ଶ୍ରୀବରାହଦେବ କହିଲେ—ଏପରି ଶୁଣି, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ଗଭୀର ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ ସେ ରାଜା ଋଷି, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥାରେ ଅତିଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସେ ମହାତ୍ମା ଯୋଗାଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ ରେ ଏକତ୍ୱ ପାଇଲେ ଏବଂ ଶ୍ରୀହରି ମଧ୍ୟରେ ଲୟ ଲାଭ କଲେ। ସେ ରାଜା, ମହାପୁରୁଷ, ତପସ୍ୟା ନିମିତ୍ତେ ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଗୋବିନ୍ଦ ନାମକ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ରାଜା କହିଲେ—ମୁଁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆକୃତି ଭଗବାନ, ଗୋପଗଣଙ୍କର ନାଥ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଇ, ସଂସାର ଚକ୍ର ଚାଲନାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଭୂମିର ଧାରକ, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇଁକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ସଂସାର ରୂପୀ ସମୁଦ୍ରରେ, ଶତଶଃ ଦୁଃଖର ଭୟଙ୍କର ତରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଚକ୍ରବ୍ୟୁହ ଓ ଅନ୍ଧକାର ପାତାଳର ମୂଳରେ, ସେଉଁଠି ଏକମାତ୍ର ତୁମେ ଶେଷ ଦେଉଛ, ଆମକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛ। ହେ ଅପାର ଗୋବିନ୍ଦ, ତୁମକୁ ମୋର ନମସ୍କାର। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ରୋଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଷ୍ଟରେ ପୀଡିତ ହେବାବେଳେ, ଗ୍ରହମାନେ ପୁନିପୁନି ଆଘାତ କଲେ, ହେ ଦେବ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ, ହେ ମହାତ୍ମା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଆନନ୍ଦିତ ଜନାର୍ଦନ, ଗୋପମଣ୍ଡଳୀର ପ୍ରଭୁ, ମହାବାହୁ। ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ଦେବ, ଏହି ବିଶ୍ୱ ସମଗ୍ର ତୁମେ ବ୍ୟାପିଛ। ଗୋପମଣ୍ଡଳୀର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ସଂସାର ଭୟରେ ଅତିଭୀତ, ତୁମେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ହେ ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ରଧାରୀ। ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ମଣିଷ ରୂପରେ ତୁମେ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଭା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଅଚ୍ୟୁତ, ଅଗ୍ନିମୁଖ ଓ ତୀବ୍ର ସ୍ୱଭାବ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଗୋପମଣ୍ଡଳୀର ପ୍ରଭୁ, ସଂସାର ଭୂମିକାରେ ପଡ଼ୁଥିବା ମୋତେ ରକ୍ଷା କର। ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ତୁମ ମାୟାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ଦେହୀମାନେ ଅନେକ ସଂସାର ଚକ୍ରରେ ଘୂରେ। ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱମୟ ମାୟାକୁ କିଏ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିପାରିବ? ହେ ଗୋପମଣ୍ଡଳୀର ପ୍ରଭୁ, ଯେଉଁ ସତ୍ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତୁମେ ଯାହାକୁ ଅବିରତ ଉପାସନା କରନ୍ତି—ଯିଏ କୌଳିନ୍ୟହୀନ, ଅସ୍ପର୍ଶ୍ୟ, ନିରାକାର, ଗନ୍ଧହୀନ, ନାମହୀନ, ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ, ଅଜନ୍ମା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ସେମାନେ ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯିଏ ଶବ୍ଦାତୀତ, ଆକାଶ ରୂପୀ, ନିରାକାର, କର୍ମମୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ ସାର, ଅନ୍ୱେଷଣୀୟ, ଚକ୍ର ଓ ପଦ୍ମଧାରୀ, ପୁରାଣରେ ଉପମା ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣିତ, ସେଇଁକୁ ମୁଁ ସଦା ନମସ୍କାର କରେ। ଅନନ୍ତ ଆକାର ବିଷ୍ଣୁ, ତିନି ପଦେ ତିନି ଲୋକ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଥିବା, ଚାରି ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା, ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଥିବା, ଭୂମିର ନାଥ, ଶମ୍ଭୁ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଭୂତମାନ୍ୟଙ୍କ ନାଥ, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ନାଥ—ସେଉଁଠି ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଲୟ କର, ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତି ଦିଅ, ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଗୀମାନେ ପହଞ୍ଚିଲେ ପୁନଃ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ। ଜୟ ହେଉ, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଗୋବିନ୍ଦ! ଜୟ ହେଉ, ବିଷ୍ଣୁ! ଜୟ ହେଉ, ପଦ୍ମନାଭ! ଜୟ ହେଉ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଅପାର! ଜୟ ହେଉ, ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ବିଶ୍ୱର ଆକାର! ଶ୍ରୀବରାହଦେବ କହିଲେ—ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସା କରି, ସେ ରାଜା ତାଙ୍କ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ଚିରଅବିନାଶୀ ପରମାତ୍ମା ଗୋବିନ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଲୟ ଲାଭ କଲେ। ତାପରେ ପୃଥିବୀ ଦେବୀ ପଚାରିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୁ, ଭକ୍ତିଶୀଳ ପୁରୁଷ ବା ନାରୀମାନେ କିପରି ତୁମେ ଉପାସନା କରନ୍ତି? ଏହା ସମସ୍ତ ମୋତେ କହ, ହେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ଶ୍ରୀବରାହଦେବ କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ମୋତେ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଲାଭ କରାଯାଏ, ଧନ ବା ମାନ୍ତ୍ର ପାଠ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ; ତଥାପି ଭକ୍ତମାନେ ଯେଉଁ ଶାରୀରିକ ତପସ୍ୟା କରିବେ, ତାହା ମୁଁ କହିବି। ଯିଏ କର୍ମ, ମନ, ଓ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ନିଷ୍ଠାରେ ଲାଗିଥାଏ—ଏପରି ଲୋକ ପାଇଁ ମୁଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କିଛି ବ୍ରତ କଥା କହିବି, ଶୁଣ। ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ, ଅପହାରଣ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ—ଏହିମାନେ ମନୋବ୍ରତ ଭାବେ ଘୋଷିତ, ହେ ଭୂଧର। ଏକନିଷ୍ଠା ଭକ୍ତି, ରାତିରେ ଉପବାସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶାରୀରିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଶାରୀରିକ ବ୍ରତ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ମଉନ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଦେବତାସ୍ତୁତି ପାଇଁ ପାଠନ, ଏବଂ ନିନ୍ଦାରୁ ବିରତି—ଏହିମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଚିକ ବ୍ରତ। ଏଠାରେ ଆଉ ଏକ କଥା ଶୁଣାଯାଏ—ପୂର୍ବକାଳରେ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଯୁଗରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟାଶୀଳ ଏକ ଋଷି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଆରୁଣି। ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଲାଗିଲେ, ଉପବାସରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେବିକା ନଦୀର ସୁନ୍ଦର ତଟରେ ବସିଥିଲେ; ଏକଦିନ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ସେ ମହାନଦୀକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ସ୍ନାନ ଓ ପାଠ ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେଖିଲେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶିକାରୀ ବଡ଼ ଧନୁଷ ଓ ତୀବ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ଆସୁଛି। ସେ ଶିକାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଚର୍ମବସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ; ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେବତା ହତ୍ୟା ଭୟରେ ଭୀତ ହୋଇ, ସେଠାରେ ଠିଆ ରହି, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ହରିଙ୍କୁ ମନରେ ଧାରଣ କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶିକାରୀ ଭୟଭିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଧନୁଷ ବାଣ ଛାଡ଼ି ଏମିତି କହିଲେ— "ମୁଁ ଆଗରୁ ତୁମକୁ ମାରିବାକୁ ଆସିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଏବେ ତୁମକୁ ଦେଖି, ମୋର ମନ ଅନ୍ୟଠାରେ ଚାଲିଗଲା।" "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ହଜାର ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କ ଜନୀମାନେ, ଗୃହସ୍ଥମାନେ ସମେତ ହତ୍ୟା କରିଛି।" "ନରକରେ ଆମିସା ମନ କେବେ ଥିଲାନି; ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ନିକଟରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦେଇ ଦୟା କର।" ଏଭଳି କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ଓ ପାପୀ ଭାବିଲେ। ଯଦିଓ ଉତ୍ତର ମିଳିଲା ନାହିଁ, ଧର୍ମକୁ ଆଶା କରି, ଶିକାରୀ ସେଠାରେ ରହିଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ଗଛର ମୂଳରେ ବସିଲେ। ଏହିପରେ, କିଛି ସମୟ ପରେ, ଏକ କୁଏଁ ତିବ୍ର ଭୋକରେ ସେହି ନଦୀପାରେ ଆସି, ଶାନ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା।