ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ଏକ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଦେଇଥିଲେ—“ମୁଁ ମଣିଷ ଓ ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସମ୍ଝୌତା ସ୍ଥାପିତ କରିବି। ଏହି କଥା ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏକ ମନରେ ଶୁଣ।” ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ପମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ପାତାଳ, ଭିତଳ ଓ ତୃତୀୟ ଯାହାକୁ ହର୍ମ୍ୟ କୁହାଯାଏ—ଏହି ସୁଖଦ ଅବାସଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି, ତୁମେ ସେଠିକୁ ଯାଅ। ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ସେଠି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କର, ଏବଂ ସପ୍ତମ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁନଃ ପୁନଃ ସେଠି ରୁହ। ଏହା ପରେ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ବୈୱସ୍ୱତ ମନ୍ବନ୍ତର ଆରମ୍ଭରେ, ହେ କଶ୍ୟପନ୍ଦନ୍ତ ସର୍ପମାନେ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେବ। ଏହି ସମୟରେ, ଚିତ୍ରଭାନୁ ତୁମ ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷିତ କରିବେ, କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ ତୁମ ଦୋଷ କିଛି ନାହିଁ, ଏହି କଥା ନିଶ୍ଚିତ। ଯେ ସର୍ପମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅଶାନ୍ତ, ସେମାନଙ୍କର ଅନ୍ତ ନିଶ୍ଚିତ ହେବ। ସମୟ ଆସିଲେ, ତୁମେ ଦଶାଇବା ଓ ଭକ୍ଷିବା ଅନୁମତି ଅଛି, ଏହିପରି ଯଦି କୌଣସି ମଣିଷ ତୁମକୁ ଅନ୍ୟାୟ କରେ। ଯେ ମଣିଷମାନେ ମନ୍ତ୍ର, ଔଷଧ, କିମ୍ବା ଗରୁଡ଼ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ, କିମ୍ବା ବନ୍ଧନ ହୋଇଥିବା, କିମ୍ବା ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭୟଭିତ ହୋଇ ବ୍ୟବହାର କର; ଅନ୍ୟଥା କିଛି ଚିନ୍ତା କରିବା ନାହିଁ, ନାହିଁ ହେଲେ ତୁମେ ନଶ୍ଟ ହେବ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ସର୍ପମାନେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଗଲେ, ଏବଂ ରସାତଳରେ ନିଜ ଆନନ୍ଦରେ ବିହାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ ସେମାନେ ପାତାଳରେ ଆନନ୍ଦରେ ବାସ କଲେ। ଏହି ସବୁ ଘଟଣା ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ଘଟିଥିଲା, ଏହି ତିଥି ଶୁଭ ଓ ପାପ ନାଶିନୀ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ। ଏହି ଦିନ ଯିଏ ନିଜକୁ ସଂଯମ କରେ, ତିକ୍ତ ଜିନିଷ ଭୋଜନ କରେନାହିଁ, ଓ ଦୁଧରେ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଏ, ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କର ମିତ୍ର ହେଇଯିବେ। ଏହିପରେ, ପ୍ରଜାପାଳ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ କିପରି ଅହଂକାରରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ? ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରନ୍ତୁ।” ମହାତପା ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ଯିଏ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ସାର, ସେଇ ପରମପୁରୁଷଙ୍କୁ ମନେ ପକାଯାଏ। ସେଠାରୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ତାହାରୁ ତିନିପ୍ରକାର ତତ୍ତ୍ୱ, ପଞ୍ଚଭୂତ ଆଦି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ପୁରୁଷ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ମହତ୍ ତତ୍ତ୍ୱ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଏହାକୁ ଅହଂକାର କୁହାଯାଏ, ଯାହାକୁ ମହାନ୍ କୁହନ୍ତି। ପୁରୁଷଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ଶିବ ବୋଲି ମନେ ପକାଯାଏ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି ଉମା କିମ୍ବା ପଦ୍ମନୟନୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ। ଏହି ଦୁଇଁ ମିଶି ଅହଂକାର ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି, ସେଇ ହେଉଛନ୍ତି ସେନାନୀ ଗୁହା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ମୁଁ କହିବି। ପ୍ରଥମେ ନାରାୟଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରି ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରି ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମରୀଚିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁସରି ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମଣିଷ, ପକ୍ଷୀ, ପଶୁ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ—ଏହିକୁ ସୃଷ୍ଟି କୁହାଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ସୃଷ୍ଟି ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଶକ୍ତିରେ ଏକ ଅନ୍ୟ ଉପରେ ଅତ୍ୟାଚାର କରି, ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନେତୃତ୍ୱ ହେଉଛନ୍ତି—ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ବିପ୍ରଚିତ୍ତି, ବିଚିତ୍ତି, ଭୀମାକ୍ଷ ଓ କ୍ରଉଞ୍ଚ। ଏହି ଶୂରବୀରମାନେ ଦେବସେନାକୁ ଦିନେ ଦିନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ପରାଜିତ କରୁଥିଲେ। ଦେବମାନେ ନିଜ ପରାଜୟ ଦେଖି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ତୁମଦେବସେନାରେ ନେତୃତ୍ୱ ନାହିଁ, ଏହିପରି ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖାଯାଉଛି। ଇନ୍ଦ୍ର ଏକା ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେନି, ଏହିପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଏକ ସେନାନୀ ଖୋଜ।” ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଦେବମାନେ ବିଶ୍ୱର ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ କହିଲେ—“ଆମକୁ ଏକ ସେନାନୀ ଦିଅ।” ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତା କଲେ—“ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ତା’ପରେ ତାଙ୍କ ମନରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଏହାପରେ, ଦେବମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନେଇ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ସେଠି ଦେବମାନେ ମହାଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତି ଗାଇ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—“ମୁଁ ସମସ୍ତେ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି, ହେ ଉମାପତି, ହେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ହେ ଶଙ୍କର, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ତୁମେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁରୁଷ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଯାହାଙ୍କ ଜଟାରେ ଶୋଭା ପାଏ, ତୁମ ଉଜ୍ୱଳତା ତିନି ଲୋକକୁ ପ୍ରଭାସିତ କରେ—ଦାନବମାନଙ୍କୁ ତିନି ଲୋକରୁ ରକ୍ଷା କର। ତୁମେ ପ୍ରାଚୀନ ଦେବ, ପରମପୁରୁଷ, ହରି, ଭବ, ତ୍ରିପୁରାସୁର ବିନାଶକ, ଭଗାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ନାଶକ, ଦାନବମାନଙ୍କର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ—ଏହିପରି ଦେବମାନେ କେବଳ ତୁମକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ନୁହେଁ। ଏହିପରି ଅନେକ ଗୁଣ ତୁମେ ଧାରଣ କର, ଏହିପାଇଁ ଆମଉପରେ ଦୟା କର। ତୁମେ ପଞ୍ଚଭୂତ ତତ୍ତ୍ୱରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଶବ୍ଦରେ ଆକାଶରେ, ବାୟୁରେ ଦ୍ୱିତୀୟ, ଅଗ୍ନିରେ ତୃତୀୟ, ଜଳରେ ଚତୁର୍ଥ, ପୃଥିବୀରେ ପଞ୍ଚମ ଭାବେ ଅଛ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ତୁମେ ଅଗ୍ନି ତତ୍ତ୍ୱ, ଗଛ ଓ ପାଷାଣରୁ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ, ତୁମେ ଜଳ ଓ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ମୂଳ, ରଶ୍ମିମୟ ମହାଦେବ, ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ତୁମେ ଚିରଅସ୍ତିତ୍ୱମୟ, ଏହି ସୃଷ୍ଟି ନ ଥିବାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, କୁବେର କେଉଁଠି ଥିଲେ? ତୁମେ ଏକାକି ଅସୀମ, ଅପରିମିତ। ତୁମେ ମୁଣ୍ଡମାଳାଧାରୀ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ମୁକୁଟ ଅଳଙ୍କୃତ, ଶ୍ମଶାନବାସୀ, ଭସ୍ମ ଲିପ୍ତ, ନାଗ ତୁମ ଦେହରେ ଅଳଙ୍କାର, ମୃତ୍ୟୁ ନାଶକ, ଦେବମାନଙ୍କ ନାଥ, ଜ୍ଞାନଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ତୁମେ ପରମପୁରୁଷ, ଏହି ଶକ୍ତି ହେଉଛନ୍ତି ପାର୍ବତୀ, ସେ ତୁମ ଦେହର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ତ୍ରିଶୂଳ ଆକାରରେ ତିନି ଲୋକ ତୁମ ହସ୍ତରେ, ତୁମ ତିନି ଚକ୍ଷୁରେ ତିନି ଅଗ୍ନି ବ୍ୟାପ୍ତ। ତୁମ ଜଟାରେ ସମସ୍ତ ସାଗର, ପର୍ବତ, ନଦୀ ବ୍ୟାପ୍ତ; ଚନ୍ଦ୍ର, ପରମ ଜ୍ଞାନ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ।