ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ଶିକାରୀ ଦୀର୍ଘ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଲଗ୍ନ ହେଇ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ। ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା ସମୟରେ ସେ ଶୁଷ୍କ ପତ୍ର ଖାଇଥିଲେ; ଏକ ଦିନ ଭୟଙ୍କର ଭୋକରେ ଅତିବେଦନା ଅନୁଭବ କରି, ଗଛ ତଳେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ଭୋକରେ ତା'ପାଖରେ ଥିବା ଗଛର ଏକ ପତ୍ର ଖାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଆକାଶରୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦେହ କଣ୍ଠ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଏହିପରି କହିଲା—“ଏହି ବାକା ପତ୍ର ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” ଶିକାରୀ ଏହିପରି ଶୁଣି, ଏହି ପତ୍ର ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ ଗଛର ପତ୍ର ନେଲେ; କିନ୍ତୁ ଏହିପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ପତ୍ର ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଆକାଶ କଣ୍ଠ ନିଷେଧ କରିଲା। ଏହିପରି ଶିକାରୀ, ପତ୍ର ବାକା ଭାବି, କିଛି ଖାଇଲେ ନାହିଁ। ଏପରି ଉପବାସ ଓ ତପସ୍ୟା କରି, ଶିକାରୀ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଥିଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ମହାମୁନି ଦୁର୍ବାସା ଏଠାରେ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କର ମନ ଦୃଢ଼ ହୋଇଥିଲା, ଦୁର୍ବାସା ଶିକାରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଏକ ଅଳ୍ପ ପ୍ରାଣ ଅବଶିଷ୍ଟ, ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ, ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ ଦେଇଥିବା ପରି। ଶିକାରୀ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ, “ଓ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲି।” ତା'ପରେ ଶିକାରୀ କହିଲେ, “ମୋ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ସମୟ ଆସିଛି; ମୁଁ କେବଳ ଶୁଷ୍କ ପତ୍ର ଖାଇ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।” ଦୁର୍ବାସା, ଶିକାରୀଙ୍କର ପବିତ୍ରତା ଦେଖି, ତା'କୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଭୋକା, ମୋ ପାଇଁ ଚାଉଳ, ଗହୁଁ, ଯବ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଭୋଜନ ଦେଉ।” ଏହିପରି ଶୁଣି ଶିକାରୀ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ—“ମୋ ପାଖରେ ଏହିପରି କିପରି ହେବ?” ଏହି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଆକାଶରୁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଦେଉଁ ଭାଣ୍ଡ ତଳକୁ ପଡ଼ିଲା; ଶିକାରୀ ଏହାକୁ ହାତରେ ନେଲେ। ଏହିପରି ଭାଣ୍ଡ ନେଇ, ଶିକାରୀ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ, “ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୟାକରି ଏଠି ରୁହନ୍ତୁ, ମୁଁ ଭିକ୍ଷା ଆଣିବାକୁ ଯାଉଛି; ଏହି କୃପା ଦିଅନ୍ତୁ।” ଏହିପରି କହି, ଶିକାରୀ ନିକଟସ୍ଥ ଏକ ସମୃଦ୍ଧିପୂର୍ଣ୍ଣ ନଗରକୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବାକୁ ଗଲେ। ସେଠି ଆସିବା ସମୟରେ, ଗଛରୁ ସମସ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀ ମହିଳାମାନେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଭାଣ୍ଡ ହାତରେ ନେଇ ଶିକାରୀଙ୍କ ଭାଣ୍ଡକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଜନରେ ଭରିଦେଲେ। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧିତ ଭାବି, ଶିକାରୀ ପୁଣି ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ ଓ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଶିକାରୀ ଭିକ୍ଷାକୁ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ରଖି, ଶାନ୍ତ ମନରେ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇବା ଦିଅନ୍ତୁ; ଯଦି ମୁଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଏହି କୃପା ଦିଅନ୍ତୁ।” ମୁନି, ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହି, କହିଲେ, “ମୁଁ ନଦୀକୁ ଯିବି ନାହିଁ, ମୋ ପାଖରେ ପାଣି ଭାଣ୍ଡ ନାହିଁ।” ଏହା ଶୁଣି, ଶିକାରୀ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—“ମୁଁ କିପରି ପାଦ ଶୀଘ୍ର ଧୋଇବି? ଏବେ କି କରିବି, ଏବଂ ସେ କିପରି ଭୋଜନ କରିବେ?” ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଶିକାରୀ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଦେବିକା ନଦୀକୁ ଶରଣ ନେଲେ। ଶିକାରୀ ଦେବିକାକୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏକ ଶିକାରୀ, ପାପୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା; ତଥାପି ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛି, ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।” “ମୁଁ ଦେବତା, ମନ୍ତ୍ର, ଯଥାଚାର ଜାଣେ ନାହିଁ; ମୁଁ କେବଳ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କର ପାଦକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେହିପରି ଦେଖୁଛି। ଓ ନଦୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ଦୟା କରି ଏଠାକୁ ଶୀଘ୍ର ପାଣି ଆଣିଦିଅ, ମୁନିଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇବାକୁ।” ଏହିପରି ଶିକାରୀ କହିବା ପରେ, ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଦେବିକା ନଦୀ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଅବସ୍ଥିତ ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ। ନଦୀ ଦେବୀ ନିଜେ, ମୁନିଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇ, ଦ୍ରୁତ ଧାରାର ରୂପ ନେଇ ଶିକାରୀଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ଏହି ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଦୁର୍ବାସା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚିହ୍ନ୍ନ ହେଲେ; ହାତ ପାଦ ଧୋଇ, ଭକ୍ତିରେ ଭୋଜନ କରି, ପାଣି ପିଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହିପରି ଭୋକରେ ଶିର ନମାଇଥିବା ଶିକାରୀକୁ ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ, “ବେଦ, ସମସ୍ତ ବେଦ ସଂହିତା, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଓ ପୁରାଣ ସ୍ୱୟଂ ତୁମେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅନୁଭବ କରିବା।” ଏହିପରି ଦୁର୍ବାସା ଦୟା କରି ଶିକାରୀକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, “ତୁମେ ଏବେ ତପସ୍ୱୀମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସତ୍ୟତପାସ ନାମର ମୁନି ହେବା।” ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇ ଶିକାରୀ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମୁଁ ଏକ ଶିକାରୀ, କିପରି ବେଦ ପଠାଇବି, ବ୍ରାହ୍ମଣ?” ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ, “ଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଜି ତୁମର ପୂର୍ବ ଶରୀର, ଯାହା ଅନ୍ନ ବିନା ଚାଳିଥିଲା, ଅପସାରିଗଲା; ଏବେ ତୁମର ଶରୀର ତପସ୍ୟାର ତିଆରି, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” “ତୁମର ପୂର୍ବ ଜ୍ଞାନ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି; ଏବେ ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅବିନାଶୀ। ଶୁଦ୍ଧ ଶରୀର ଅଛି, ଅନ୍ୟ ଶରୀର ଅଲଗା। ଏହିପରି ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ସ୍ୱୟଂ ତୁମେ ଦେଖିପାରିବା।” ସତ୍ୟତପାସ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଦୁଇ ଶରୀର କଥା କହିଲେ; ତା'ର ଭିନ୍ନତା କହନ୍ତୁ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ସ୍ରେଷ୍ଠ।” ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ, “ଦୁଇ ନୁହେଁ, ତିନି ଶରୀର ଅଛି; ଏହିପରି ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଅନୁଭୂତିର ଆଧାର ଭାବରେ ତିନି ଶରୀର ଅଛି।” “ପ୍ରଥମ ଅବସ୍ଥା ଅଧର୍ମ, ବିବେକ ନାହିଁ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଅବସ୍ଥା ନିୟମିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ; ତୃତୀୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ପାର୍ଯ୍ୟ, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଦୁଇଟିର ଅନୁଭୂତି ପାଇଁ। ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହି ତିନି ଭାଗ କଥା କହିଛନ୍ତି: ଦୁଃଖ, ଧର୍ମ ଉପଭୋଗ ଓ ସାଧାରଣ ଉପଭୋଗ—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର।” “ପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥା, ଶିକାରୀ ହେବା ସମୟରେ, ସେହି ଶରୀର ପାପୀ; ଏହାକୁ ପାପ ଶରୀର ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।” “ଏବେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ, ତପସ୍ୟା, ନିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଧର୍ମମୟ ଅନ୍ୟ ଶରୀର ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ; ଏହିପରି ବେଦ ଓ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନ ତୁମେ ଅନୁଭବ କରିପାରିବା।” “ଏଠି ଅଷ୍ଟଗୁଣ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଲେ ତିନି ଅବସ୍ଥା ହୋଇଥାଏ; ଅଷ୍ଟଗୁଣ ଉପରେ ଅଟୁଟ ରହି, ସ୍ୱୟଂରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ, ନିଷ୍ଠାରେ ଦୃଢ଼ ହୁଅ।” “ପଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ପଞ୍ଚକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଛାଡ଼ି, ଏକ ମାର୍ଗ ଅନୁସରି, ମନୁଷ୍ୟ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।” ଏପରି ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଦୟାରେ ଶିକାରୀ ତପସ୍ୱୀ ସତ୍ୟତପାସ ହେଲେ, ଶିକାରୀର ଜୀବନ ଏକ ଦିବ୍ୟ ତପସ୍ୟାର ଉପାଦାନରେ ପରିଣତ ହେଲା।