ଋଷି ଅତି ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କହିଲେ, “ହେ ମହାନୁଭାବ, ଆଜି ତୁମ ପୂର୍ବତନ ଦେହ, ଯାହା ଅନ୍ନ ଛଡ଼ା ଚାଲିଥିଲା, ସେ ଦେହ ଏବେ ଶେଷ ହୋଇଛି। ଏବେ ତୁମ ଦେହ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଗଢ଼ା—ଏହା ଏକ ନୂତନ ଦେହ, ସଂଶୟ ନାହିଁ। ତୁମର ପୂର୍ବତନ ଜ୍ଞାନ ବିନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି; ଏବେ ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅବିନାଶୀ। ଏହି ନୂତନ ଦେହ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅଲଗା; ତେଣୁ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେବ, ହେ ମୁନି।" ତାପରେ ସତ୍ୟତପ ନମ୍ରତାରେ ପଚାରିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଦୁଇଟି ଦେହ ବିଷୟରେ କହିଲେ; ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ତଫାତ କ’ଣ? ଦୟାକରି ସ୍ପଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ, ହେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ।” ଦୁର୍ବାସା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଦୁଇ ନୁହେଁ, ତିନି ପ୍ରକାର ଦେହ ଅଛି। ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅନୁଭୂତି ପାଇଁ ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଦେହ ଆଧାର। ପ୍ରଥମ ଦେହ ଅଧର୍ମର ଅବସ୍ଥା, ଯାହା ବିବେକ ଶୂନ୍ୟ; ଦ୍ୱିତୀୟଟି ନିୟମ ଓ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ, ଏହାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମୀୟ ଦେହ ବୋଲାଯାଏ। ତୃତୀୟ ଦେହ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଅତିତ, ଏହି ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଦୁହିଁର ଅନୁଭୂତି ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହି ତିନି ଭେଦ କଥା କହନ୍ତି—ଦୁଃଖ, ଧର୍ମ ଭୋଗ, ଓ ସାଧାରଣ ଭୋଗ—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଅନୁଭୂତି ଅଛି। ଯେଉଁ ଦେହ ପୂର୍ବେ ଥିଲା, ଯେଉଁ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ହନ୍ତା ହୋଇଥିଲ, ସେ ଦେହକୁ ପାପୀ ଦେହ ବୋଲାଯାଏ। ଏବେ ତୁମେ ଶୁଭ କର୍ମ, ତପସ୍ୟା, ଓ ସତ୍ୟତା ଦ୍ୱାରା ନୂତନ ଧର୍ମମୟ ଦେହ ଲାଭ କରିଛ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ବେଦ ଓ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନ ତୁମେ ଅଧିଗମ କରିପାରିବ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଅଷ୍ଟକ (ଅଠଟି ଉପାଧି) ବ୍ୟକ୍ତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ତିନି ଅବସ୍ଥା ଥାଏ। ଯିଏ ଏହି ଅଷ୍ଟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ତିନି ଅବସ୍ଥାରେ ନିଶ୍ଚଳ ଓ ଶୁଭ ରହେ, ସେ ଆତ୍ମାରେ ଦୃଢ଼ ହୁଏ। ପଞ୍ଚଟି ପଞ୍ଚଟିକୁ ବାରମ୍ବାର ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ, ଏବଂ ସେହି ପଞ୍ଚକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ଏକ ମାତ୍ର ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କଲେ, ମଣିଷ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମ ଲାଭ କରେ। ସତ୍ୟତପ ପୁଣି ପଚାରିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯଦି ଦେହରେ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏନାହିଁ, ତେବେ କେମିତି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ଲାଭ କରାଯିବ?” ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ, “କର୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ନିହିତ, ଓ ଜ୍ଞାନ କର୍ମରେ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏହି ଦୁଇ ମଧ୍ୟରେ ତଫାତ ନାହିଁ, ଯେପରି ଦୁଇଟି ପଥର ସମାନ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କର୍ମକୁ ଚାରି ପ୍ରକାର ଭାବରେ କରନ୍ତି; ତା’ମଝିରେ ତିନି ଜଣ ନିୟମିତ ଭାବେ ବେଦକ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ଚତୁର୍ଥ ତିନିଜଣଙ୍କୁ ସେବା କରେ—ଏହି କର୍ମ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏହି କର୍ମକୁ ନିଷ୍ଠାରେ କଲେ, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠା ଦୟାଳୁ ହୁଏ; ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ, ବେଦ ଉପଦେଶରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ। ସତ୍ୟତପ ପଚାରିଲେ, “ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଯେଉଁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ, ତାହାର ସ୍ୱରୂପ ମହାଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ଏହା ନାମହୀନ, ବଂଶହୀନ, ରୂପହୀନ ଓ ରୂପାତୀତ; ଏହି ବ୍ରହ୍ମ କେମିତି ଜଣାଯିବ? ବେଦ ମାର୍ଗରେ ଏହାର କ’ଣ ନାମ?” ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ, “ଏହି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଯାହା ବେଦ ଓ ପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ସେ ହେଲେ କମଳନୟନ ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣ ସ୍ୱୟଂ। ସେଇ ପରମେଶ୍ଵର ନାରାୟଣ, ହରି, ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ।” ସତ୍ୟତପ ପଚାରିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଅନେକ ସମୟ ଅଧ୍ୟୟନଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସଜ୍ଜନମାନେ ବହୁ ଧନ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି; ତଥାପି, ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ। ଧନ ଛଡ଼ା ଦାନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଧନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପରିବାରରେ ଆସକ୍ତି ଥିବା ଲୋକ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତିନାହିଁ। ତେବେ ଏମିତି ଲୋକ କେମିତି ମୋକ୍ଷ ପାଇବେ? ହରି ପ୍ରାପ୍ତି ସଂସାରରେ ଏକଦମ କଠିନ। ଅତି ସହଜ ଉପାୟ କ’ଣ, ଯାହା ସମସ୍ତ ବର୍ଗ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ?” ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପରମ ଗୁପ୍ତ ଉପାୟ କହିବି, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁ ଉପାୟ ପୃଥିବୀ ନିଜେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଜଳରେ ବିଲୀନ ହୋଇ ନେତ୍ର ଲୋକକୁ ଗଲେ। ପୃଥିବୀର ପୃଥିବୀତ୍ୱ ଜଳରେ ଅତିକ୍ରମ ହୋଇନଥିଲା; ସେ ତଳସ୍ଥଳକୁ ଗଲେ। ସେଇ ମଙ୍ଗଳମୟୀ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆଧାର, ତଳସ୍ଥଳରେ ଗିଆ ସମୟରେ ଉପବାସ, ବ୍ରତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ପରମେଶ୍ଵର ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ୍ ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେଉଁଠାରେ ଆସି, ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନରେ ପୁନଃ ବସାଇଲେ।” ସତ୍ୟତପ ପଚାରିଲେ, “ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୃଥିବୀ କ’ଣ ଉପବାସ କଲେ? କ’ଣ ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ? ଦୟାକରି ଏହା କହିଦିଅନ୍ତୁ।” ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ, “ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଦଶମୀ ତିଥିରେ, ଏକ ନିୟମିତ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଅନୁସାରେ, ଦେବତାମାନେ ପୂଜି ଓ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଶାନ୍ତ ମନରେ, ଭଲ ଭୋଜନ କରି, ପାଁଚଟି ପଦ ଚାଲି, ପୁନି ପାଦ ଧୋଇବା ଉଚିତ। ଏଠାରୁ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗଛର ଏକ ଅଠ ଅଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା ଦାଣ୍ଡ ନେଇ, ଦନ୍ତଧାବନ କରି, ଏବଂ ଆଚମନ କରିବା ଦରକାର। ପରେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରକୁ ଛୁଇଁ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଚକ୍ର, ଶଂଖ, ଗଦାଧାରୀ, କିରୀଟ ଓ ପୀତାମ୍ବରଧାରୀ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଭଲ ଭାବରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ହାତରେ ଜଳ ନେଇ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର। ପରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର: ‘ଏକାଦଶୀ ଦିନେ ମୁଁ ଉପବାସ ରହିବି, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ଭୋଜନ କରିବି, ହେ କମଳନୟନ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ମୋର ଶରଣ ହୋଇଅ।’ ଏପରି କହି, ରାତିରେ ଭଗବାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ‘ନାରାୟଣାୟ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସେଉଁଠି ଶୁଇବା ଦରକାର। ପରେ ପବିତ୍ର ପ୍ରଭାତରେ, ସମୁଦ୍ରଗାମି ନଦୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୋଖରୀ କିମ୍ବା ଘରେ ଯାଇ, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମନରେ, ପବିତ୍ର ମାଟି ନେଇ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର: ‘ହେ ଦେବୀ, ତୁମଠାରୁ ସମସ୍ତ ଜୀବର ପୋଷଣ ଓ ଧାରଣ ହୁଏ; ସେହି ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ମୋତେ ପାପ ଠାରୁ ମୁକ୍ତ କର।