ଏହି ଦିନରେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ଖଟା ଜିନିଷ ଖାଇବାରୁ ବଞ୍ଚି ରହନ୍ତି, ଏବଂ ସାପମାନଙ୍କୁ ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କରାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସାପମାନେ ମିତ୍ର ହୁଏ। ଏହିପରେ, ପ୍ରଜାପାଳ ମହାତାପାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: “ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ କିପରି ଅହଂକାରରୁ ଜନ୍ମିଲେ? ଏହି ସନ୍ଦେହ ମୋର ଦୂର କରନ୍ତୁ, ହେ ମହାମୁନି।” ମହାତାପା କହିଲେ: “ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ସାର୍ଥକ ଯିଏ, ସେଇ ପରମପୁରୁଷଙ୍କୁ ମନେ ପକାଯାଏ। ସେଠାରୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ସେଠାରୁ ତିନିପ୍ରକାର ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଭୂତାଦି ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ। ପୁରୁଷ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହି ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅହଂକାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହାକୁ 'ମହାନ୍' ବୋଲି ଘୋଷିତ। ପୁରୁଷଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କିମ୍ବା ଶିବ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଅବ୍ୟକ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବୀ ଉମା କିମ୍ବା ପଦ୍ମନୟନୀ ଶ୍ରୀ। ଏହି ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ସଂଯୋଗରୁ ଅହଂକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହି ଅହଂକାର ହେଉଛନ୍ତି ସେନାନୀ ଗୁହା। ଏହି ତାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ମୁଁ କହିବି, ଶୁଣନ୍ତୁ ହେ ରାଜନ୍। ପ୍ରଥମେ ନାରାୟଣ ଥିଲେ; ସେଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମରୀଚିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହିମାନଙ୍କଠାରୁ ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମନୁଷ୍ୟ, ପକ୍ଷୀ, ପଶୁ ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ—ଏହାକୁ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସୃଷ୍ଟି ବିସ୍ତାର ପାଇଲାପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରି, ପରସ୍ପର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣ ଜୟ ଚାହିଲେ। ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାୟକମାନେ ଥିଲେ—ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ପ୍ରଥମେ, ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ବିପ୍ରଚିତ୍ତି, ବିଚିତ୍ତି, ଭୀମାକ୍ଷ, ଏବଂ କ୍ରଉଞ୍ଚ। ଏହି ବିଶେଷ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାୟକମାନେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତିଦିନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ହାରାଇ ଦେଉଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ନିଜ ସେନାକୁ ହାରିବା ଦେଖି, ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ: "ହେ ଦେବତାମାନେ, ତୁମର ସେନା ନିର୍ବଳ, କାରଣ ନେତୃତ୍ୱର ଅଭାବ ଅଛି।" "ଦେବସେନାକୁ କେବଳ ଇନ୍ଦ୍ର ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହିକାରଣେ ଶୀଘ୍ର ଏକ ସେନାପତି ଖୋଜ।" ଏପରି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ପିତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ଆମକୁ ଏକ ସେନାପତି ଦିଅ।" ତାପରେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତା କରିଲେ, "ମୁଁ କ'ଣ କରିବି?" ସେ ମନରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଏହାପରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ମହାଦେବ ଶିବଙ୍କୁ, ଭୂତପତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: "ଆମେ ସମସ୍ତେ ତିନି ଚକ୍ଷୁଧରୀ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଉମାପତି, ବିଶ୍ୱନାଥ, ପବନପତି, ଲୋକେଶ୍ୱର, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛୁ।" "ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ପରମପୁରୁଷ, ଅଚ୍ୟୁତ, ଜଟାରେ ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ, ତିନି ଲୋକକୁ ଅଲୋକିତ କରୁଥିବା, ଦେବୀମାନେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।" "ପ୍ରାଚୀନ ଦେବ, ପରମପୁରୁଷ, ହରି, ଭବ, ମହାଦେବ, ତ୍ରିପୁରାସୁର ବିନାଶକ, ଭଗାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ବିନାଶକ, ଦାନବମାନଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ଶତ୍ରୁ, ବୃଷଧ୍ୱଜ—ତୁମେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।" "ପାହାଡ଼ରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପ୍ରଭୁ, ପାହାଡ଼କନ୍ୟାର ପ୍ରିୟ, ଅମରମଣ୍ଡଳର ପୂଜ୍ୟ, ଗଣପତି, ଭୂତପତି, ଶାଶ୍ୱତ, ଅବିନାଶୀ ଶିବ—ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, ଦାନବମାନଙ୍କ ନାଶକ।" "ପୃଥିବୀ ଆଦି ଭୂତରେ ତୁମେ ବ୍ୟାପିତ; ଆକାଶରେ ଶବ୍ଦର ସାର୍ଥକ; ବାୟୁରେ ଦ୍ୱିତୀୟ, ଅଗ୍ନିରେ ତୃତୀୟ, ଜଳରେ ଚତୁର୍ଥ, ପୃଥିବୀରେ ପଞ୍ଚମ ଭାବରେ ଅଛ; ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।" "ତୁମେ ଅଗ୍ନିସ୍ୱରୂପ, ବୃକ୍ଷ ଓ ପାଥରରେ ବ୍ୟାପିତ; ତୁମେ ସତ୍ତାର ସ୍ୱରୂପ, ଜଳରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି। ମହାଦେବ ଚିତ୍ପ୍ରଭାର ସ୍ୱରୂପ। ହେ ହର, ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।" "ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ନଥିଲାବେଳେ, ହେ ତ୍ରିନେତ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା କୁବେର କିପରି ଥିବେ? ସେଥିରେ କେବଳ ତୁମେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଥିଲେ।" "ଖପରମାଳାଧାରୀ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରିଟୀ, ଶ୍ମଶାନବାସୀ, ଭସ୍ମ ଲେପିତ, ସର୍ପ ଭାବେ ଶରୀର ଆବୃତ, ମୃତ୍ୟୁ ନାଶକ, ଦେବେଶ, ତୁମର ଶିବବୁଦ୍ଧିରେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।" "ତୁମେ ପରମପୁରୁଷ, ଏହି ଶକ୍ତି ପାହାଡ଼କନ୍ୟା; ଦେବ, ସେ ତୁମ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ବ୍ୟାପିତ। ତ୍ରିଶୂଳର ଆକୃତିରେ ତିନି ଲୋକ ତୁମ ହସ୍ତରେ ଅଛି, ତିନି ଚକ୍ଷୁରେ ତିନି ଅଗ୍ନି ଅବସ୍ଥିତ।" "ତୁମର ଜଟାର ଆକୃତିରେ ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼ ଏବଂ ନଦୀ ଅଛି। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ପରମ ଜ୍ଞାନ ତୁମରେ ବିରାଜିତ। ଦେବ, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବାମାନେ ଏହିକଥା ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।" "ତୁମେ ନାରାୟଣ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଆଦି; ତେଣୁ ତୁମେ ଭବ ଓ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ। ସତ୍ତା ଓ ଅଗ୍ନିର ଭେଦରେ, ଯୁଗର ଭେଦରେ ତିନିପ୍ରକାର ରୂପରେ ବ୍ୟାପିତ।" "ଦେବତାମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱକାରୀମାନେ, ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଅଭିଲାଷାରେ, ତୁମକୁ ନିଜ ଶ୍ରେୟସ୍ କାମନା କରି ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ତେଣୁ, ଭସ୍ମାଙ୍ଗ, ଆମ ପ୍ରତି କୃପା କର। ବିଶ୍ୱନାଥ, ରୁଦ୍ର, ଆମେ ତୁମେଠାରେ ନମନ୍ତୁ; ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।" ମହାତପା କହିଲେ: ଏପରି ଦେବତାମାନେ ସ୍ତୁତି କଲାପରେ, ଭୂତପତି ଦେବ ରୁଦ୍ର ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଦେବତାମାନେଠାରେ କହିଲେ: "ଶୀଘ୍ର କହ, କ'ଣ କରିବା ଦରକାର?" ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: "ହେ ଦେବେଶ, ଦାନବମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଆମକୁ ଏକ ସେନାପତି ଦିଅ। ଏହିଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଗ୍ରଗମନରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହିଠାରେ ଉପକୃତ ହେବ।" ରୁଦ୍ର କହିଲେ: "ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ସେନାପତି ଦେଉଛି, ଦେବମାନେ, ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼। ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଗୀଶ୍ୱର ଭବିଷ୍ୟତରେ ତୁମ ସେନାପତି ହେବେ।" ଏପରି କହି, ହର ଦେବତାମାନେଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ ଏବଂ ନିଜ ଦେହସ୍ଥିତ ଶକ୍ତିକୁ ଆନ୍ଦୋଳିତ କଲେ, ପୁତ୍ର ଉତ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ।