वराहपुराणम्

मनसा निश्चितात्मानस्त्यक्त्वा सर्वप्रियाप्रियम्

ते मनाने ठरवून, सर्व प्रिय-अप्रिय गोष्टी सोडून देतात.

श्रुता लोके श्रुतिस्तात श्रेयोधर्मा हि नित्यशः

हे प्रिय, जगात ही परंपरा ऐकली आहे; खरंच, नेहमीच धर्माचाच मार्ग श्रेष्ठ असतो.

कस्यैतच्चेष्टितं तात कर्त्ता कारयितापि वा

हे प्रिय, हे कृत्य कुणाचं आहे? कोण ते करतो किंवा करवतो?

कं वा द्वेषं पुरस्कृत्य मतिस्तस्य प्रवर्त्तते

तो कोणता द्वेष मनात धरून, त्याचं मन असं वागू लागतं?

यद्येवं तु मया गुह्यं दुर्विज्ञेयं सुरैरपि

जर असं असेल, तर मी एक असं गुप्त प्रश्न विचारतोय, जे देवांनाही समजणं कठीण आहे.

नारदेनैवमुक्तस्तु धर्मराजो महामनाः

नारदाने असं विचारल्यावर, धर्मराज त्या महात्म्याने उत्तर दिलं.

यम उवाच त्वदुक्त्या मे कथयतः शृणुष्वावहितोऽनघ ।। 210.

यम म्हणाले: तुझ्या प्रश्नावर मी सांगतो, तू लक्षपूर्वक ऐक, हे निष्पाप.

न कश्चिद्दृश्यते लोके कर्त्ता कारयितापि वा

या जगात कुणीही कर्ता किंवा करवणारा दिसत नाही.

यस्य वै कीर्त्त्यते नाम येन चाज्ञाप्यते जगत्

ज्याचं नाव सर्वत्र गातात, ज्याच्या आज्ञेने जग चालतं,

दिव्येऽस्मिन् सदसि ब्रह्मन् ब्रह्मर्षिगणसंवृते

या दिव्य सभेत, हे ब्राह्मण, ब्रह्मर्षींच्या उपस्थितीत,

स्वकर्म भुज्यते तात सम्भूतैर्यत्कृतं स्वयम्

प्रत्येक जण स्वतःच्या कर्माचा भोग घेतो, हे प्रिय, जे त्याने स्वतः केलं आहे.

वायुना भाविता संज्ञा संसारे सा दृढीकृता

वाऱ्यामुळे घडलेली जी जाणीव आहे, ती संसारात घट्ट रुजलेली असते.

अभिघाताभिभूतस्तु आत्मनात्मानमुद्धरेत्

दुःखाने जरी ग्रासलं तरी, माणसाने स्वतःच स्वतःला उचलावं.

बन्धुं बन्धुपरिक्लेशं निर्मितं पूर्वकर्मभिः

नात्याचा, जो आप्तांना दुःख देतो, तो पूर्वजन्मीच्या कर्मांमुळे निर्माण होतो.

मिथ्याप्रवृत्तः शब्दोऽयं जगद्भ्रमति सर्वशः

हा शब्द खोट्या अर्थाने चालू झाल्यामुळे, हे जग सर्व प्रकारे भरकटते.

यथा यथा क्षयं याति ह्यशुभं पुरुषस्य वै

जसा जसा मनुष्याचा अशुभ हळूहळू कमी होत जातो,

संसारे प्राप्तदोषस्य जायमानस्य देहिनः 210.

ज्याच्या अंगी दोष आले आहेत, असा देहधारी या संसारात जन्म घेतो.

शुभाशुभकरीं बुद्धिं लभते पौर्वदैहिकीम् क्लेशक्षयं पापहरं शुभं कर्म करोत्यथ

तो पूर्वजन्मीच्या संस्कारांमुळे शुभ-अशुभ विचारांची बुद्धी मिळवतो; आणि जेव्हा दुःख संपते, तेव्हा तो पाप नष्ट करणारे पुण्यकर्म करतो.

शुभाशुभं नरः प्राप्य कर्माकर्म तथैव च

मनुष्य शुभ-अशुभ फळे मिळवून, तसेच कर्म आणि अकर्म करतो.

स्वर्गः शुभफलप्राप्तिर्निरयः पापसंभवः

स्वर्ग म्हणजे शुभ फळांची प्राप्ती; नरक म्हणजे पापातून होणारा जन्म.

नारद उवाच शुभस्येह भवेदवृद्धिरशुभस्य क्षयोऽपि वा

नारद म्हणाले: या जगात पुण्य कमी होऊ शकते का, किंवा पापाचा नाश होऊ शकतो का?

मनसा कर्मणा वापि तपसा चरितेन वा

मनाने, कृतीने, तपाने किंवा आचरणाने,

यम उवाच कीर्त्तयिष्यामि ते सम्यक्पापदोषक्षयं सदा

यम म्हणाले: मी तुला नेहमी पाप व दोष नष्ट करण्याचा उपाय नीट सांगतो.

प्रणम्य शिरसा सम्यक्पापपुण्यकराय च

ज्याच्यामुळे पाप-पुण्य निर्माण होते, त्याला मी डोक्याने वाकून नमस्कार करतो.

येन सृष्टमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

ज्याने हे सर्व, चराचरासह त्रैलोक्य निर्माण केले,

यः समः सर्वभूतेषु जितात्मा शान्तमानसः

जो सर्व प्राण्यांमध्ये सम आहे, ज्याने मन जिंकले आहे आणि ज्याचे मन शांत आहे,

तत्त्वार्थं वेत्ति यः सम्यक्पुरुषं प्रकृतिं तथा 210.

जो तत्व, पुरुष आणि प्रकृती यांचा खरा अर्थ जाणतो,

गुणागुणपरिज्ञाता ह्यक्षयस्य क्षयस्य च

जो अविनाशी आणि नाशवंत यांचे गुण-अगुण ओळखतो,

स्वदेहे परदेहे च सुखदुःखेन नित्यशः

स्वतःच्या आणि दुसऱ्याच्या देहात, सुख-दुःखात नेहमीच,