ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ଅତି ପୁରାତନ ଦିନରେ, ଜଣେ ମହାତ୍ମା ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଏହି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ପୁରାତନ ଏବଂ ରଜସ୍-ତମସ୍ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ । ସେ ଦୟାଳୁ, ଦାନୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଗାଢ଼ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଦେହ, ପିତାଳ ଆଖିର ସ୍ୱାମୀ ଥିଲେ । ଏହି ମହାତ୍ମା କ୍ଷୁଦା ଦେଖି କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁ ରୁଦ୍ର ହେଉଛ, କାନ୍ଦ ନକର ।" ଏପରେ ରୁଦ୍ର ପୁରାତନ ହେଲେ । ବ୍ରହ୍ମା ଆଉ କହିଲେ, "ତୁମେ ଏହି ବହୁ-ରୂପୀ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଆରମ୍ଭ କର, ତୁମେ ଏହା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଅଛ ।" ଏହି କଥା ହେବା ସହିତ, ରୁଦ୍ର ଜଳରେ ବିଲୀନ ହେଲେ । ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଲେ, ଯିଏ ନିଜରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ସେ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରମାଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦେବତାମାନେ ଉଦ୍ଭିଦରେ ସୃଷ୍ଟିକୁ ବିସ୍ତାର କରିଲେ । ଏହି ବିସ୍ତାରିତ ସୃଷ୍ଟିରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ବକ ହେଲା । ଏହି ଦୀର୍ଘ ଅତୀତରେ, ରୁଦ୍ର ଜଳରେ ବିଲୀନ ହୋଇ, ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ସଂସାରକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ । ସେ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରବାହ କରିଲେ; ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ଯକ୍ଷମାନେ ଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ରୁଦ୍ର କ୍ରୋଧରେ ପଡ଼ିଲେ । ତାଙ୍କର ଦହିଯାଉଥିବା କ୍ରୋଧ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତା ହେଲା: "ମୂଢ଼ତାରେ କିଏ ଏହି ସଂସାରକୁ ମୋତେ ଉଲ୍ଲଂଘି କ୍ରିୟା କରିଛି?" ସେ "ହା! ହେ!" ଚିତ୍କାର କରିବା ସହିତ, ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏବଂ ବହୁ ପିଶାଚ, ବେତାଳ, ଭୂତ ଏବଂ ଯୋଗୀମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ । ତାଙ୍କରେ ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ଦିଗ୍ଗୁଡିକ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା । ତାପରେ ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ସର୍ବଜ୍ଞତାରେ ୨୪ ହସ୍ତ ଲମ୍ବା ଧନୁଷ ତିଆରି କଲେ । କ୍ରୋଧରେ ତିନି ଗୁଞ୍ଜି ଧନୁଷ ତାଣି ନିର୍ମାଣ କରି, ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ ଏବଂ ତାଣି ନେଇ, ପୁଷଣଙ୍କର ଦାନ୍ତ, ଭାଗଙ୍କର ଆଖି ଏବଂ କ୍ରତୁଙ୍କର ଶୁକ୍ରକୁ ଆଘାତ କଲେ । ଯଜ୍ଞ ପୁରୋହିତ, ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ବିଦ୍ଧ ହେଇ, ପବନର ଭଳି ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳରୁ ବାହାରିଗଲେ । ସମସ୍ତ ଦେବତା ପଶୁପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ଭବଙ୍କୁ ଅଞ୍ଜଳି ଦେଲେ । ଏପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଖୁସି ହୋଇ ଭବଙ୍କୁ ଏବଂ ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବତାମାନେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଜ୍ଞାନକୁ ବୁଝ ।" ରୁଦ୍ର କହିଲେ: "ମୁଁ ତୁମେ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଯଜ୍ଞରେ କାହିଁକି ମୋତେ ଭାଗ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ? ଏହି କାରଣରୁ, ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ କ୍ରୋଧ ଏବଂ ମୂଢ଼ତାରେ ବିକୃତ ହେଇଛନ୍ତି ।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: "ଦେବତାମାନେ, ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି କର; ଆସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାମ କର; ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରୁଦ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ, ସେଉଁଠି ସର୍ବଜ୍ଞତା ଏବଂ ସନ୍ତୋଷର ଫଳ ମିଳିବ ।" ଏପରେ, ଦେବତାମାନେ ମହାତ୍ମା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି କଲେ: "ଦେବମାନଙ୍କୁ ଉପରେ ଥିବା ଦେବତା, ତିନି ଆଖି, ଲାଲ ଏବଂ ପିତାଳ ଆଖି, ଜଟା ମୁକୁଟ ଧାରଣ କରିଥିବା ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର । ଭୂତ, ପିଶାଚ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ବଡ଼ ସର୍ପ ଉପବୀତ ଭଳି ଧାରଣ କରିଥିବା, ଭୟାନକ ହସ୍ୟ ମୁଖ, ଜଟାଧାରୀ, ଅଚଳ ମହାକୁ ନମସ୍କାର । ପୁଷଣଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା, ଭାଗଙ୍କର ଆଖି ଆଘାତ କରିଥିବା, ଭବିଷ୍ୟତରେ ବୃଷ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିବା, ଭୂତମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁକୁ ନମସ୍କାର । ତ୍ରିପୁରା ନାଶ କରିବାରେ ଯୋଗ୍ୟ, ଅନ୍ଧକ ହତ୍ୟା କରିଥିବା, କୈଳାସର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିକରରେ ବସିଥିବା, ହାତୀ ଚମ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବାକୁ ନମସ୍କାର । ବିକଳ ଜଟାଧାରୀ, ଭୟାନକ ଭୈରବ, ଦହିଯାଉଥିବା ଅଗ୍ନି ଭଳି ଭୟାନକ, ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ମୁକୁଟ ଭଳି ଧାରଣ କରିଥିବାକୁ ନମସ୍କାର । ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ, ଭବିଷ୍ୟତରେ କପାଳ ଧାରଣ କରିବା, ନିୟମ ରକ୍ଷା କରିଥିବା, ଦାରୁବନ ନାଶ କରିଥିବା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୁଳ ଧାରଣ କରିଥିବାକୁ ନମସ୍କାର । ସର୍ପ ଚୂଡ଼ା, ନୀଳକଣ୍ଠ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ଭୟାନକ ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଜଳର ଅଗ୍ନି ମୁଖ ଭଳି ଥିବାକୁ ନମସ୍କାର । ବେଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଇଥିବା, ଯଜ୍ଞର ମୂର୍ତ୍ତି, ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ ନାଶ କରିଥିବା, ଜଗତକୁ ଭୟ ଦେଇଥିବାକୁ ନମସ୍କାର । ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଦେବ, ଶିବ, ଶମ୍ଭୁ, ଭବ, ଜଟାଧାରୀ, ଭୟାନକ, ମହାଦେବକୁ ନମସ୍କାର ।" ଦେବତାମାନେ ଏଭଳି ଷ୍ଟୁତି କରିବା ପରେ, ଶମ୍ଭୁ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଧନୁଷଧାରୀ, କହିଲେ: "ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ । କହ, ମୁଁ କଣ କରିବି?" ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: "ଭବ, ଆମକୁ ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ଦିଅ; ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଯଜ୍ଞର ଗୁପ୍ତତା ଦେଖା ।" ମହାଦେବ କହିଲେ: "ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏକାଠି ମୋର ପଶୁ ହେବେ; ମୁଁ ତୁମେ ମାନଙ୍କର ପଶୁପତି ହେବି; ଏଭଳି ତୁମେ ମୋକ୍ଷ ପାଇବେ ।" ଦେବତାମାନେ "ଏହି ଭଲ" କହିଲେ, ଏବଂ ତେଣୁ ସେ ପଶୁପତି ହେଲେ । ବ୍ରହ୍ମା ଖୁସି ହୋଇ ପଶୁପତିଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଦେବମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥି ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ତୁମର ହେବ ।" ଏହି ତିଥିରେ, ଯେଉଁମାନେ ଉପବାସ କରି ଭକ୍ତି ସହିତ ତୁମେ ପୂଜା କରିବେ, ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସହିତ ଗହଁ ଖାଇବେ । ଏହି ସମୟରେ, ଉପବାସୀ ରୁଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରି, ଭାଗ ଏବଂ ପୁଷଣଙ୍କର ଯଜ୍ଞରୁ ଦାନ୍ତ, ଆଖି ଏବଂ ଫଳ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ ମିଳିଲା । ଏଭଳି, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ହେଲା; ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସେ ଦେବମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ହେଲେ । ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଏହି କଥା ଶୁଣିବେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ । ଏଠାରେ ମହାତ୍ମା କହିଲେ: "ରାଜା, ଏବେ ପିତୃମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଶୁଣ । ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକୁ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ— ତାଙ୍କର ମନକୁ ସଂକେନ୍ଦ୍ରିତ କରି, ସମସ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ମନରୁ ବାହାର କଲେ; ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି ଇଚ୍ଛାରେ, ଉଚ୍ଚ ଚେତନାରେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ । ଏପରେ, ପରମ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଶରୀରରେ ଏକତ୍ୱ ହେଇ, ତାଙ୍କର ଦେହରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଧୂଆଁ ରଙ୍ଗ ଏବଂ ଆକୃତି ସହିତ ଉଦ୍ଭବ କଲା ।