ସତ୍ୟତପ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯଦି ଶରୀରରେ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏନାହିଁ, ତେବେ ସେଇ ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ କିପରି ଜାଣିବାଯିବ? କେଉଁପରି ଉପାୟରେ ସେ ଲଭ୍ୟ?” ତାହାପରେ ଦୁର୍ବାସା ଋଷି କହିଲେ, “ଯେଉଁ କ୍ରିୟାମାନ କର୍ମ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଜ୍ଞାନରେ ନିହିତ; ଏବଂ ଏହି ଜ୍ଞାନ ପୁନି କର୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ଦୁଇଁରେ କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ ନାହିଁ, ଯେପରି ଦୁଇଟି ପାଥର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭେଦ ନାହିଁ।" ତାପରେ ସେ କହିଲେ, “ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନମାନେ ମଧ୍ୟରେ କର୍ମ ଚାରିପ୍ରକାର; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଜଣ ବିଧିମତ ଭାବେ ବେଦ କ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ଚତୁର୍ଥ ଜଣ ସେ ତିନିଜଣଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି—ଏହା ବେଦରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କର୍ମ। ଏହି କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ ବ୍ରହ୍ମପ୍ରତି ଭକ୍ତି ମଧୁର ହୁଏ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବେଦ ଉପଦେଶରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ଲୋକ ମୁକ୍ତି ଲଭନ୍ତି।" ସତ୍ୟତପ ପୁଣି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ମହାମୁନି, ଆପଣ ଯେଉଁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଲେ, ସେଠିକି ମହା ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ। ତାଙ୍କର କୌଣସି ନାମ ନାହିଁ, ଗୋତ୍ର ନାହିଁ, ରୂପ ଓ ଅରୂପ ଉଭୟରୁ ତିନି, ସମସ୍ତ ଉପାଧି ଉପରେ। ଏପରି ବ୍ରହ୍ମକୁ କିପରି ଜାଣିବି? ବେଦମାର୍ଗରେ ତାଙ୍କର କିଏ ନାମ ରହିଛି, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।" ତେବେ ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ, “ଯେଉଁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ବେଦ ଓ ପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି କମଳାକ୍ଷୀ ଦେବ, ସ୍ୱୟଂ ନାରାୟଣ। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ପରମେଶ୍ୱର। ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ, ହୋମ, ଦାନ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦ୍ୱାରା ସେହି ପରମ ନାରାୟଣ, ହରି, ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।" ତେବେ ସତ୍ୟତପ ପୁଣି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, କେତେବେଳେ ବେଦବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମାମାନେ ବହୁତ ଧନ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ତଥାପି ହରିଙ୍କୁ ଲଭିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ। ଧନ ଛଡ଼ା ଦାନ ହୁଏନାହିଁ, ଏବଂ ଧନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗୃହସ୍ଥ ଲୋକଙ୍କର ମନ ଦାନ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ନଥାଏ। ଏପରି ଲୋକ କିପରି ମୁକ୍ତି ଲଭିବେ? ହରି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ।" "ତେବେ କିପରି ସହଜ ଉପାୟରେ ଏହି ନିତ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଲଭିବାଯିବ? ସମସ୍ତ ବର୍ଗ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଉପାୟ କ’ଣ? ମୋତେ କହନ୍ତୁ।" ଦୁର୍ବାସା ଏହିପରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ତୁମକୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁପ୍ତ ଉପାୟ କହିବି, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ଉପାୟ ପୃଥିବୀ ନେତ୍ରଲୋକକୁ ଡୁବିଯିବାବେଳେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ। ସେବେଳେ ପୃଥିବୀ ଜଳରେ ବେଶି ଭାରୀ ହୋଇନଥିଲେ, ତାହା ଜଳରେ ବିଲୀନ ହୋଇ ନେତ୍ରଲୋକକୁ ଗଲା।" "ସେ ଶୁଭ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଧାରଣାକାରିଣୀ, ନେତ୍ରଲୋକରେ ଗଲାପରେ ଉପବାସ, ବ୍ରତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ନିୟମରେ ପରମେଶ୍ୱର ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ପୁନସ୍ଥାପିତ କଲେ।" ଏହି ଉପବାସ କ’ଣ ଥିଲା, କ’ଣ ବ୍ରତ ଥିଲା, ତାହା ସତ୍ୟତପ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ। ତେବେ ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ, “ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଦଶମୀ ତିଥିରେ, ଏକ ନିୟମିତ, ନିୟତମନସ୍କ, ଶୁଦ୍ଧବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ବିଧିମତ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିବେ।" "ଶୁଦ୍ଧ ଜାମା ପିନ୍ଧି, ଶାନ୍ତ ମନରେ, ଭଲଭାବେ ପାକାଯାଇଥିବା ନୈବେଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରି, ପାଞ୍ଚ ଦୌଡ଼ି ପରେ ପୁଣି ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରିବେ। ଏହାପରେ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗଛର ଆଠ ଅଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା ଏକ କାଠି ନେଇ ଦନ୍ତଧାବନ କରି, ତାପରେ ଆଚମନ କରିବେ।" "ଘରର ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରକୁ ଛୁଇଁ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରିବେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କର—ଯିଏ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ମୁକୁଟ ଓ ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି। ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମୁହଁ ସହିତ, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଚିହ୍ନରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମନେ କରି, ପୁଣି ଜଳ ହାତରେ ନେଇ, ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବେ।" "ଏହିପରି ଧ୍ୟାନ କରି, ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ—‘ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ମୁଁ ଉପବାସ ରହିବି, ପରଦିନ ଭୋଜନ କରିବି, ହେ କମଳାକ୍ଷୀ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ମୋର ଶରଣ ହୁଅ।’" "ଏପରି କହି, ରାତିରେ ଦେବଦେବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ‘ନାରାୟଣାୟ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ନିୟମାନୁସାରେ ଶୟନ କରିବେ।" "ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ପ୍ରଭାତରେ, ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ, ସମୁଦ୍ରକୁ ବହୁଥିବା ନଦୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୋଖରୀ କିମ୍ବା ଘରେ ଯାଇ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଶୁଦ୍ଧ ମାଟି ନେବେ—‘ହେ ଦେବୀ, ତୁମଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ପୋଷଣ ଓ ଧାରଣ ହୁଏ, ସେଇ ସତ୍ୟଦ୍ୱାରା ମୋ ପାପ ଦୂର କର।’" "‘ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ହସ୍ତସ୍ପର୍ଶରେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଅଛି; ଏହି ମାଟିକୁ ଛୁଇଁ ମୁଁ ସେଇ ଫଳ ନାପାଉଁ, ଯାହା ତୁମେ ଘୋଷଣା କରିଛ।'" "‘ହେ ବରୁଣ, ସମସ୍ତ ଜଳ ସଦା ତୁମରେ ବିରାଜିତ; ଏହି ମାଟିକୁ ଧୋଇ ଏହାକୁ ମୋ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ପବିତ୍ର କର।'" "ଏପରି ମାଟି ଓ ଜଳରେ ଶୁଦ୍ଧି ହୋଇ, ତିନିଥର ଏହି କ୍ରିୟା କରି, ଶେଷ ମାଟି ଦ୍ୱାରା ଜଳରେ ଏକ ବୃତ୍ତ ଅଙ୍କନ କରିବେ।" "ଏହାପରେ, ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରକାର ନିୟମାନୁସାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରି ଦେବାଳୟକୁ ପୁନଃ ଯିବେ।" "ସେଠାରେ, ମହାଯୋଗୀ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ତାଙ୍କ ଚରଣରେ ‘କେଶବାୟ ନମଃ’, କଟିରେ ‘ଦାମୋଦରାୟ’, ଉରୁଦ୍ୱୟେ ‘ନୃସିଂହାୟ’, ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ‘ଶ୍ରୀବତ୍ସଧାରିଣେ’, କଣ୍ଠେ ‘କୌସ୍ତୁଭଧାରିଣେ’, ଉରସ୍ଥଳରେ ‘ଶ୍ରୀନିଧୟେ’, ବାହୁଦ୍ୱୟେ ‘ତ୍ରିଭୁବନଜୟିନେ’, ମସ୍ତକରେ ‘ସର୍ବାତ୍ମନେ’, ଚକ୍ରରେ ‘ଚକ୍ରଧରାୟ’, ପଦ୍ମେ ‘ଶଙ୍କରାୟ’, ଗଦାରେ ‘ଗଭୀରାୟ’, ପଦ୍ମେ ‘ଶାନ୍ତିମୂର୍ତ୍ତୟେ’—ଏପରି ପୂଜା କରିବେ।" "ପରେ, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଚାରିଟି କଳଶ ରଖିବେ, ଯେଉଁଥିରେ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ, ମାଳା, ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଲଗାଯିବ।" "ଆମ୍ବ ଶାଖା ଲଗାଇ, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ଢାକି, ତାଳପାତର ମାଞ୍ଚରେ ସେମାନେ ରଖିବେ, ତାଳପାତର ମାଞ୍ଚ ଉପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରୌପ୍ୟ, ତାମ୍ବା କିମ୍ବା କାଠର ବାତି ରଖିବେ, ଏହା ନ ଥିଲେ ପଳାଶ କାଠ ଚଲିବ।" "ସେହି ବାତିରେ ଜଳ ଭରି, ତାହାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ତିଆରି ମାଛ ଆକୃତି ଜନାର୍ଦନଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ରଖିବେ, ଯେଉଁଥିରେ ବେଦ, ବେଦାଙ୍ଗ, ଶ୍ରୁତି, ସ୍ମୃତି ଅଳଙ୍କୃତ।