ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁବେଳେ ଦେବତାମାନେ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ହେଉଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ମହାଦେବୀ ଗାୟତ୍ରୀ ଦେବୀ ସିଂହର ଭଳି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେ ଏକା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନେକ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଇ, ସମସ୍ତ ଅସୁରମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଦେବୀ ଏହି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୈବୀ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବୈତ୍ରାସୁରଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ। ଶେଷରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଲା, ଦେବୀ ବୈତ୍ରାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଏହି ମହାଘଟଣା ପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶିବିରରେ ବିପୁଳ ହର୍ଷ ଓ ଧ୍ୱନି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଭୟଙ୍କର ବୈତ୍ରାସୁର ବଧ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଦେବତାମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି “ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ!” ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭୁ ମାହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ମାହେଶ୍ୱର କହିଲେ, “ବିଜୟ ହେଉ, ହେ ଗାୟତ୍ରୀ ଦେବୀ, ମହାମାୟା, ପରାଶକ୍ତି, ମହାଦେବୀ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଉଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଅପାର ବଳର ଧାମିନୀ, ଏହି ମହୋତ୍ସବରେ ତୁମକୁ ଶତ୍ ଶତ୍ ନମନ।” “ଦେବୀ, ତୁମ ଅଙ୍ଗ ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧରେ ଅଙ୍କିତ, ଦେବାସ୍ତ୍ର ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ବେଦମାତା, ତିନି ଅକ୍ଷରରେ ବିରାଜିତ ମାହେଶ୍ୱରୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ କରେ।” “ତୁମେ ତିନି ଲୋକରେ ବିରାଜମାନ, ତିନି ତତ୍ତ୍ୱରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ତିନି ଅଗ୍ନିରେ ବସିଥିବା, ତ୍ରିଶୂଳଧାରିଣୀ, ତ୍ରିନୟନା, ଭୟାନକ ମୁଖ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, କମଳାସନ ଜନିତ ସରସ୍ୱତୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ କରେ।” “କମଳନୟନୀ, ମହାମାୟା, ଅମୃତର ଧାରା, ସର୍ବବ୍ୟାପି, ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କର ଶାସକ, ସ୍ୱାହା ଓ ସ୍ୱଧାର ରୂପରେ ବିରାଜିତ ମାତା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।” “ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଭା ଭଳି ତେଜସ୍ୱିନୀ, ଦୂତିମୟ ରୂପ, ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ, ମହାଜ୍ଞାନ ଓ ପରାବିଦ୍ୟାର ଆଦି, ଦୈତ୍ୟ ନାଶିନୀ, ମହାବୁଦ୍ଧିର ଉତ୍ସ, ଦୁଃଖରହିତ ଦେବୀ, ମୃଗୟାରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଥିବା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।” “ତୁମେ ଧର୍ମ, ହେ ମହାସଉଭାଗ୍ୟଶାଳି; ଗୀତ, ଗାଉ, ଅବିନାଶୀ, ବୁଦ୍ଧି, ଶ୍ରୀ, ଓଁକାର ଓ ସାରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କୁ କଳ୍ୟାଣ କରୁଥିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶାସିକା ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ କରେ।” ଏଭଳି ଭାବରେ ଭବଦେବ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଦେବୀଙ୍କ ବିଜୟ ଘୋଷଣା କଲେ। ଚାରିମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମା ଯେଉଁଯେଉଁଯିଏଁ ଅଛି, ସେଉଁଯିଏଁ ଦେବୀ ଜଳ ଚାରିପାଖରେ ବସିଥିଲେ। ଶେଷରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ଦେଖି ବ୍ୟବହାର କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ଏହି ଶୁଭ ରୂପା ଦେବୀ ପାହାଡ଼ ଉପରେ, ଯେଉଁପାହାଡ଼ ବରଫରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଯାଆନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ଦେବତା, ତିବ୍ର ହର୍ଷରେ ସେଠାକୁ ଯାଆନ୍ତୁ। ନବମୀ ତିଥିରେ ସଦା ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି ପୂଜା କରାଯିବ; ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବେ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେ କୌଣସି ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ସ୍ତ୍ରୀ ଏହି ଦିନରେ ଚୁଣା ଚାଉଳ ଭୋଜନ କରିବେ, ସେମାନଙ୍କର ମନୋକାମନା ପୂରଣ ହେବ। ଏହି ଷ୍ଟୋତ୍ର, ମହାଦେବ ତୁମେ ଯେଉଁଥିରେ ରଚନା କରିଛ, ସେଠି ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ ଯେଉଁମାନେ ପଢ଼ିବେ, ସେମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମିଳନ ପାଇବେ। ହେ ଦେବ, ଅନୁଗ୍ରହକାରୀ, ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବିପଦରୁ ରକ୍ଷା କର। ଏହିପରି କହି ବ୍ରହ୍ମା ପୁନି ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ—ଏଉଁ ଦେବୀ, ଆମ ପାଇଁ ଆଉ ଏକ ମହାକାର୍ଯ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି, ତାହା ହେଉଛି ଭବିଷ୍ୟତରେ ମହିଷାସୁର ବିଧ୍ୱଂସ।" ଏପରି କହି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଯାଇଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଏବଂ ଦେବୀ ବରଫ ପାହାଡ଼ରେ ନନ୍ଦା ନାମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ, କାରଣ ସେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଦେବୀଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ହୋଇ ପରମ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି। ଏହା ପରେ, ମହାତପା କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣ, ଯେଉଁଠି ଦିଗମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ, ସେ ବିଚାର କଲେ—‘ମୋର ସୃଷ୍ଟିରେ କିଏ ବଂଶ ଚାଲୁଥିବାକୁ ସମ୍ଭାଳିବେ?’ ଏପରି ଚିନ୍ତା କରିଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ କାନରୁ ଦଶ ଦୀପ୍ତିମାନ କନ୍ୟା ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ଦେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣ, ପଶ୍ଚିମ, ଉତ୍ତର, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଓ ଅଧଃ—ଏହି ଛଉ ଦିଗ ମୁଖ୍ୟ କନ୍ୟା ଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଚାରି କନ୍ୟା ଅତି ସୁନ୍ଦର, ରୂପସ୍ୱିନୀ, ଶ୍ରୀମତୀ ଓ ଗୁଣବତୀ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ ସ୍ନେହ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—‘ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ପ୍ରଜାପତି, ଆମକୁ ଏକ ସ୍ଥାନ ଦିଅ, ଯେଉଁଠି ଆମେ ସ୍ୱାମୀମାନଙ୍କ ସହିତ ସୁଖରେ ବସିପାରିବା; ଏବଂ ଆମକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ୱାମୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦିଅ।’ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ହେ ସୁନ୍ଦରୀମାନେ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସଂଖ୍ୟାରେ ଶତକୋଟି ବିସ୍ତୃତ; ତାହାର ସୀମାନ୍ତରେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା କର, ଥାଅ। ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଦେଉଛି ଦୋଷରହିତ ଦେହ ଓ ରୂପସ୍ୱିନୀ ସ୍ୱାମୀମାନେ। ଏବେ ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା କର, ଯାଅ।” ଏହିପରି କହି, ସମସ୍ତ କନ୍ୟା ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଯାଇଯାଇଲେ। ଏହା ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଲୋକପାଳମାନେ—ସମସ୍ତ ଦିଗର ରକ୍ଷକମାନେ—ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି, କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଡାକି, ବିବାହ କରାଇଲେ। ସେ ଏକ କନ୍ୟାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ, ଅନ୍ୟକୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ, ଏକକୁ ଯମଙ୍କୁ, ଏକକୁ ନିରୃତିଙ୍କୁ, ଏକକୁ ବରୁଣଙ୍କୁ, ଏକକୁ ବାୟୁଙ୍କୁ, ଏକକୁ କୁବେରଙ୍କୁ, ଏକକୁ ଈଶାନଙ୍କୁ ଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଦିଗରେ ବସିଲେ, ଶେଷଙ୍କୁ ଅଧଃ ଦିଗ ଦେଲେ। ଏହିପରି ଦେଇ, ବ୍ରହ୍ମା ପୁନି ଦିଗମାନେ ପାଇଁ ଦଶମୀ ତିଥି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ନାମରେ ଓ ଦଧିଭାତ ତାଙ୍କର ଭୋଜନ। ସେଠାରୁ, ଏହି ଦିଗଦେବୀମାନେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସହିତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ଦଶମୀ ତିଥି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ ପ୍ରିୟ ହେଲା। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଦିନ ନିୟମିତ ଭାବେ ଦଧିଭାତ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପାପ ସେଇ ଦିଗଦେବୀମାନେ ଦୂର କରନ୍ତି।