ପ୍ରଜାପାଳ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ହେ ମହାମୁନି, ସର୍ପମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଥିଲେ, ସେମାନେ କେମିତି ଦେହ ପାଇଲେ? ସେମାନେ କେମିତି ବାକ୍ର ହେଲେ? ଏହି କଥା ଆପଣ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।” ତେବେ ମହାତପସ୍ବୀ କହିଲେ: “ବ୍ରହ୍ମା ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ବେଳେ, ମରୀଚି ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ ହେଲେ। ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କାଶ୍ୟପ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେଲେ। କାଶ୍ୟପଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା କଦ୍ରୁ, ଯାହା ଶୁଭ୍ର ହାସ୍ୟ ଥିଲେ। ମରୀଚି ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନନ୍ତ, ବାସୁକି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କମ୍ବଳ, କର୍କୋଟକ, ପଦ୍ମ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ ସର୍ପ, ମହାପଦ୍ମ, ଶଂଖ, ଅଜୟ କୁଳିକ—ଏମାନେ କାଶ୍ୟପଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ସନ୍ତାନ ହେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ଜନ୍ମରେ ସଂସାର ସର୍ପମାନେ ଭରିଗଲା। ସେମାନେ ବାକ୍ର, ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମରେ ଲିନ୍, ତୀବ୍ର ଦାନ୍ତ ଓ ବିଷ ମୁଖରେ ଥିଲେ। ମଣିଷମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ଦେଖି ସେମାନେ ଦଂଶନ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ କ୍ଷଣମାଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଉଥିଲେ। ଏପରି ଭୟଙ୍କର ନାଶ ଦିନେ ଦିନେ ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଘଟୁଥିଲା, ଯେପରି ସ୍ପର୍ଶ ପରେ ଶବ୍ଦ ଆସେ, ଏମିତି। ଏ ଦେଖି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶରଣ ଭଗବାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ କମଳ-ଉତ୍ପନ୍ନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଯିଏ ପୁରାତନ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବେ ପରିଚିତ, ନମସ୍କାର କଲେ। ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: “ହେ ଦେବେଶ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ, ଆମକୁ ଏହି ତୀବ୍ର ଦାନ୍ତ ଓ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ରୁଖିବାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରତିଦିନ ସର୍ପମାନେ ମଣିଷ ବା ପଶୁ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ସବୁକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଉଛନ୍ତି। ଆପଣ ଏହି ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ସର୍ପମାନେ ଏହାକୁ ଧ୍ବଂସ କରୁଛନ୍ତି; ଏହି ଅପକାର ଜାଣି, ଯାହା ଉଚିତ ତାହା କରନ୍ତୁ।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: “ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବି; ତୁମେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଯାଅ, ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।” ଏପରି କହି, ଅଦୃଶ୍ୟ ଆକାର ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ପଠାଇଦେଲେ। ସେମାନେ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଆନନ୍ଦରେ ଯାଇଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ପ୍ରାଣୀମାନେ ଚାଲିଗଲାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ପମାନେକୁ ଡାକି, ବିଶେଷ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବାସୁକି ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: “ତୁମେ, ମୋଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ମଣିଷମାନେକୁ ପ୍ରତିନିୟତ ନାଶ କରୁଛ; ତେଣୁ ତୁମ ମାତୃକୁଟି ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ଅନ୍ୟ ଏକ ଯୁଗରେ, ସ୍ୱାୟଂଭୂବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ବିନାଶ ନିଶ୍ଚିତ ଘଟିବ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସର୍ପମାନେ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ି, କହିଲେ: “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଆମର ସ୍ୱଭାବକୁ ବାକ୍ର କରିଛନ୍ତି, ଆମକୁ ତୀବ୍ର ବିଷ, କଠୋରତା ଓ ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇଛନ୍ତି। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆପଣ କରିଛନ୍ତି—ଏବେ ଅଚ୍ୟୁତ, ଦୟା କରି ଏହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତୁ।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: “ଯଦି ମୁଁ ତୁମକୁ ବାକ୍ର ଭାବରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି, ତେବେ ଭୟ ବିନା ସର୍ବଦା ମଣିଷମାନେକୁ ଖାଇ ଦିଅନାହିଁ କାହିଁକି?” ସର୍ପମାନେ ପୁନି କହିଲେ: “ହେ ଦେବେଶ, ମଣିଷ ଓ ଆମ ପାଇଁ ସୀମା ଓ ନିଜସ୍ୱ ନିବାସ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଇଁ ନିୟମ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତୁ।” ସର୍ପମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: “ମୁଁ ମଣିଷ ଓ ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଚୁକ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିବି; ତେଣୁ ସମସ୍ତେ ଏକମନରେ ମୋ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣ। ପାତାଳ, ଭିତଳ ଓ ତୃତୀୟ ହର୍ମ୍ୟ ନାମକ ମନୋରମ ନିବାସ ତୁମ ପାଇଁ ଦେଉଛି, ସେଠାକୁ ଯାଅ। ସେଠି ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ବିଭିନ୍ନ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କର, ସପ୍ତମ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥାଅ। ପରେ, ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ବନ୍ତର ଆରମ୍ଭରେ, ତୁମେ କାଶ୍ୟପ ସନ୍ତାନମାନେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେବ। ସେବେ, ଚିତ୍ରଭାନୁ ତୁମ ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବେ; ଏଥିରେ ତୁମର କୌଣସି ଦୋଷ ନ ଥିବ, ଏହି କଥା ନିଶ୍ଚିତ। ଯେଉଁ ସର୍ପମାନେ କଠୋର ଓ ଅନିୟମିତ, ସେମାନଙ୍କ ଅନ୍ତ ନିଶ୍ଚିତ ଆସିବ। ସମୟ ଆସିଲେ ଦଂଶନ କର, ଏବଂ ଯଦି ମଣିଷ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହେଉଛ, ତେବେ ଭକ୍ଷଣ କର। ଯେଉଁ ମଣିଷମାନେ ମନ୍ତ୍ର, ଔଷଧ ଓ ଗରୁଡ଼-ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଂରକ୍ଷିତ, ବା ବନ୍ଧା ଓ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭୟ ରଖିବ; ଅନ୍ୟଥା କିଛି ଚିନ୍ତା କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ନାହିଁ ହେଲେ ତୁମେ ନଶ୍ଟ ହେବ।" ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ସର୍ପ ଭୂମିରେ ଯାଇ, ରସାତଳରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ବିଳାସରେ ବସିଲେ। ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ, ସେମାନେ ପାତାଳରେ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ଘଟିଥିଲା; ଏହି ତିଥି ଶୁଭ, ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ପାପ ନାଶକ ମନାଯାଏ। ଏହି ଦିନ ଯିଏ ନିଜକୁ ସଂଯମ କରି, ଖଟା ଜିନିଷ ତ୍ୟାଗ କରି, ସର୍ପମାନେକୁ ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କରାଏ, ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ ହେଇଯାନ୍ତି। ଏହିପରେ ପ୍ରଜାପାଳ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ କିପରି ଅହଂକାରରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ? ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରନ୍ତୁ।” ମହାତପା କହିଲେ: “ଯିଏ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ସାର, ସେହି ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମନେ ପକାଯାଏ। ତାଙ୍କୁଠାରୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ତାହାଠାରୁ ପଞ୍ଚ ଭୂତ ଆଦି ତିନି ପ୍ରକାର ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ପୁରୁଷ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ତାହାକୁ ଅହଂକାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପୁରୁଷଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ବା ଶିବ ନାମରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଅବ୍ୟକ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି ଉମା ବା କମଳନୟନୀ ଶ୍ରୀ। ଏହି ଦୁଇଙ୍କ ମିଶ୍ରଣରୁ ଅହଂକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି, ସେହି ହେଉଛନ୍ତି ସେନାପତି ଗୁହ। ତାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଏବେ କହିବି, ଶୁଣନ୍ତୁ ରାଜନ। ପ୍ରଥମେ ନାରାୟଣ ଥିଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଆସିଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱାୟଂଭୂବ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମରୀଚିମାନେ ଆସିଲେ। ସେମାନଠାରୁ ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମଣିଷ, ପକ୍ଷୀ, ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ—ଏହି ସୃଷ୍ଟି ବିବର୍ତ୍ତନ ହେଲା।