ଲକ୍ଷ ଦଶ ହଜାର ଏକ ଚତୁର୍ଯୁଗ ହୁଏ । ସପ୍ତତିଏକ ଯୁଗ ଏକ ମନ୍ବନ୍ତର ହୁଏ; ଚୌଦା ମନ୍ବନ୍ତର ଏକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନ ଏବଂ ଏତେ ରାତି ହୁଏ । ଏପରି ଏକ ମାସ ତିରିଶ ଦିନ ଓ ଏକ ବର୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶ ମାସର ହୁଏ; ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆୟୁ । ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ଏକ ଥର କରିଲେ, ତିନି ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ଏତେ ଦିନ ରହିବେ । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବିଲୟ ପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଲୟ ହେବେ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ସୃଷ୍ଟିରେ ବିରାଜ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେବେ । ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଷ୍କର୍ମ, ଚାହିଁ କିମ୍ବା ଅଚାହିଁ, ସମସ୍ତ ପାପ ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ।