वराहपुराणम्

चिन्तयामास धर्मात्मा तपः परममास्थितः 212.

उच्चतम तपश्चर्येला धरून, धर्मात्म्याने मनात विचार सुरू केला.

शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि सर्वकामानवाप्नुयात्

जो कोणी हे ऐकतो किंवा दुसऱ्याला ऐकवतो, त्याच्या सर्व इच्छा पूर्ण होतात.

इति श्रीवराहपुराणे प्रागितिहासे संसारचक्रोपाख्याने प्रबोधनीयं नाम द्वादशाधिकद्विशततमोऽध्यायः

श्रीवराहपुराणातील प्राचीन इतिहासातील संसारचक्र कथेत 'प्रबोधन' नावाचा दोनशे बारा वा अध्याय येथे संपतो.

; अथ गोकर्णेश्वरमाहात्म्यम् पुरा देवैर्विनिहते संग्रामे तारकामये

आता गोकर्णेश्वराचे माहात्म्य सांगतो: पूर्वी देवांचा तारकासुराशी झालेल्या युद्धात पराभव झाला.

सहस्राक्षे लब्धपदे क्षीणशत्रौ गतास्पदे

इंद्राने आपले स्थान पुन्हा मिळवले, शत्रू संपले आणि संकटही टळले.

शृङ्गे चैवाचलेन्द्रस्य मेरोः सर्वहिरण्यये

म्हणून मेरू पर्वताच्या सर्व सोनेरी शिखरावर,

सुखोपविष्टमेकाग्रं स्थिरचित्तं कृतेक्षणम्

तो सुखाने, एकाग्र मनाने, स्थिरचित्ताने आणि लक्षपूर्वक बसला.

प्रणम्य मूर्ध्ना चरणावुपगृह्य समाहितः

एकाग्र मनाने, त्याने मस्तक झुकवून पायांवर डोके ठेवले आणि नमस्कार केला.

सनत्कुमार उवाच पुराणं तु महाभाग त्वत्तस्तत्त्वविदां वर

सनत्कुमार म्हणाले: हे महाभाग, तत्त्वज्ञांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या तुलाच पुराण माहीत आहे.

कथमुत्तर गोकर्णं दक्षिणं च कथं विभो

हे प्रभो, उत्तरेला गोकर्ण कसा आहे आणि दक्षिणेला कसा आहे?

क्षेत्रस्य कि प्रमाणं स्यात्किञ्च तीर्थफलं स्मृतम्

त्या क्षेत्राची सीमा किती आहे आणि तिथल्या तीर्थाचं फळ काय मानलं जातं?

सर्वैस्त्वत्प्रमुखैर्देवैः कथमासादितं पुनः

तुझ्यासह सर्व देवांनी पुन्हा ते कसं मिळवलं?

यथा यत्र च यस्तत्र विधिः सम्यगनुष्ठितः 213.

आणि तिथे योग्य विधी कसा, कुठे आणि कोणी केला?

एवमुक्तः स भगवान्ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः

असं ऐकून, ब्रह्मविद्येत सर्वश्रेष्ठ असलेले भगवंत ब्रह्मा म्हणाले,

ब्रह्मोवाच पुराणमेतद्ब्रह्मर्षे सरहस्यं यथाश्रुतम्

ब्रह्मा म्हणाले — हे ब्रह्मर्षे, हे पुराण फार गुप्त आहे, जसं मी ऐकलं तसं सांगतो.

अस्ति भूधरराजस्य मन्दरस्योत्तरे शुचौ

पवित्र असा पर्वतराज मंदाराच्या उत्तरेला,

वज्रस्फटिकपाषाणः प्रवालांकुरशर्क्करः

तेथे वज्रासारख्या स्फटिकाच्या खडकांमध्ये प्रवाळाच्या कोंबांनी आणि गोट्यांनी भरलेली जागा आहे.

विचित्रकुसुमोपेतैर्लतामञ्जीरधारिभिः

तिथे रंगीबेरंगी फुलांनी सजलेल्या, फुलांच्या घड्या असलेल्या वेलींनी तो परिसर सुंदर झाला आहे.

दर्यस्तत्राधिकं रेजुर्नानाधातुपरिस्रवैः

तिथल्या दऱ्या विविध धातूंच्या प्रवाहांनी अधिकच उजळून निघाल्या आहेत.

तेऽत्र केतकिखण्डाश्च कुंदखंडाश्च पुष्पिताः

त्या ठिकाणी केतकी आणि कुंदाच्या फुलांचे घड उमललेले आहेत.

भिन्नेन्द्रनीलविमलैर्धौतैः प्रस्रवणाम्बुभिः

फाटलेल्या नीलमणीसारख्या निर्मळ आणि स्वच्छ झऱ्यांच्या पाण्याने ते स्थळ न्हालं आहे.

शक्रचापनिभै रम्यैः कुबेरभवनद्युतौ

इंद्रधनूसारखी मनमोहक आणि कुबेराच्या महालासारखी तेजस्वी अशी ती जागा आहे.

क्रीडद्भिर्देवमिथुनेर्नृत्यद्भिश्चाप्सरोगणैः 213.

तेथे देवयुगुलं खेळत असतात आणि अप्सरांचा समूह नृत्य करत असतो.

कल्हारकुसुमोपेते हंससारससेविते

कल्हार फुलांनी सजलेली, हंस आणि सारसांनी वावरलेली ती जागा आहे.

गजयूथानुकीर्णाभिर्जुष्टाभिर्मृगपक्षिभिः

हत्तींच्या कळपांनी वेढलेली आणि हरिण व पक्ष्यांनी भरलेली ती जागा आहे.

किन्नरोद्गीतकुहरे परपुष्टनिनादिते

किंनरांच्या गाण्यांनी आणि इतर प्राण्यांच्या आवाजांनी गुंफा निनादत आहेत.

धारापातैश्च तोयानां विस्फुलिङ्गैः सहस्रशः

पाण्याचे झरे धबधब्यासारखे पडतात आणि हजारो ठिपक्यांसारखे चमकणारे तुषार दिसतात.

सर्वर्तुकवनोद्याने पुष्पाकरसुशोभिते

सर्व ऋतूंमध्ये सुंदर वाटणाऱ्या, फुलांच्या घडांनी सजलेल्या त्या वनोद्यानात,

तस्मिन्गिरिवरे रम्ये सेवितव्ये सुशोभने

त्या रम्य, शोभिवंत आणि पूज्य अशा पर्वतावर,