ବ୍ରହ୍ମା ଖୁସିହେଇ ଏକ ରାଜାଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନକୁ ତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ଉତ୍ସବ ଭାବରେ ଦେଲେ। ସେ ଦିନ ଉପବାସ କରି ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନ ବାଜର ଖାଦ୍ୟ ଭୋଗ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ, ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ପୋଷଣ, ଧନ ଓ ଅନ୍ନର ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଏହା ପରେ ଏକ ମହାତପସ୍ବୀ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ କୃତ ଓ ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରତ୍ନତୁଳ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଏବଂ ତୁମେ କେଉଁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଏହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।” କୃତ ଯୁଗରେ ସୁପ୍ରଭା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ, ତାହା ତୁମେ ହେଉ; ତୁମେ ପ୍ରଜାପାଳା ନାମରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ତୁମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଚମକୁଥିଲା। ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ; ଏହି ରତ୍ନତୁଳ୍ୟ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଜ୍ଵଳନ୍ତ ତେଜ ଥିବା ଶାନ୍ତି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ। ସୁରଶ୍ମି ଏକ ରାଜା ହେବେ, ଶଶକର୍ଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ; ପାଞ୍ଚାଳ ବଂଶର ଶୁଭଦର୍ଶନ ଲୋକପତି ହେବେ। ଅଙ୍ଗ ବଂଶରେ ସୁଶାନ୍ତି ଉଦୟ ହେବେ, ସୁନ୍ଦର ମଧ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ; ସୁନ୍ଦ, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ, ତୁରା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ସୁମନସ୍ ସୋମଦତ୍ତ ହେଇଥିଲେ, ଶୁଭ ଶମ୍ବରଣ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ସୁଶୀଳା ଭାସୁଦାନ ହେଇଥିଲେ, ସୁଖଦା ସୁପତି ହେଇଥିଲେ। ଶମ୍ଭୁ ସେନାପତି ହେଇଥିଲେ, ସୁକାନ୍ତ ଦଶରଥ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଇଥିଲେ; ସୋମା ଜନକ ହେଇଥିଲେ—ଏହି ରାଜାମାନେ ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ଲୋକପତିମାନେ ଏହି ଜଗତର ଉପଭୋଗ କରି, ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ କରି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସ୍ଵର୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ। ଶ୍ରୀ ବରାହ କହିଲେ: ଏହିପରି ଶୁଣି, ରାଜା ତପସ୍ୟା କରିବାପାଇଁ ଅତୀବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ସେ ତପସ୍ୟା ଓ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଶରୀର ଛାଡି, ବ୍ରହ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଏକତା ଲାଗି, ହରି ମଧ୍ୟରେ ଲୟ ପାଇଲେ। ସେ ରାଜା ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଗଲେ, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ; ସେଠାରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ରାଜା କହିଲେ: “ମୁଁ ବିଶ୍ୱର ରୂପ ଦେବ, ଗୋପମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଉ, ସଂସାର ଚକ୍ରରେ ଚଳନ କରିବାରେ ପ୍ରବୀଣ, ପୃଥିବୀର ଧାରକ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ସଂସାରର ଏହି ଭୟାନକ ଲହରି, ଶତ ଦୁଃଖର ତରଙ୍ଗ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଝରଣା, ତଳଭୂମିର ଅନ୍ଧକାର ମୂଳ—ସେ ଏକା ଶେଷ ଦେଇ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବେ। ହେ ଅପାର ଗୋବିନ୍ଦ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ରୋଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ, ଗ୍ରହମାନେ ପୁନିପୁନି ଆଘାତ କରିବାରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ, ହେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆନନ୍ଦ ମଣିଷ, ଜନାର୍ଦନ, ଗୋପମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ; ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ତୁମେ ବ୍ୟାପ୍ତ କରିଛ; ହେ ଗୋପମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ମହାତ୍ମା, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ମୁଁ ସଂସାରରେ ଭୟଭିତ; ହେ ଚକ୍ରଧାରୀ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର। ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ; ମନୁଷ୍ୟର ସତ୍ୟ ରୂପ, ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଭଳି ଚମକୁଥିବା; ଅଚ୍ୟୁତ, ଅଗ୍ନିମୁଖ ଓ ତୀବ୍ର ସ୍ଵଭାବ, ଗୋପମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଭବସାଗରରେ ପଡ଼ୁଛି, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର। ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ଅନେକ ଜନ୍ମ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ଜୀବମାନେ ତୁମର ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ; ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ଆଶ୍ରୟ ତୁମର ମାୟା ଅଟିକିବାକୁ କିଏ ସମର୍ଥ? ହେ ଗୋପମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତୁମକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି—ଯେଉଁମାନେ ବଂଶହୀନ, ଅସ୍ପର୍ଶ୍ୟ, ନିରାକାର, ଗନ୍ଧହୀନ, ନାମହୀନ, ଅବର୍ଣ୍ୟ, ଅଜନ୍ମା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ସଂସାର ରୂପ ବନ୍ଧନ ଛାଡି। ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯିଏ ଶବ୍ଦାତୀତ, ଆକାଶ ରୂପ, ନିରାକାର, କର୍ମମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ ଏସେନ୍ସ, ଅନ୍ୱେଷଣୀୟ, ଚକ୍ର ଓ ପଦ୍ମ ଧାରୀ, ପୁରାଣରେ ଉପମା ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ୟିତ। ଅନନ୍ତ ରୂପ ଭାଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ, ତିନି ଜଗତରେ ତିନି ପଦ ରଖିଥିବା, ଚାରି ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ପୃଥିବୀର ପ୍ରଭୁ, ଶମ୍ଭୁ, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଭୂତମାନେ ଓ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ—ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଦେବ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ଜୀବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ଲୟ କର; ମୁକ୍ତି ଚାହିଁଥିବା ମୋତେ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ଉପରେ ନେଇଯାଅ, ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଯୋଗୀମାନେ ପହଞ୍ଚିଲେ ପୁନଃ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ। ବିଜୟ ହେଉ ଗୋବିନ୍ଦ, ମହାଗ୍ଲାନ୍ତି! ବିଜୟ ହେଉ ବିଷ୍ଣୁ! ବିଜୟ ହେଉ ପଦ୍ମନାଭ! ବିଜୟ ହେଉ ସର୍ବଜ୍ଞ, ଅପାର! ବିଜୟ ହେଉ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ, ବିଶ୍ୱ ରୂପ! ଶ୍ରୀ ବରାହ କହିଲେ: ଏପରି ରାଜା ସ୍ତୁତି କରି, ଶରୀର ଛାଡି, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କରେ ଲୟ ହେଲେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ଆତ୍ମାରେ ଲୟ ହେଲେ। ପୃଥିବୀ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ: “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଭକ୍ତିମନ୍ତ ନର ଓ ନାରୀମାନେ କିପରି ତୁମକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି? ଏହି ସବୁ ମୋତେ କହ, ହେ ଭୂତମାନେ ର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।” ଶ୍ରୀ ବରାହ କହିଲେ: “ହେ ଦେବୀ, ମୋତେ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ, ଧନ ବା ମନ୍ତ୍ରପାଠ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ; ତଥାପି ମୁଁ ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ ଶରୀର ଉପବାସ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ଯେଉଁମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ ଭାଷା ଦ୍ୱାରା ମୋପାଇଁ ଏକାଗ୍ର, ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ଉପବାସ କଥା କହିବି। ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ, ଅପହାରଣ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ—ଏହି ମନସିକ ଉପବାସ ଭାବରେ ଘୋଷିତ। ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି, ରାତିରେ ଉପବାସ ଓ ଅନ୍ୟ ଶରୀର ଉପବାସ ପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ ଉଚିତ। ମୌନ, ଶ୍ରବଣ ଓ ପାଠ ଦେବସ୍ତୁତି ପାଇଁ, ଅପବାଦ ରହିତ—ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାଷା ଉପବାସ। ଏଠି ଏକ ଅନ୍ୟ ଗଳ୍ପ ଶୁଣିଯାଏ: ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ୟ ଯୁଗରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଦ୍ରଢ଼ ତପସ୍ଵୀ ଆରୁଣି ନାମକ ଏକ ଋଷି ଥିଲେ। ସେ ଦ୍ଵିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ତପସ୍ୟା କରିଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେବିକା ନଦୀର ସୁନ୍ଦର ତୀରରେ ବସିଥିଲେ; ଏକଦିନ ନଦୀରେ ନିମ୍ନାନ୍ତି ପାଇଁ ଗଲେ।