ଏକ ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଏହି ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାଚୀନ ଉତ୍ସ। ଆପଣଙ୍କ ଦହନ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବରେ ଭସ୍ମ କରିଦେଉଛି। ଏବେ ଆପଣ ଉଦୟ ହୋଇଛନ୍ତି, ଦୟା କରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ, ଆପଣ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଦହନ କରିବେ ନାହିଁ। ଆପଣ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ସାକ୍ଷୀ।” “ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କ ଚମକ ତୁଳନାରହିତ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିକିରିତ ହେଉଛି। ଯଜୁର୍ବେଦ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ ଆପଣ ତୀବ୍ର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଆପଣଙ୍କ ରଥର ଚକ୍ର ଦିବ୍ୟ ଆକୃତିରେ 'କାଳ' ଭାବରେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରିଦେଉଛି।” “ଋଷିମାନେ ଯାହା କହନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଆପଣ ଚଳିତ ଓ ଅଚଳିତ ସମସ୍ତର ସାର। ଵରୁଣ ଓ ଯମ ମହାପିତାମହଙ୍କ ଶକ୍ତିର ପ୍ରତିନିଧି, ଆପଣ ପୂର୍ବ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଭାବରେ ପରିଚିତ।” “ଏହି ଅନ୍ଧକାରକୁ ଆପଣ ଦୂର କରନ୍ତି, ଦେବଲୋକରେ ପୂଜିତ। ପିତୃମାନେ କହନ୍ତି, ‘ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଆଗେ ବଢ଼।’ ବେଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପରିଚିତ, ଯଜ୍ଞରେ ଆହ୍ୱାନିତ; ଆପଣ ନିଜେ ବିଷ୍ଣୁ ଅଟୁଟ ପ୍ରଭୁ। ଦେବତାମାନେ ଏଭଳି ଭକ୍ତିବାନ୍ତି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଭଗବାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ: ‘ଅମାଙ୍ଗଳିକ ଆପଣ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଆମ ଉପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।’” ଦେବତାମାନଙ୍କ ଏହି ଅନୁରୋଧରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବ ମୃଦୁ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଲେ। ତିନି ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦହନ ଶାନ୍ତ ହେଲା; ସପ୍ତମ ଦିନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ଆକୃତି ଧାରଣ କଲେ। ଏଭଳି ଭକ୍ତି ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଯେ ପୂଜା କରେ, ଭାସ୍କର ତାଙ୍କୁ ଚାହିଦା ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। “ହେ ରାଜା, ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପାଖ୍ୟାନ ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ କହିଚି; ଏବେ ପ୍ରଥମ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ସେ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ, ମାତା।” ମହାତପା କହିଲେ: “ସେଠାରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ଅନ୍ଧକ ନାମରେ ଥିଲେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦେଇଥିବା ଵର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଅଧିକାର ଆଣିଥିଲେ। ଅନ୍ଧକ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ସମସ୍ତେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଲେ।" ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ଆସିବା ପରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ଦେବତାମାନେ, କାହିଁକି ଆପଣମାନେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି? କଣ ଦୁଃଖ ଆପଣମାନେ ଭୋଗୁଛନ୍ତି?” ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, “ହେ ଜଗତ୍ର ନାଥ, ଅନ୍ଧକ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛୁ। ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଆମର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଆପଣଙ୍କୁ।” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ହେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ, ମୁଁ ଅନ୍ଧକ ଠାରୁ ଆପଣମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବି ନାହିଁ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ଶର୍ବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ଚାଲିବା; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଵର ଦେଇଥିଲି—ତାଙ୍କ ଶରୀର ପୃଥିବୀକୁ ଛୁଇଁନାହିଁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେ ଅଜୟ ରହିବେ।" "ଏହି ଦାନବକୁ ମାରିପାରିବେ କେବଳ ରୁଦ୍ର, ତୀବ୍ର ସଂହାରକ; ଆମେ ସମସ୍ତେ କୈଳାସରେ ବସିଥିବା ଭବାଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେବା।" ଏଭଳି କହି, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଭବାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗଲେ। ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଆଗ୍ରହ କରି ସ୍ୱାଗତ କଲେ, ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ? ଆପଣମାନେ କହିବେ, ମୁଁ ତାକୁ ତୁରନ୍ତ କରିଦେବି; ଆପଣମାନେର ଆଜ୍ଞା ଶୀଘ୍ର ପୂରଣ ହେବ।" ଦେବତାମାନେ ନିବେଦନ କଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଅନ୍ଧକ ଦାନବ ଠାରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ତାଙ୍କ ମନ ଦୁଷ୍ଟ।" ଏହି ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଅନ୍ଧକ ଏକ ବଡ଼ ସେନା ନେଇ ଏଠାକୁ ଆସିଗଲେ। ସେ ଚାରିପ୍ରକାର ଶକ୍ତି ନେଇ, ଭବାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ କରିବା ଚାହିଁ, ଏବଂ ପାହାଡ଼ର ଝିଅ ତାଙ୍କ ଜନ୍ୟ ଅପହରଣ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଲେ। ସେଠି ଅନ୍ଧକ ଦାନବ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଦ୍ରୁତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ ହେଲେ। ରୁଦ୍ର ବାସୁକି, ତକ୍ଷକ ଓ ଧନଞ୍ଜୟ ନାଗମାନେକୁ ଅଳଙ୍କାର, କମରବନ୍ଧ, ଓ ଯଜ୍ଞସୂତ୍ର ଭାବରେ ଧାରଣ କଲେ। ନୀଳ ନାମକ ଦାନବ ଏକ ହାତୀ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଭବାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାତୀ ପ୍ରମାଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ନନ୍ଦୀ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ; ବୀରଭଦ୍ର ଶୀଘ୍ର ଏକ ସିଂହ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଦାନବକୁ ହତ କଲେ। ସିଂହ ଦାନବ ହାତୀର ଚମଡ଼ ଫାଟି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଲେ; ରୁଦ୍ର ସେହି ହାତୀ ଚମଡ଼କୁ ପୋଶାକ ଭାବରେ ଧାରଣ କଲେ; ଏହି ଦିନରୁ ରୁଦ୍ର 'ହାତୀ ଚମଡ଼ ପୋଷାକ' ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ହାତୀ ଚମଡ଼ ଧାରଣ କରି, ନାଗ ଅଳଙ୍କାରରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଇ, ଭୟଙ୍କର ତ୍ରିଶୂଳ ନେଇ, ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସହିତ ଅନ୍ଧକ ଉପରେ ଚଢ଼ିଗଲେ। ପରେ, ଦେବତା-ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଇନ୍ଦ୍ର, ଲୋକପାଳମାନେ, ଶେନାପତି କାର୍ତିକେୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଂଶ ନେଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ନାରଦ ନାରାୟଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ କୈଳାସରେ ଦେବତା-ଦାନବ ମହାଯୁଦ୍ଧର ବାର୍ତ୍ତା ଦେଲେ। ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଚକ୍ର ନେଇ, ଏଠାକୁ ଆସି ଦାନବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ହରିଙ୍କ ଆଗମନରେ ଦେବତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତି ପାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ପରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ। ଦେବତାମାନେ ରୂଟି ହେବା କାଳେ, ରୁଦ୍ର ସ୍ୱୟଂ ଅନ୍ଧକ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଦୁଇଁ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ଏଠାରେ, ଭଗବାନ ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧକକୁ ବେହେଙ୍ଗି ଘାତ କଲେ; ଯେଉଁଠି ଅନ୍ଧକର ରକ୍ତ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା, ସେଠି ଅନେକ ତୀବ୍ର ଅନ୍ଧକ ଦାନବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରୁଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ଧକକୁ ତ୍ରିଶୂଳରେ ଟଙ୍ଗି ଦେଲେ, ଓ ତ୍ରିଶୂଳର ଟିପ୍ରେ ତାଙ୍କୁ ଧରି ନୃତ୍ୟ କଲେ। ଅନ୍ୟ ଅନ୍ଧକମାନେ ଯେଉଁଠି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ ନାରାୟଣଙ୍କ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲେ। ତ୍ରିଶୂଳରେ ବାରମ୍ବାର ଘାତ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ତ ଓ ତୁଷାର ଧାରା ଚାଲିଥିଲା; ରୁଦ୍ର ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ।