ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଶିକାରୀ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ତାଙ୍କ ମନରେ ଭାବିଲେ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଥିବା ଶିକାରୀ ଦେବିକା ନଦୀରେ ଶରଣ ନେଲେ। ସେ ନଦୀକୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏକ ଶିକାରୀ, ପାପୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା, ହେ ପବିତ୍ର ନଦୀ ଦେବୀ, ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରି ମୁଁ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛି, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।” ତାପରେ ସେ ଆଉ କହିଲେ, “ମୁଁ ଦେବତାକୁ ଜାଣେନି, ମନ୍ତ୍ରକୁ ଜାଣେନି, ଚାରା ମୁଁ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଦକୁ ଧ୍ୟାନ କରେ, ଏବଂ ସେଇ ପାଦକୁ ସର୍ବଦା ଦେଖେ। ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ, ମୋପରି ଦୟା କର, ଗୁରୁଙ୍କ ପାଦ ପରିଷ୍କାର ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଜଳ ନେଇଆ।" ଏପରି ଶିକାରୀ କହିବା ପରେ, ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଦେବିକା ନଦୀ ଦୃଢ଼ ଦୁର୍ବାସା ମୁନି ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ। ନଦୀ ଦେବୀ ନିଜେ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ପାଦ ପରିଷ୍କାର କରି, ତୀବ୍ର ଧାରା ହୋଇ ଶିକାରୀଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଦୁର୍ବାସା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ; ହାତ ପାଦ ଧୋଇ, ଭକ୍ତିସହିତ ପାନୀୟ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଭୋଜନ କଲେ। ଏବେ ଦୁର୍ବାସା ଶିକାରୀ, ଯିଏ ଭୁଖରେ କ୍ଷୀଣ ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ବେଦ, ବେଦ ସଂହିତା, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଏବଂ ପୁରାଣ ସବୁ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକାଶ ହେଉ।" ଏପରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ, “ତୁମେ ସତ୍ୟତପ ନାମକ ଏକ ମୁନି, ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବ।" ଏହି ଦିବ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ ଶିକାରୀ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମୁଁ ଏକ ଶିକାରୀ, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ କିପରି ବେଦ ଶିକ୍ଷା ଦେଇପାରିବି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ?" ତେବେ ଦୁର୍ବାସା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଏ ମହାତ୍ମନ, ଆଜି ତୁମ ପୂର୍ବ ଶରୀର, ଯାହା ଦୀର୍ଘକାଳ ଅନ୍ନ ଛଡ଼ା ଅବସ୍ଥାନ କରୁଥିଲା, ଛାଡ଼ି ଦେଇଛି; ଏବେ ତୁମର ତପୋମୟ ଏକ ନୂତନ ଶରୀର ହୋଇଛି, ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭିନ୍ନ। ତୁମ ପୂର୍ବ ଜ୍ଞାନ ବିନଷ୍ଟ ହୋଇଛି; ଏବେ ତୁମେ ଶୁଧ୍ଧ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ। ଏହି ଶୁଧ୍ଧ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ସ୍ୱୟଂ ବିକାଶିତ ହେବ।" ସତ୍ୟତପ ପଚାରିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଦୁଇ ଦେହ କଥା କହିଲେ; ଏହାର ଭେଦ କ’ଣ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।" ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ, “ଦୁଇନୁହେଁ, ତିନି ଦେହ ବିଷୟରେ କହିବା ଉଚିତ; ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଅନୁଭୂତିର ଆଧାର ଭାବରେ ଏହି ତିନି ଦେହ ଅଛି। ପ୍ରଥମ ଅବସ୍ଥା ଅଧର୍ମର, ଜ୍ଞାନହୀନ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଅବସ୍ଥା ବ୍ରତପାଳନ ଥିବା, ଏହିଠି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଧର୍ମ ଅଟୁଟ। ତୃତୀୟ ଅବସ୍ଥା ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଉଭୟର ଅନୁଭୂତି ହୁଏ। ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଅବସ୍ଥା, ଦୁଃଖ, ଧର୍ମ ଭୋଗ ଓ ସାଧାରଣ ଭୋଗ ଭାବରେ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୱାନମାନେ କହିଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ପୂର୍ବେ ଜୀବ ହନ୍ତା ଥିଲେ, ସେଇ ଦେହ ‘ପାପମୟ’ ଭାବେ ଅନୁଭୂତ। ବର୍ତ୍ତମାନ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ, ତପସ୍ୟା ଓ ସତ୍ୟତା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଧର୍ମମୟ ଦେହ ଲାଭ କରିଛ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ବେଦ ଓ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନ ସ୍ୱୟଂ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ହେବ। ଯେତେବେଳେ ଏଠି ଅଷ୍ଟକ ଗୁଣ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୁଏ, ତେବେ ତିନି ଅବସ୍ଥା ଦେଖାଯାଏ। ଏଠି ଅଷ୍ଟକ ଛାଡ଼ି, ତିନି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଶୁଭମୟ ହୋଇ, ମନୁଷ୍ୟ ଆତ୍ମାରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଅବିଚଳ ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚକୁ ପୁନଃପୁନଃ ତ୍ୟାଗ କରେ, ଏବଂ ଏହି ପଞ୍ଚକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଏକ ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରେ, ତେବେ ମନୁଷ୍ୟ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମ ଲାଭ କରେ। ତେବେ ସତ୍ୟତପ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯଦି ଦେହରେ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନି, ତେବେ କେମିତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମ ଉପଲବ୍ଧି କରିପାରିବି?" ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ, “କର୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ନିହିତ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନ କର୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏହି ଦୁଇ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ଯେପରି ଦୁଇଟି ପାଥର ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ।" ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କର୍ମ ଚାରିପ୍ରକାର; ତାହାରୁ ତିନି ପ୍ରକାର ବେଦୀୟ କର୍ମ ସାଧାରଣ ଭାବେ କରାଯାଏ, ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରକାର ତିନିକୁ ସେବା କରେ—ଏହି କର୍ମ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏହି କର୍ମ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ପାଳନ କଲେ, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠା ଆସେ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବେଦ ଶିକ୍ଷାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ। ସତ୍ୟତପ ପଚାରିଲେ, “ହେ ମହାମୁନି, ଆପଣ ଯେଉଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ କଥା କହିଲେ, ତାହାର ରୂପ ମହାଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରନ୍ତିନାହିଁ। ଏହା ନାମହୀନ, ବଂଶହୀନ, ରୂପହୀନ, ଏବଂ ରୂପାତୀତ—ଏପରି ବ୍ରହ୍ମ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଉପାଧିରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ, କିପରି ଜଣାଯିବ? ବେଦପଥରେ ଏହାକୁ କିପରି ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଏ, କହନ୍ତୁ।" ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ, “ଯେଉଁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ବେଦ ଓ ପୁରାଣରେ କହାଯାଇଛି, ସେ ହେଉଛନ୍ତି କମଳନୟନ ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣ ସ୍ୱୟଂ। ସେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭଗବାନ୍ ହରି, ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ, ହୋମ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ।" ସତ୍ୟତପ ପଚାରିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ମାନେ ବଡ଼ ଧନ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ତଥାପି ହରିଙ୍କ ପ୍ରାପ୍ତି କଠିନ। ଧନ ଛଡ଼ି ଦାନ ହୁଏନାହିଁ, ଧନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ଆସକ୍ତିରେ ରହନ୍ତି। ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମୋକ୍ଷ କିପରି? ହରି ପ୍ରାପ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦୁର୍ଲଭ।" “କମ୍ ପ୍ରୟାସରେ କିପରି ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଦେବତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯିବ? ସମସ୍ତ ବର୍ଗ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଉପାୟ କ’ଣ?" ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତତମ କଥା କହିବି, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ରଚିଥିଲେ, ଏବଂ ପୃଥିବୀ ତଳପାତାଳକୁ ଯିବାବେଳେ କରିଥିଲେ।" ପୃଥିବୀ ଜଳରେ ଏତେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଥିଲେନି; ଯେତେବେଳେ ସେ ଜଳରେ ବିଲୀନ ହେଲେ, ସେ ପାତାଳକୁ ଗଲେ। ସେ ମଙ୍ଗଳମୟୀ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଧାରଣକାରିଣୀ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଉପବାସ, ବ୍ରତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ନିୟମରେ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଉଠାଇ ତାଙ୍କ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ କଲେ। ସେଇ ଅବିନାଶୀ ଭଗବାନ୍ ଏପରି କଲେ। ସତ୍ୟତପ ପଚାରିଲେ, “ହେ ମହାମୁନି, ପୃଥିବୀ କେଉଁ ଉପବାସ ଓ ବ୍ରତ କରିଥିଲେ? ଆପଣ ମୋତେ କହିବା ଉଚିତ।