ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ବୃଷଭ ଆକୃତିରେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ। ପ୍ରଜାପତି, ଏହାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତ ଓ ଶାନ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସହିତ, ଦେବତାମାନେ ଧର୍ମଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ସମସ୍ତ ଭ୍ରମ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ଓ ସତ୍ୟ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ହେଲେ। ଏହିପରି ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି ଲାଭ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—"ଏହି ଦିନଠାରୁ ତେରୋ ତିଥି ତୁମ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ହେଉ, ହେ ଧର୍ମ।" ବ୍ରହ୍ମା ଏହା ମଧ୍ୟ କହିଲେ—"ଯେଉଁମାନେ ଏହି ତିଥି ଉପବାସ କରି, ତୁମକୁ ଭଜନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଅପରାଧ ସଂଗ୍ରହ କରି ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ମୁକ୍ତ ହେଉଛି।" "ଏହି ଧର୍ମାରଣ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇଥିବାରୁ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ନାମ ଧର୍ମାରଣ୍ୟ ରହିବ।" ବ୍ରହ୍ମା ଆଉ କହିଲେ—"ଚତୁର୍ଯୁଗର ଅନୁସାରେ, ତୁମେ ଚାରି, ତିନି, ଦୁଇ କିମ୍ବା ଏକ ପଦ ଧାରଣ କର, ଏହିପରି ତୁମେ କର୍ମ ଭୂମି ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ନିଜ ନିବାସ ଓ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କର।" ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଅସୁରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ବୃଷଭ ସହିତ ନିଜ ନିବାସକୁ ଚଲିଗଲେ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ। ଯିଏ ଏହି ଧର୍ମ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ପଢ଼ିଥାଏ, ଓ ତେରୋ ତିଥିରେ ଦୁଧ-ଚାଉଳ ଦାନ କରି ପିତୃମାନେକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରି ଦେବମାନେଙ୍କ ସଂଗେ ଯୋଗ ଲାଭ କରେ। ଏହିପରି ଘଟଣା ପରେ, ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—"ହେ ରାଜା, ଏବେ ତୁମେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ଜନ୍ମ କଥା ଶୁଣ।" ସେ ମହାତପସ୍ୱୀ, ପ୍ରସନ୍ନ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଥିଲେ। ତିନି ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାଥ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ଓ ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ। ସୃଷ୍ଟି ଇଚ୍ଛାରେ, ବିଶ୍ୱ ବିସ୍ତାର ସମୟରେ ସେ ଆକ୍ରୋଶିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ତପସ୍ୟା କରିବା ସହିତ ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ନିର୍ମଳ ଚରିତ୍ର, ରଜ ଓ ତମ ଦୋଷ ରହିତ, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାର ଯୋଗ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଗାଢ଼ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗ ଦେହ, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ। ସେ କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—"କାନ୍ଦନିଅନା, ତୁମେ ରୁଦ୍ର।" ଏହିପରି ସେ ପ୍ରାଚୀନ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—"ଏହି ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ସୃଷ୍ଟି କର, ତୁମେ ସମର୍ଥ।" ଏହି ଅନୁସାରେ, ସେ ଜଳରେ ବିଲୀନ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଦକ୍ଷ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦେବମାନେ ଲକୁଡ଼ିରେ ସୃଷ୍ଟି ବିସ୍ତାର କଲେ। ଏହି ବିସ୍ତାରିତ ସୃଷ୍ଟିରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞ ହେଲା। ରୁଦ୍ର, ଜଳରେ ବିଲୀନ ହୋଇ, ଦେବତାମାନେକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ବିଶ୍ୱକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ସେ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରବାହ କଲେ। ଦେବ, ସିଦ୍ଧ, ଯକ୍ଷମାନେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କ୍ରୋଧରେ ଅଧିନ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଜ୍ୱଳନ୍ତ କ୍ରୋଧ ଦେଖି, ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ମୋତେ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଏହି ବିଶ୍ୱ କିଏ ମୂଢ଼ତାରେ ସୃଷ୍ଟି କଲା?" ସେ "ହା! ହେ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ, ତାହାରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ପିଶାଚ, ବେତାଳ, ଭୂତ ଓ ଯୋଗୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏହି ସମୂହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ତାପରେ, ତାଙ୍କ ସର୍ବଜ୍ଞତାରେ, ସେ ଚବିଶ ହସ୍ତ ବ୍ୟାପୀ ଧନୁଷ ତିଆରି କଲେ। କ୍ରୋଧରେ, ତିନି ବେଣୀର ଧନୁଷ ତାଣି କଲେ, ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ ଓ ତାଣି ଧରି, ପୁଷଣଙ୍କ ଦାନ୍ତ, ଭଗଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ, କ୍ରତୁଙ୍କ ଶୁକ୍ର ଛିଣିଲେ। ଯଜ୍ଞ ପୁରୋହିତ, ତାଙ୍କ ଶୁକ୍ର ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପ୍ରାଣ ଧାରଣ କରି ବାୟୁବେଗେ ଯଜ୍ଞମଞ୍ଚ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ପଶୁପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି ଭବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଏବେ, ବ୍ରହ୍ମା ଆସି ଭବ ଓ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ଦେବମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ—"ହେ ବଳବାହୁ, ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନ ବୁଝ।" ରୁଦ୍ର କହିଲେ—"ମୁଁ ତୁମେ ପୂର୍ବେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ତଥାପି ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ମୋ ପାଇଁ ଅଂଶ କାହିଁକି ନାହିଁ? ଏହିକାରଣରୁ, ଯଜ୍ଞଜନିତ ଏହି ଦେବମାନେ ମୂଢ଼ ଓ କ୍ରୋଧରେ ବିକୃତ ହୋଇଛନ୍ତି।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—"ହେ ଦେବମାନେ, ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର, ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ। ଯେଉଁଠାରେ ଭଗ୍ୟବାନ୍ ରୁଦ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ, ସେଠି ସର୍ବଜ୍ଞତା ଓ ସନ୍ତୋଷ ଫଳ ମିଳେ।" ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ଦେବମାନେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ— "ଦେବମାନେଙ୍କ ଉପରେ ଦେବତା, ତ୍ରିନୟନ, ଲାଲ୍ ଓ ତାମ୍ର ଚକ୍ଷୁ, ଜଟାଧାରୀ ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଭୂତ, ପିଶାଚ ସଂଘରେ ଘିରିଥିବା, ମହାନାଗ ଜନ୍ମା ଉପବୀତ ଧାରି, ଭୟଙ୍କର ହସ୍ୟ ମୁଖ ଓ ଅଚଳ ଜଟାଧାରୀକୁ ନମସ୍କାର। ପୁଷଣଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା, ଭଗଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଉତ୍ପାଟିଥିବା, ବୃଷ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଭୂତନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଭବିଷ୍ୟତରେ ତ୍ରିପୁର ବିନାଶକ, ଅନ୍ଧକ ଘାତକ, କୈଳାସବାସୀ, ଗଜଚର୍ମ ଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବିପୁଳ ଖୋଲା ଜଟା, ଭୟଙ୍କର, ଭୈରବ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ସମ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳାଧାରୀଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ନମସ୍କାର। ପରମେଶ୍ୱର, କପାଳଧାରୀ, ବ୍ରତଧାରୀ, ଦାରୁବନ ବିନାଶକ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ନାଗ ବାହନ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ଭୟଙ୍କର ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ବଡ଼ ମୁଖ ଅଗ୍ନିଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବେଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାତ, ଯଜ୍ଞସ୍ୱରୂପ, ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ ନାଶକ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଭୟଦାୟକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବିଶ୍ୱନାଥ, ଦେବ, ଶିବ, ଶମ୍ଭୁ, ଭବ, ଜଟାଧାରୀ, ଉଗ୍ର, ମହାଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।" ଦେବମାନେ ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କଲେ। ତାହାରେ ଶମ୍ଭୁ, ଚିରଞ୍ଜୀବୀ ଧନୁର୍ଧରୀ, କହିଲେ—"ହେ ଦେବମାନେ, ମୁଁ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ନାଥ। କ'ଣ କରିବି, କୁହ।" ଦେବମାନେ କହିଲେ—"ହେ ଭବ, ମୋତେ ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଜ୍ଞାନ ଦିଅ, ଯଜ୍ଞର ଗୁପ୍ତତ୍ୱ ଦେଖାଇଦିଅ, ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ।" ମହାଦେବ କହିଲେ—"ତମେ ସମସ୍ତେ ମୋର ପଶୁ ହେବ। ମୁଁ ତୁମେ ମାନେଙ୍କ ନାଥ ହେବି, ଏହାଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବ।" ଦେବମାନେ 'ତଥାଅସ୍ତୁ' କହିଲେ, ଏହିପରି ସେ ପଶୁପତି ହେଲେ।