ଏହି ଦିନ ଦେବତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହେବା ପରେ, ରୁଦ୍ର ନିଜେ ଅନ୍ଧକା ଦେମନଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କଲେ । ଏଠାରେ ଦୁଇଝଣାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧକାକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆଘାତ କଲେ । ଅନ୍ଧକା ରକ୍ତପାତ ହେଲା—ଏବଂ ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଲା, ସେଠିଏଁ ଅନେକ ଅନ୍ଧକା ଦେମନ ଉପଜିଗଲେ, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅନେକ ସଂଖ୍ୟାରେ । ରୁଦ୍ର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ଧକାକୁ ତ୍ରିଶୂଳରେ ବେଧି ଧରି ତାଙ୍କୁ ତ୍ରିଶୂଳର ଚୋଟରେ ରଖି ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଉପଜିଥିବା ସମସ୍ତ ଅନ୍ଧକାମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶ୍ରୀ ନାରାୟଣଙ୍କର ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ହେଲେ । ତ୍ରିଶୂଳରେ ବାରମ୍ବାର ବେଧି ଦେବାରୁ ଅନ୍ଧକାର ରକ୍ତ ଏବଂ ତୁଷାର ଧାରା ନିରନ୍ତର ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲା । ଏଥିରୁ ରୁଦ୍ର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ । ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ କ୍ରୋଧରେ ଏକ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ସେଇ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଏକ ଦେବୀର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ଯାହାକୁ ଯୋଗୀମାନେ ଯୋଗେଶ୍ୱରୀ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି । ଏହି ଦେବୀ ଅଟୁଟ ଶକ୍ତିର ଅବତାର । ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ—ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ବରାହ ଏବଂ ସ୍ରେଷ୍ଠ ବିଷ୍ଣୁ—ସେମାନେ ନିଜ-ନିଜ ଶକ୍ତି ଦେବୀ ରୂପେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ । ଏହି ଦେବୀଙ୍କ ରୂପ ନିମ୍ନଜଗତକୁ ଉତ୍ଥାନ କରିବା ପାଇଁ ନିର୍ମିତ ହେଲା । ତାଙ୍କୁ ମହେଶ୍ୱରୀ କୁହାଯାଏ । ଏପରି ଏଠି ଆଠ ମାତୃକା ଦେବୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା । ଏହି ଆଠ ମାତୃକାମାନେ—କାମନା, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ଅଭିମାନ, ମୋହ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଧୂର୍ତ୍ତତା ଏବଂ ଦ୍ୱେଷ—ଏହି ଆଠ ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ । କାମନା ଯୋଗେଶ୍ୱରୀ, କ୍ରୋଧ ମହେଶ୍ୱରୀ, ଲୋଭ ଭାଇଷ୍ଣବୀ, ଅଭିମାନ ବ୍ରହ୍ମାଣୀ । ମୋହ ସ୍ଵୟଂଭୂ, କୌମାରୀ ଇର୍ଷ୍ୟା, ଇନ୍ଦ୍ରଜା ଇର୍ଷ୍ୟା, ଯମଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେବୀ ଧୂର୍ତ୍ତତା, ଦ୍ୱେଷ ବରାହ । ଏହି ଆଠ ଦେବୀଙ୍କ ଭାବରେ ଶରୀରରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ନେଇଛନ୍ତି । ଏହି ଦେବୀମାନେ, ଅନ୍ଧକାର ରକ୍ତ ଚୁସି ନିବାରଣ କରିବା ପରେ, ତାଙ୍କର ମାୟା ନଶ୍ଟ ହେଲା ଏବଂ ଅନ୍ଧକା ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ । ଏହା ଆତ୍ମଜ୍ଞାନର ଅମୃତ ରୂପେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୋଇଛି । ଯେଉଁ ଜଣେ ଦିନ ପ୍ରତିଦିନ ଏହି ମାତୃକାମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଶୁଣିଥାଏ, ସେଉଁଠି ସେମାନେ ସମସ୍ତଠିରେ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାନ୍ତି । ଯେଉଁ ଜଣେ ମାତୃକାମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା ପଠିଥାଏ, ସେ ସଂସାରରେ ଶିବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ । ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଦେବୀମାନେ ନିମିତ୍ତ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେଇଥିଲେ । ଯେଉଁ ଜଣେ ଭକ୍ତି ଭାବରେ ଏହି ଦେବୀମାନେ ଉପାସନା କରେ, ବିଲ୍ବପତ୍ର ଖାଇଥାଏ, ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେଉଁଠି ମଙ୍ଗଳ ଏବଂ ଆରୋଗ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି । ଏହା ପରେ ପ୍ରଜାପାଳା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ମାୟା କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ଦୁର୍ଗା, କାଟ୍ୟାୟନୀ—ଏହି ଶୁଭ ଦେବୀମାନେ ଆଦିକ୍ଷେତ୍ରରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବରେ କିପରି ଅଲଗା ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ?” ମହାତପା ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ଏକ ସମୟରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା—ସିନ୍ଧୁଦ୍ୱୀପ, ଯିଏ ବରୁଣଙ୍କ ଅଂଶ ଭାଗ ଥିଲେ, ଅଟୁଟ ତପସ୍ୟାରେ ଅତିତ କରୁଥିଲେ । ସେ ଚାହିଲେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ନିଶ୍ଚୟର ନାଶ କରିବା ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଉ । ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଶୁଷ୍କ କରି ଦୀର୍ଘ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ । ପ୍ରଜାପାଳା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଶକ୍ର କିପରି ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କଲେ, ଯାହାକି ସେ ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ ରଖି ଏତେ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କଲେ?” ମହାତପା କହିଲେ: ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ତ୍ୱଷ୍ଟା ଥିଲେ, ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଅଜୟ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଜଳର ଝାଲ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲେ । ଏହି ଘଟଣା ପରେ, ତ୍ୱଷ୍ଟା ପୁନଃ ବ୍ରହ୍ମାର ଉତ୍ପତ୍ତିରୁ ସିନ୍ଧୁଦ୍ୱୀପ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଶକ୍ରଙ୍କ ସହ ଆଗ୍ରହ ଚିତ୍ତରେ ରଖି, ସିନ୍ଧୁଦ୍ୱୀପ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କଲେ । ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ପରେ, ଶୁଭ ବେତ୍ରାବତୀ ନଦୀ ନିଜ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାନବୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅଳଙ୍କାର ହେଇ, ରାଜାଙ୍କ ତପସ୍ୟାସ୍ଥଳକୁ ଆସିଲେ । ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ତୁମେ କିଏ? ଏ ଶୁଭାଙ୍ଗିନୀ, ସତ୍ୟ କହ ।” ବେତ୍ରାବତୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ମୁଁ ଜଳର ମହାପତି ବରୁଣଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ମୋର ନାମ ବେତ୍ରାବତୀ । ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା ନେଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛି ।” ସେ କହିଲେ: “ଅନ୍ୟଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ଚାହିଁ ଉପଭୋଗ କରିବା ମାନବ ପାପୀ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ପାଇଥାଏ । ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖି, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର ।” ଏପରି କଥାରେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଭୋଗ କଲେ । ତୁରନ୍ତ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ । ବେତ୍ରାବତୀର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିତ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ବୈତ୍ରାସୁର ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷର ନାଥ ହେଲେ । ସମୟ କ୍ରମେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଯୁବକ ହେଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ଭୂମିକୁ ବିଜୟ କଲେ । ସେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଭୂମିକୁ ବିଜୟ କରି, ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ । ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଇନ୍ଦ୍ର, ପରେ ଅଗ୍ନି, ଯମ, ନିରୃତି, ବରୁଣ, ବାୟୁ, କୁବେର ଏବଂ ଶେଷରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବିଜୟ କଲେ । ଇନ୍ଦ୍ର ପରାଜିତ ହୋଇ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଯାଇଲେ, ଅଗ୍ନି ଯମଙ୍କୁ, ଯମ ନିରୃତିଙ୍କୁ, ନିରୃତି ବରୁଣଙ୍କୁ । ବରୁଣ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ବାୟୁଙ୍କୁ ଯାଇଲେ । ବାୟୁ କୁବେରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ଯାଇଲେ । କୁବେର ନିଜ ମିତ୍ର ଈଶ୍ୱର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ଯାତ୍ରା କଲେ । କିନ୍ତୁ ବୈତ୍ରାସୁର, ଶକ୍ତିର ଅଭିମାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଗଦା ନେଇ ଶିବଙ୍କ ଲୋକକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ । ଶିବ, ତାଙ୍କୁ ଅଜୟ ଭାବରେ ଦେଖି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ଗୁପ୍ତ ନଗରକୁ ଗଲେ, ସେଠି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା-ସିଦ୍ଧମାନେ ଆଦର କଲେ । ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦରୁ ଉପଜିଥିବା ଜଳରେ, ଆକାଶରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଶୁଭ ଜଳରେ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞା ଦେବୀଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ ।