ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ, ସୃଷ୍ଟି କାମନା କରି, ବାୟୁଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ବାୟୁ ତେଜସ୍ୱୀ ଓ କ୍ଷୁବ୍ଧ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଇ, କଣ୍ଟା ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି କହିଲେ, “ତୁମେ ଦେହଧାରୀ ଓ ପ୍ରଶାନ୍ତ ହେଉ।” ଏଭଳି କହି, ବାୟୁ ଦେହଧାରୀ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ, “ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଧନ ଓ ଫଳ ଯେଉଁଠି ଅଛି, ସେଗୁଡିକୁ ସୁରକ୍ଷା କର। ଏହି ଆଜ୍ଞାରେ, ତୁମେ ଧନର ନାଥ ହେବା।” ବ୍ରହ୍ମା ଖୁସି ହୋଇ ବାୟୁଙ୍କୁ ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ ଦାନ କଲେ; ଏହି ଦିନ ଯେଉଁ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିୟମିତ ଲୋକ ଅଗ୍ନିରେ ରାନ୍ଧା ଖାଦ୍ୟ ଖାଉନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନଦା ଦେବତାଙ୍କର କୃପା ପାଆନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହି ଧନର ନାଥ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହେବା। ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହି କଥାକୁ ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ପଢନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ଶ୍ୱର୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ମହାତପା କହିଲେ: ଯେଉଁ ମନୁ ଓ ମନୁ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରିତ, ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁସାରେ ସେହି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଦେହଧାରୀ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ସେହି ନାରାୟଣ ଦେବତା, ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ। “ଏହି ସୃଷ୍ଟି ମୁଁ କରିଛି; ଏହାକୁ ମୁଁ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। କିନ୍ତୁ ଦେହ ବିନା କୌଣସି କ୍ରିୟା କରାଯିବ ନାହିଁ—ସେହିପାଇଁ ଏକ ଦେହଧାରୀ ରୂପ ସୃଷ୍ଟି କରିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିଶ୍ୱ ସୁରକ୍ଷିତ ହେବ।” ସେହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଏକ ଦେହଧାରୀ ଜୀବ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା, ସୃଷ୍ଟି ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମିତ। ସେ ଜଣେ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖି, ନାରାୟଣ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଦେହରୁ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ଏହାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ଆଶୀର୍ବାଦକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ତାଙ୍କ ସୁଭାଷଣ ଓ ଗୁଣରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଆଉ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। “ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ; ତୁମେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛ, ଏବେ ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ହେଉ।” “ଦେବତା ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସଦା ତୁମେ କରିବା; ଏବଂ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ ହେବା, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ଏଭଳି କହି, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ; ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତା ତାଙ୍କ ପୂର୍ବ ଇଚ୍ଛାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଏହାପରେ, ମହାତପା ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତା ଯୋଗନିଦ୍ରାକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ତାଙ୍କ ଉପାଦାନର ଜୀବକୁ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ବସାଇ, ନିଦ୍ରାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କ ନିଦ୍ରାରୁ, ତାଙ୍କ ଉଦରରୁ ଏକ ବଡ଼ ପଦ୍ମ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯାହାପରେ ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ, ସାଗର ଓ ବନରେ ସହିତ ପୃଥିବୀ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ଏହି ପଦ୍ମର ଆକୃତି ନେତ୍ରଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଥିଲା; ତାହାର ଡଣ୍ଡ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଭାବରେ ଥିଲା, ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଦଢ଼ା ଥିଲା, ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିବାସ ଥିଲା। ଏଭଳି ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶରୀରର ଉତ୍ପତ୍ତି ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ବସିଥିବା ବାୟୁ ବାହାରିଲା, ଏବଂ ସମାନ ଭାବେ ବାୟୁକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୋହ ଅନ୍ଧକାର ଅନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଶଙ୍ଖ ଧାରଣ କର; ଅଜ୍ଞାନ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ତୁମର ହାତରେ ସଦା ତଳୱାର ରହୁ। ଦ୍ରୂତ କାଳର ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ର ଧାରଣ କର, ଏବଂ ଅଧର୍ମର ହାତୀ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଗଦା ଧାରଣ କର। ସମସ୍ତ ଜୀବର ମାତୃ ଭାବରେ ମାଳା ସଦା ତୁମ ଗଳାରେ ରହୁ; ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଓ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭଳି ତୁମେ ଉଜ୍ଵଳ କର। ବାୟୁ ତୁମ ଚଳନ ହେଉ, ଗରୁଡ଼ ତୁମ ଭାନ୍ଧ ବାହନ ହେଉ; ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ତିନି ଲୋକ ଗମନ କରୁଥିବା ଦେବୀ, ସଦା ତୁମ ଆଶ୍ରୟ ହେଉ; ଏକାଦଶୀ ଦିନ ତୁମର ହେଉ, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଚାହିଲେ ଯେଉଁ ରୂପ ନେବା। ଯେଉଁ ଲୋକ ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଘିଅ ଖାଉଛନ୍ତି, ଅଳ୍ପ ଭକ୍ତି ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ, ସେମାନେ ଶ୍ୱର୍ଗରେ ନିବାସ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ଯେପରି ତୁମେ ଶୁଣିଲା, ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ଶରୀର ନଶ୍ଟ କରିବା ଓ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ନିଜର ରୂପ ନେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ନିଜରୁ ଅନ୍ୟ ରୂପ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ, ଏହି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପୁରୁଷ ଭେଦାନ୍ତରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଅବିଜ୍ଞ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ କେବଳ ମାନବ ଭାବରେ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ଲୋକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଉପରେ ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଜଗତରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରନ୍ତି ଓ ଶ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ପୂର୍ବେ, ଅବିନାଶୀ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ତତ୍ତ୍ୱସ୍ୱରୂପ, ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭରେ ଜୀବସୃଷ୍ଟି କାମନା କରି, ସେମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ହେବା ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରୀରର ଡାହାଣ ପାଖରୁ ଏକ ମଣିଷ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ଯେଉଁଠି ଧଳା କଣ, ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନରେ ଶୋଭିତ। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଉତ୍ତମ ଜନ, ଚାରି ପାଉଁ ଥିବା ବୃଷ୍ଣ ରୂପରେ ଏହି ଜୀବମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କର; ଜଗତରେ ବଡ଼ ହେଉ।” ଏଭଳି କହି, ସେ କୃତ ଯୁଗରେ ଚାରି ପାଉଁ ଉପରେ ଦୃଢ଼ ହେଲେ; ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ତିନି, ଦ୍ୱାପରରେ ଦୁଇ, ଏବଂ କଳି ଯୁଗରେ ଏକ ପାଉଁ ଉପରେ ଦେବତା ଜୀବମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଛଅ ରୂପ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତିନି, ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇ, ଓ ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ରୂପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଉପସ୍ଥିତ; ସେ ସମସ୍ତ ତଳଲୋକ, ଦ୍ୱୀପ ଓ ଭୂମିରେ ବ୍ୟାପିତ। ସେ ଚାରି ପାଉଁ ଥିବା, ଦ୍ରବ୍ୟ, ଗୁଣ, କ୍ରିୟା, ଜାତିର ମିଶ୍ରଣ; ସଂହିତା ଅନୁକ୍ରମରେ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କୁ ତିନି ଶଙ୍ଖ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ଏଭଳି, ଆଦି ଓ ଅନନ୍ତ ଓଁ, ଦୁଇ ମୁଣ୍ଡ ଓ ସାତ ହାତ, ତିନି ଗୁଣରେ ବନ୍ଧା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ଓ ଜଗତକୁ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ସେହି ଧର୍ମ, ପୂର୍ବରୁ ସୋମଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହୋଇଥିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ଜନା ତାରାକୁ ଅପହରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ।