ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଦୟାଳୁ ସ୍ୱରରେ ପଚାରିଲେ, “ହେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବଗଣ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? କ’ଣ ଦୁଃଖ ତୁମକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଛି? ସଠିକ କାରଣ କହ।” ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ କହିଲେ, “ହେ ଜଗତ୍ପତି, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅନ୍ଧକ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଳାନ୍ତ; ହେ ଚତୁର୍ମୁଖ ପିତାମହ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଆମ ଶିର ନମାଇ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।” ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ହେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ, ମୁଁ ଅନ୍ଧକରୁ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବି ନାହିଁ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ମିଶି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାଦେବଙ୍କ ପାଖକୁ ଚଳିଯିବା, ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା। କିନ୍ତୁ, ଏହା ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ତା’କୁ ଏହି ବର ଦେଇଥିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ପୃଥିବୀକୁ ଛୁଁଇବ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ସେ ଅଜୟ। ତଥାପି, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ରୁଦ୍ର, ସେଇ ଭୟଙ୍କର ସଂହାରକ, ଏହି ପ୍ରବଳ ଅନ୍ଧକକୁ ବିନାଶ କରିପାରିବେ। ଚଳ, ଆମେ ସମସ୍ତେ କୈଳାସରେ ବସିଥିବା ଭବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା।” ଏଭଳି କହି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବତାମାନେ ମିଶି ଭବଙ୍କ ସମ୍ନିଧିକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନର ସହିତ ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର କଲେ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିଛ? କ’ଣ କରିବାକୁ ଆମକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅ, ତୁମ ଆଦେଶ ଶୀଘ୍ର କରିବି।” ଦେବମାନେ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଅନ୍ଧକ ନାମକ ପ୍ରବଳ ଦାନବରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ତାହାର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ।” ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅନ୍ଧକ ବିଶାଳ ସେନା ସହିତ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା। ସେ ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଭବଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବା ଓ ପାହାଡ଼ର ଝିଅ, ତାଙ୍କ ଭାର୍ୟାକୁ ଅପହରଣ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ ଆସିଥିଲା। ଅନ୍ଧକଙ୍କ ଏହି ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଆଗମନ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଶିଘ୍ର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କଲେ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ ହେଲେ। ତାପରେ ରୁଦ୍ର, ବାସୁକି, ତକ୍ଷକ ଓ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ କଙ୍କଣ, କଟିବନ୍ଧ ଓ ଉପବୀତ ଭାବରେ ପିନ୍ଧିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ନୀଳ ନାମକ ଦାନବ ହାତୀର ରୂପ ଧାରଣ କରି ଭବଙ୍କ ପାଖକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏୟାରାବତ ଭଳି ପ୍ରବଳ ଦେଖାଯିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଆସିଲା। ନନ୍ଦି ତା’କୁ ଚିହ୍ନି ସେ ବିରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ। ବିରଭଦ୍ର ସିଂହ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଶୀଘ୍ର ତା’କୁ ମାରିଦେଲେ। ତା’ପରେ ସେଇ କଳା ହାତୀର ଚର୍ମ ଫାଟି ତାକୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ। ଏହିଠାରୁ ଶିବଙ୍କ ହାତୀ ଚର୍ମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା ପ୍ରଥା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ହାତୀ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି ଓ ସର୍ପ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଶିବ ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରି ତାଙ୍କ ସେନା ସହ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ତା’ପରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଇନ୍ଦ୍ର, ଲୋକପାଳମାନେ, ସ୍କନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବସେନାମାନେ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଗଦେଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି ନାରଦ ନାରାୟଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ କୈଳାସରେ ଦାନବମାନେ ସହିତ ଚାଲୁଥିବା ମହାସଂଗ୍ରାମ ବିଷୟରେ ସୂଚନା ଦେଲେ। ନାରଦଙ୍କ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଶୁଣି, ଜନାର୍ଦନ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଚକ୍ର ଧାରଣ କରି ସେଠାକୁ ଗଲେ ଓ ଦାନବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ହରିଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଶକ୍ତି ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ। ଦେବତାମାନେ ଏପରି ହାରିଥିବା ବେଳେ, ଶିବ ନିଜେ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଗଲେ। ଏଠାରେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ତାଁଠାରେ ଶିବ ତ୍ରିଶୂଳରେ ଅନ୍ଧକକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଘାତ କଲେ, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ରକ୍ତ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିଲା, ସେଉଁଠି ଅନେକ ଅନ୍ଧକମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିଲେ—ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ। ଏହି ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ରୁଦ୍ର ତ୍ରିଶୂଳରେ ଅନ୍ଧକକୁ ଝୁଲାଇ ତା’କୁ ନୃତ୍ୟ କରି ଧରିଥିଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ଧକମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଉପଜିଥିଲେ, ସେମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ପାଇଲେ। ତ୍ରିଶୂଳରେ ଅନ୍ଧକ ପୁନଃପୁନ ଘାୟଲ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ରକ୍ତ ଓ ପିତ୍ତର ଧାରାଅନ୍ତରା ନିରନ୍ତର ଝରିଯାଉଥିଲା। ଏହା ଦେଖି ଶିବ ବଡ଼ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ମୁଁହରୁ ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ଏକ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଏକ ଦେବୀର ରୂପ ଧାରଣ କଲା, ଯା’କୁ ଯୋଗୀମାନେ ଯୋଗେଶ୍ୱରୀ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି। ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତି ରୂପେ ଦେବୀଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି କଲେ—ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ବରାହ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା। ଏହି ଦେବୀଙ୍କ ରୂପ ପାତାଳ ଉଠାଇବା ପାଇଁ ନିର୍ମିତ ହେଲା ଓ ତା’କୁ ମହେଶ୍ୱରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଇପରି ଏଠି ଆଠ ମାତୃକାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା। ଏହି ମାତୃକାମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଦେବତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଯେପରି ହେଲା, ତାହା ମୁଁ କହିଛି। ଏଠି କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ମଦ, ମୋହ, ମାତ୍ସର୍ୟ, ଚଞ୍ଚଳତା ଓ ଦ୍ୱେଷ—ଏହି ଆଠ ମାତୃକା ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏଠି କାମ—ଯୋଗେଶ୍ୱରୀ, କ୍ରୋଧ—ମହେଶ୍ୱରୀ, ଲୋଭ—ବୈଷ୍ଣବୀ, ମଦ—ବ୍ରାହ୍ମଣୀ; ମୋହ—ସ୍ୱୟଂଭୂ, କାଉମାରୀ—ମାତ୍ସର୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରଜା—ଇର୍ଷ୍ୟା; ଯମଦଣ୍ଡଧାରିଣୀ—ଚଞ୍ଚଳତା, ଦ୍ୱେଷ—ବରାହ। ଏହିପରି ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ଏହି ମାତୃକାମାନେ ବିବର୍ତିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ଦେବୀମାନେ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ରକ୍ତ ଶୋଷଣ କରିବା ସହିତ, ତାଙ୍କ ମାୟା ନଶ୍ୱ ହେଲା ଓ ଅନ୍ଧକ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ। ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁପ୍ତ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ରୂପ ଅମୃତକଥା ମୁଁ କହିଛି। ଯିଏ ଦିନେ ଦିନେ ଏହି ମାତୃକାମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳମୟ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଶୁଣେ, ସେଉଁଠି ସେଉଁଠି ଏହି ମାତୃକାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାନ୍ତି। ଯିଏ ଏହି ଜନ୍ମକଥା ପଢ଼େ, ସେ ସଦା ଶିବଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମାତୃକାମାନେ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି; ଯିଏ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ ଓ ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଭୋଜନ କରେ, ତାଙ୍କୁ ଏହି ଦେବୀମାନେ ସୁଖ ଓ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦେଇ ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।