ଦେବତାମାନେ ସମ୍ବେଦନାର ସହିତ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଆପଣ ଦେବସେନାଙ୍କର ସେନାପତି ହେଉନ୍ତୁ। ଛଅମୁଖୀ, ସ୍କନ୍ଦ, ବିଶ୍ୱନାଥ, କୁକୁଡ଼ ଝଣ୍ଡାଧାରୀ, ଅଗ୍ନିପୁତ୍ର! ଭୟକୁ ଦମନ କରୁଥିବା, କୁମାରମଣ୍ଡଳର ପ୍ରଭୁ, ଗ୍ରହଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ଶିଶୁମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଥାଆନ୍ତି ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା, ବିଜୟୀ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ନାଶକ, କୃତ୍ତିକାମାନଙ୍କର ପୁତ୍ର, ମାତୃମାନେ ଯେଉଁଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଭୂତମାନେ, ଗ୍ରହମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଅଗ୍ନିପୁତ୍ର, ମଧୁର ରୂପଧାରୀ, ପଞ୍ଚମହାଭୂତଙ୍କର ପୁତ୍ର, ତ୍ରିନେତ୍ରଧାରୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।” ଏପରି ପ୍ରଶଂସାରେ ଦେବତାମାନେ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଭବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏତେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜ ତିନି ଲୋକକୁ ଦଗ୍ଧ କରିଦେଲା। ତେବେ ପ୍ରଜାପାଳ ପଚାରିଲେ, “ଆମେ କିପରି ତାଙ୍କୁ କୃତ୍ତିକାମାନଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଗୁରୁ, ଅଗ୍ନିପୁତ୍ର, ଏବଂ ମାତୃମାନଙ୍କର ପୁତ୍ର ବୋଲି କହୁଛୁ?” ମହାତପା କହିଲେ, “ପ୍ରଥମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଯେପରି ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ମୁଁ ଏଠାରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି, ସେପରି ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ। କୃତ୍ତିକାମାନେ, ଅଗ୍ନି, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାତୃମାନେ ଏବଂ ଗିରିଜା—ଏମାନେ ଗୁହଙ୍କ ଦ୍ୱିଜଜନ୍ମ ଅବତାରର କାରଣ ହେଲେ। ଏପରି ଭାବରେ, ରାଜା, ଆପଣ ପଚାରିଥିବା ସ୍ଵପ୍ରକାଶ ରହସ୍ୟ, ଅମୃତତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ଅହଂକାରର ଉତ୍ପତ୍ତି ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି। ସ୍କନ୍ଦ ସ୍ୱୟଂ ମହାଦେବ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ; ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ଅଭିଷେକ ସମୟରେ ଷଷ୍ଠୀ ତିଥି ଦାନ କରିଥିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରକୁ ନିୟମିତ ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ମନେ ପଢିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିର୍ବନ୍ଧନ୍ଧ୍ୟ ଥିଲେ ସନ୍ତାନ ପାଆନ୍ତି, ଦରିଦ୍ର ଥିଲେ ଧନ ପାଆନ୍ତି, ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ମନରେ ରଖନ୍ତି, ତାହା ପାଆନ୍ତି। ଏହି କାର୍ତ୍ତିକେୟ ସ୍ତୋତ୍ର ଯେଉଁଘରେ ପଢାଯାଏ, ସେଠାରେ ସନ୍ତାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଥାଏ।” ତାପରେ ପ୍ରଜାପାଳ ପଚାରିଲେ, “ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଆଲୋକରୁ ଶରୀର କିପରି ଗଠିତ ହୁଏ? ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରନ୍ତୁ।” ମହାତପା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ସ୍ୱୟଂ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଚିତ୍ଶକ୍ତି ଯେତେବେଳେ ଦ୍ୱିତୀୟ ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ, ସେ ସ୍ୱୟଂ ମଧ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲେ। ଏହି ଦୀପ୍ତିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବୋଲାଯାଏ, ତାଙ୍କର ତେଜ ତିନି ଲୋକକୁ ଆଲୋକିତ କରେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ, ମହାର୍ଷିମାନେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ; ଏହିକାରଣରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ସମସ୍ତର ମୂଳ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ। ଏହି ଚଞ୍ଚଳ ତେଜରୁ ଏକ ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହି ଦେହକୁ ବେଦବିଦ୍ମାନେ ରବି ବୋଲି କହନ୍ତି। ସେଠାରୁ ସେ ଦିଗନ୍ତରେ ଉଦୟ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି, ଏହିକାରଣରୁ ସେ ଭାସ୍କର, ତାଙ୍କର ତେଜ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାକର। ସେ ଦିନକୁ ‘ଦିନ’ କରନ୍ତି, ଏହିକାରଣରୁ ଦିବାକର; ସମସ୍ତ ଲୋକର ମୂଳ ଅଟୁଟ ଆଦିତ୍ୟ। ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କର ନିଜ ତେଜ ଥିଲା, ତଥାପି ସେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଅନ୍ତର୍ବସ୍ଥିତ ଦେବତାମାନେ ବାହାରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ। ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, ‘ହେ ପ୍ରାଚୀନ, ତୁମେ ସମସ୍ତର ମୂଳ, ତୁମର ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଦହିଦେଉଛି। ଏବେ ଉଦୟ ହୋଇ ଦେବଲୋକକୁ ଶାନ୍ତ କର, ଆମକୁ ଦହିବେ ନାହିଁ, ହେ କର୍ମସାକ୍ଷୀ।’ ତୁମର ତେଜ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପିଛି, ଯଜୁର୍ବେଦ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ ତୁମେ ଚମକୁଛ; ତୁମର ଦିବ୍ୟ ରଥଚକ୍ରକୁ ‘କାଳ’ ବୋଲାଯାଏ, ଏହି ଅନ୍ଧକାରକୁ ହଟାଏ। ଋଷିମାନେ କହନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳର ଉତ୍ସ; ବରୁଣ ଓ ଯମ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶକ୍ତିର ରୂପ, ସେ ଅତୀତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ। ତୁମେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ହଟାଉଛ, ଦେବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ; ପିତୃମାନେ କହନ୍ତି, ‘ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅ।’ ବେଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାତ, ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ, ସତ୍ୟରେ ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁ। ଏପରି ଭକ୍ତିସହିତ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, ‘ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, ଆମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବେ ନାହିଁ।’ ଦେବତାମାନେ ଏପରି କହିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୃଦୁ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ମହାତେଜସ୍ବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲେ। ଦେବତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦାହ ଶାନ୍ତ ହେଲା; ସପ୍ତମ ଦିନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ଆକାର ଧାରଣ କଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରେ, ଭାସ୍କର ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହିପରି ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ସୂର୍ଯ୍ୟ କଥା ଆପଣଙ୍କୁ କହିଦେଲି, ଏବେ ପ୍ରଥମ ମନ୍ବନ୍ତରର ଘଟଣା ଶୁଣନ୍ତୁ। ମହାତପା କହିଲେ, “ପୁରୁଣା କାଳରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଅନ୍ଧକ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରୁ ସେ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଅଧିକାର ହାସଲ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଭୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମେରୁ ପର୍ବତ ଛାଡ଼ିଦେଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ। ସେମାନେ ଯିବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ପଚାରିଲେ, ‘ହେ ଦେବତାମାନେ, କାହିଁକି ଆସିଛ?’ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, ‘ହେ ବିଶ୍ୱପତି, ଅନ୍ଧକ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସମସ୍ତେ କ୍ଷୁବ୍ଧ; ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା, ଆମର ନମସ୍କାର ନିଅ।’ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, ‘ମୁଁ ଅନ୍ଧକ ରୁ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବି ନାହିଁ; ଆସ, ଆମେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶର୍ବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା, ତାଙ୍କ ଶରଣ ନେବା। ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ ମୁଁ ଏକ ଭୂଏଁ ଦେଇଥିଲି—ତାଙ୍କ ଦେହ ପୃଥିବୀକୁ ଛୁଇଁଲେ ଛାଡ଼ି ଅଜୟ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିବେ କେବଳ ରୁଦ୍ର। ଚଳ, ଆମେ କୈଳାସ ଶିଖରରେ ଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା।’ ବ୍ରହ୍ମା ଏପରି କହି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ଭବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ରୁଦ୍ର ସେମାନେ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସ୍ୱାଗତ କରି, ବିଶ୍ୱପତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ‘ତୁମେ କ’ଣ ଚାହୁଁଛ?’ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, ‘ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅନ୍ଧକ ଠାରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।’ ସମସ୍ତେ ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ଧକ ବଡ଼ ସେନା ନେଇ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।