ଏହି ଘଟଣା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଏକ ଶିକାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ। ଶିକାରୀ ଧର୍ମ ପ୍ରାପ୍ତିର ଆଶାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟେ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ଶିକାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବୋଲି ଭାବିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଏକ ବୃକ୍ଷମୂଳରେ ବସିଲେ, ଏବଂ ଶିକାରୀ ସେଠାରେ ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଏକ ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବରେ ଭୂକ୍ଷା ଦୁଃଖରେ ଏକ ବାଘ ନଦୀ ପାଖକୁ ଆସିଲା ଓ ସେଇ ଶାନ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ ହେଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜଳରେ ଥିବା ବେଳେ, ବାଘ ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲା, ଏହି ସମୟରେ ଶିକାରୀ ତୀର ମାରି ବାଘକୁ ମାରିଦେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ବାଘ ଶବରୁ ଏକ ପୁରୁଷ ଉପଜିଲେ। ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜଳ ମଧ୍ୟରୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର!” ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ବାଘର କଣ ଦ୍ୱାରା ଶୁଣାଗଲା, ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଗଳାରେ ଅଟକି ଥିଲା, କେବଳ ଏହି ନାମ ଶୁଣି ବାଘ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଶୁଭ ଗତି ଲାଭ କଲେ। ସେ ପୁରୁଷ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏବେ ସେଠିକୁ ଯାଉଛି ଯେଉଁଠାରେ ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ବସିଛନ୍ତି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ଦୟାରୁ ମୁଁ ପାପ ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲି।” ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ କିଏ?” ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୋ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ମୁଁ ଦୀର୍ଘବାହୁ ନାମକ ଏକ ବିଶାଳ ରାଜା ଥିଲି, ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ। ମୁଁ ବେଦ ଜାଣେ, ଶୁଭ ଅଶୁଭ ବିଭେଦ କରିପାରେ। ମୋର କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମିଳି କ’ଣ ଲାଭ?” ଏହିପରି କଥା କହିଥିବା ବେଳେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଲେ, “ତୁମେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ବାଘ ହେବ!” ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିବା ଦୋଷରେ, ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହେବ ଏବଂ କେଶବଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଏପରି ହେବ। ସେମାନେ ଆହୁରି କହିଥିଲେ, “ଯେଉଁଠାରେ ତୁମ ପାଖରେ ଷଷ୍ଠମ ପାନ୍ତା ବେଳେ କେହି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବେ, ସେ ତୁମ ଖାଦ୍ୟ ହେବେ। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ତୀର ଘାତ ପାଇଁ, ଗଳାରେ ପ୍ରାଣ ଅଟକି ରହିବାବେଳେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ‘ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର’ ଶୁଣିବ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ରୋଷ ଯାହା ଉପରେ ଅଛି, ସେ ଯଦି ଅନ୍ୟ ମୁଖରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମ ଶୁଣିଥାଏ, ତା’ପାଇଁ ଏହା ଫଳିତ ହୁଏ। ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଦର କରି, ନିଜେ ମୁଖରେ ‘ହରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର’ କହି ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ମୋକ୍ଷ ପାଏ। ଏହା ପୁନଃପୁନି ସତ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚଳିତ ଦେବତା ଏବଂ ପରମେଶ୍ୱର ସ୍ଥିର।” ଏପରି କଥା କହି, ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ରାଜା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି ସବୁ ଦେଖି ଶିକାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ବେଳେ ବେଳେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିଛ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ଏବେ ଚାହିଁଥିବା ବର ପ୍ରାର୍ଥନା କର।” ଶିକାରୀ କହିଲେ, “ମୋ ପାଇଁ ଏହି ବର ଯଥେଷ୍ଟ—ତୁମେ ମୋ ସହ କଥା ହେଉଛ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଚିଜର ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ଦୟାକରି ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦିଅ।” ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, “ପୂର୍ବେ ତୁମେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଥିଲେ, ତଥାପି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ପାଇଁ ମୋତେ ଖୋଜିଥିଲ। ଏବେ ଦେବିକା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମୋତେ ଦେଖିବା, ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମ ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ତୁମର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୋଇଛି, ତୁମ ଶରୀର ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପବିତ୍ର। ଏବେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ବର ଗ୍ରହଣ କର; ଯେତେ ଦିନ ଇଚ୍ଛା କର, ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କର।” ତେବେ ଶିକାରୀ କହିଲେ, “ଏହି ବିଷ୍ଣୁ, ନାରାୟଣ, ଯିଏ ମହାପ୍ରଭୁ—ମଣିଷ ତାଙ୍କୁ କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ? ଏହି ବର ମୋତେ ଦିଅ।” ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, “ଯଦି କେହି ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି ସାଧାରଣ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ଠାରେ ଧରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହା ଜାଣି ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ରତ ଦେଉଛି—ଦଳରୁ ଖାଦ୍ୟ ଖାଅନି, କେଉଁଠିଓ ମିଥ୍ୟା କଥା କହନି। ଏହି ବ୍ରତ ତୁମ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଛି, ଏଠାରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କର, ଯେତେ ଦିନ ଇଚ୍ଛା କର।” ଏପରି ଭାବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶିକାରୀଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ମୁକ୍ତି ଆଶା ଦେଖି ବିଦାୟ ନେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଶ୍ରୀବରାହ ଦେବ କହିଛନ୍ତି, ଶିକାରୀ ଶୁଭ ଓ ସୁନ୍ଦର ପଥ ଅନୁସରଣ କରି, ଅନ୍ନ ଛାଡ଼ି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ମନରେ ସ୍ମରଣ କରି ରହିଲେ। ଭିକ୍ଷା ନେବା ସମୟରେ ଶିକାରୀ ଶୁଷ୍କ ପତ୍ର ଖାଇଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ଭୟଙ୍କର ଭୁଖରେ ଗଛ ତଳେ ଶରଣ ନେଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ପତ୍ର ଖାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବାବେଳେ ଆକାଶରୁ ଏକ ଦେହହୀନ ସ୍ୱର ଆସିଲା—“ବାଙ୍କା ପତ୍ର ଖାଅନି।” ଏହା ଶୁଣି ସେ ପତ୍ର ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଗଛର ଅନ୍ୟ ପତ୍ର ନେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ନିଷେଧ ହେଲା। ଏହିପରି ଭାବେ କୌଣସି ପତ୍ର ଖାଇଲେ ନାହିଁ। ଏପରି ଉପବାସ ଓ ତପସ୍ୟା କରି, ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ମହାମୁନି ଦୁର୍ବାସା ଏଠାକୁ ଆସି, ଦେଖିଲେ ଶିକାରୀ ଦେହରେ କେବଳ ଅଳ୍ପ ପ୍ରାଣ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ତପୋଜ୍ୱଲା ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ଶିକାରୀ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ମୋ ଜୀବନ ସଫଳ ହେଲା। ଏବେ ମୋର ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବେଳ; ମୁଁ କେବଳ ଶୁଷ୍କ ପତ୍ର ଖାଉଛି, ଏହିପରି ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ।” ଦୁର୍ବାସା ମୁନି ତାଙ୍କର ପବିତ୍ରତା ଓ ନିୟମିତ ମନ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ ଓ କହିଲେ, “ମୋତେ ଭଲ ଭାବରେ ପକାଯାଇଥିବା ଯବ, ଗହମ, ଓ ଚାଉଳ ଦିଅ, କାରଣ ମୁଁ ଭୁଖା ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ତୁମକୁ ଖୋଜି।