वराहपुराणम्

साधु साध्विति चैवोक्त्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनाः 212.

'उत्तम! उत्तम!' असे म्हणून त्यांच्या डोळ्यांत आश्चर्याने चमक आली.

शालानीश्च तथा केचित्कापोतीवृत्तिमास्थिताः

काही शालानी ऋषी होते, तर काही कपोतासारखे जीवन जगत होते.

शिलोंच्छाश्च तथैवान्ये काष्ठान्ताश्च महौजसः

काही शिलोञ्छ जीवन जगणारे होते, तर काही महातेजस्वी लाकडावर निर्वाह करणारे होते.

नानाविधिधराः केचिज्जितात्मानस्तु केचन

काही वेगवेगळ्या आचारांचे पालन करणारे, तर काही आत्मसंयमी होते.

तथोर्द्ध्वशायिकाश्चान्ये तथान्ये मृगचारिणः

काही उभं राहून झोपणारे, तर काही मृगासारखे फिरणारे होते.

अब्भक्षा वायुभक्षाश्च तथान्ये शाकभक्षिणः

काहीं पाण्यावर जगत होते, काहीं फक्त वाऱ्यावर, तर काहीं फक्त भाज्या खात होते.

तपसोऽन्यन्न चास्तीति चिन्तयित्वा पुनः पुनः

पुन्हा पुन्हा असं विचार करत, की तपश्चर्येव्यतिरिक्त दुसरं काहीच नाही.

त्यक्त्वा धर्ममधर्मं च शाश्वतीं धियमास्थिताः

त्यांनी धर्म आणि अधर्म दोन्ही सोडून दिले आणि कायमची एकाग्रता धरली.

जगृहुर्नियमांस्तांस्तान्भयहेतोरनिन्दिताः

कोणताही दोष न लागता, भीतीपोटी त्यांनी वेगवेगळे नियम पाळले.

प्रीत्या परमया युक्तो धर्ममेवान्वचिन्तयत्

परम भक्तीने युक्त होऊन, त्याने फक्त धर्माचाच विचार केला.

चिन्तयामास धर्मात्मा तपः परममास्थितः 212.

उच्चतम तपश्चर्येला धरून, धर्मात्म्याने मनात विचार सुरू केला.

शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि सर्वकामानवाप्नुयात्

जो कोणी हे ऐकतो किंवा दुसऱ्याला ऐकवतो, त्याच्या सर्व इच्छा पूर्ण होतात.

इति श्रीवराहपुराणे प्रागितिहासे संसारचक्रोपाख्याने प्रबोधनीयं नाम द्वादशाधिकद्विशततमोऽध्यायः

श्रीवराहपुराणातील प्राचीन इतिहासातील संसारचक्र कथेत 'प्रबोधन' नावाचा दोनशे बारा वा अध्याय येथे संपतो.

; अथ गोकर्णेश्वरमाहात्म्यम् पुरा देवैर्विनिहते संग्रामे तारकामये

आता गोकर्णेश्वराचे माहात्म्य सांगतो: पूर्वी देवांचा तारकासुराशी झालेल्या युद्धात पराभव झाला.

सहस्राक्षे लब्धपदे क्षीणशत्रौ गतास्पदे

इंद्राने आपले स्थान पुन्हा मिळवले, शत्रू संपले आणि संकटही टळले.

शृङ्गे चैवाचलेन्द्रस्य मेरोः सर्वहिरण्यये

म्हणून मेरू पर्वताच्या सर्व सोनेरी शिखरावर,

सुखोपविष्टमेकाग्रं स्थिरचित्तं कृतेक्षणम्

तो सुखाने, एकाग्र मनाने, स्थिरचित्ताने आणि लक्षपूर्वक बसला.

प्रणम्य मूर्ध्ना चरणावुपगृह्य समाहितः

एकाग्र मनाने, त्याने मस्तक झुकवून पायांवर डोके ठेवले आणि नमस्कार केला.

सनत्कुमार उवाच पुराणं तु महाभाग त्वत्तस्तत्त्वविदां वर

सनत्कुमार म्हणाले: हे महाभाग, तत्त्वज्ञांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या तुलाच पुराण माहीत आहे.

कथमुत्तर गोकर्णं दक्षिणं च कथं विभो

हे प्रभो, उत्तरेला गोकर्ण कसा आहे आणि दक्षिणेला कसा आहे?

क्षेत्रस्य कि प्रमाणं स्यात्किञ्च तीर्थफलं स्मृतम्

त्या क्षेत्राची सीमा किती आहे आणि तिथल्या तीर्थाचं फळ काय मानलं जातं?

सर्वैस्त्वत्प्रमुखैर्देवैः कथमासादितं पुनः

तुझ्यासह सर्व देवांनी पुन्हा ते कसं मिळवलं?

यथा यत्र च यस्तत्र विधिः सम्यगनुष्ठितः 213.

आणि तिथे योग्य विधी कसा, कुठे आणि कोणी केला?

एवमुक्तः स भगवान्ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः

असं ऐकून, ब्रह्मविद्येत सर्वश्रेष्ठ असलेले भगवंत ब्रह्मा म्हणाले,

ब्रह्मोवाच पुराणमेतद्ब्रह्मर्षे सरहस्यं यथाश्रुतम्

ब्रह्मा म्हणाले — हे ब्रह्मर्षे, हे पुराण फार गुप्त आहे, जसं मी ऐकलं तसं सांगतो.

अस्ति भूधरराजस्य मन्दरस्योत्तरे शुचौ

पवित्र असा पर्वतराज मंदाराच्या उत्तरेला,

वज्रस्फटिकपाषाणः प्रवालांकुरशर्क्करः

तेथे वज्रासारख्या स्फटिकाच्या खडकांमध्ये प्रवाळाच्या कोंबांनी आणि गोट्यांनी भरलेली जागा आहे.

विचित्रकुसुमोपेतैर्लतामञ्जीरधारिभिः

तिथे रंगीबेरंगी फुलांनी सजलेल्या, फुलांच्या घड्या असलेल्या वेलींनी तो परिसर सुंदर झाला आहे.

दर्यस्तत्राधिकं रेजुर्नानाधातुपरिस्रवैः

तिथल्या दऱ्या विविध धातूंच्या प्रवाहांनी अधिकच उजळून निघाल्या आहेत.