इति श्रीवराहपुराणे प्रागितिहासे संसारचक्रे नचिकेतप्रयाणं नाम त्रिनवत्यधिकशततमोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीवराहपुराणातील प्राचीन इतिहासात 'संसराच्या चक्रातील नचिकेताचा प्रवास' या नावाचा एकशे त्र्याण्णववा अध्याय संपला.
अथ नचिकेतसो आगमनवर्णनम् गतश्च परमं स्थानं यत्र राजा दुरासदः
आता नचिकेताच्या परत येण्याचे वर्णन पुढे येते. तो ज्या ठिकाणी भीषण राजा होता, त्या परम स्थानावर पोहोचला.
ततो हृष्टमना राजन्पुत्रं दृष्ट्वा तपोनिधिः
राजा, तपस्वी आपल्या मुलाला पाहून मनापासून आनंदित झाला.
दिवं च पृथिवीं चैव नादयामास हृष्टवत्
तो आनंदाने इतका भरला की, त्याच्या आनंदाने आकाश आणि पृथ्वी दोन्ही निनादून गेले.
पश्यन्तु मम पुत्रस्य प्रभावं दिव्यतेजसः
माझ्या मुलाच्या दिव्य तेजाने युक्त असलेल्या सामर्थ्याचे सर्वांनी दर्शन घ्यावे.
पितृस्नेहानुभावेन गुरुशुश्रूषयापि च
पित्याच्या प्रेमामुळे आणि गुरूची सेवा केल्यामुळे,
लोके मत्सदृशो नास्ति पुमान्भाग्यसमन्वितः
या जगात माझ्यासारखा भाग्यवान मनुष्य दुसरा नाही.
कच्चित्त्वं न हतो वत्स नैव बद्धो यमालये
बाळा, तुला कोणी मारले नाही ना, किंवा यमाच्या घरी बांधून ठेवले नाही ना, अशी आशा आहे.
कच्चित्ते व्याधयो घोरा नान्वगच्छन्यमालये
यमाच्या घरी असताना तुला भयंकर आजारांनी त्रास दिला नाही ना, अशी आशा आहे.
कच्चिद्राजा त्वया दृष्टः प्रेतानामधिपो बली
तू त्या प्रेतांचा अधिपती असलेल्या बलाढ्य राजाला पाहिलेस ना, अशी आशा आहे.
कच्चिन्न तुष्टो भगवांस्त्वां दृष्ट्वा स्वयमागतम् 194.
स्वतः येऊन तुला पाहून भगवंत तृप्त झाले ना, अशी आशा आहे.
कच्चिद्दौवारिकास्तत्र न रौद्रास्त्वां यमालये
यमाच्या घरी असताना तेथील द्वारपाल तुला रौद्रपणे वागले नाहीत ना, अशी आशा आहे.
कच्चित्पन्थास्त्वया लब्धो निर्गमो वा यमालये
यमाच्या घरी तुला मार्ग सापडला आणि बाहेर पडता आले ना, अशी आशा आहे.
ऋषयश्च महाभागा द्विजाश्च सुमहाव्रताः
महाभाग ऋषी आणि मोठ्या व्रतांचे द्विज,
एवमाभाषमाणं तु श्रुत्वा सर्वे वनौकसः
त्याचे असे बोलणे ऐकून सर्व वनवासी,
जपन्तश्चैव जाप्यानि पूजयन्तश्च देवताः
जप करत होते आणि देवतांची पूजा करत होते.
एकपादेन तिष्ठन्तः पश्यन्तोऽन्ये दिवाकरम्
कोणी एका पायावर उभे होते, तर काही सूर्याकडे पाहत होते.
वैश्वानरा महाभागास्तपसा संशितव्रताः
ते तेजस्वी आणि महाभाग तपस्वी, आपल्या व्रतामध्ये दृढ राहून अग्नीप्रमाणे प्रज्वलित दिसत होते.
दिग्वाससश्च ऋषयो दन्तोलूखलिनस्तथा
दिशा हेच वस्त्र असलेले ऋषी आणि केवळ दातांनी उखळ-मुसळासारखे वागणारे काही जण तिथे होते.
धूमदाश्च तथा चान्ये तप्यमानाश्च पावके
काही धूर खाणारे, तर काही अग्नीत तापलेले असेही तिथे होते.
उपविष्टास्तथा चान्ये स्थिताश्चान्ये सुयन्त्रिताः 194.
काही बसलेले, काही उभे राहिलेले आणि काही स्वतःवर चांगली मर्यादा ठेवणारे होते.
तं नाचिकेतसं दृष्ट्वा यमलोकादिहागतम्
यमलोकातून आलेला नचिकेतास तिथे दिसल्यावर,
केचिद्विमनसश्चैव केचित्संशयवादिनः
काहींच्या मनात खिन्नता आली, तर काही शंका व्यक्त करू लागले.
ऋषय ऊचुः नाचिकेतः सुत प्राज्ञ स्वधर्मपरिपालक
ऋषी म्हणाले, 'हे बुद्धिमान नचिकेत, स्वतःच्या धर्माचे पालन करणारा पुत्र,'
ब्रूहि सत्यं त्वया दृष्टं श्रुतं च सविशेषकम्
'तू जे पाहिलेस आणि ऐकलेस ते सर्व सत्य आणि तपशीलवार सांग.'
अपि गुह्यं च वक्तव्यं पृष्टे सति विशेषतः
विशेषतः विचारले असता, काही गुपित असेल तर तेही सांगावेच लागेल.
मृतं नैव परं तात दृश्यते कालमायया
प्रिय मुला, काळाच्या मायेमुळे मृत व्यक्ती खऱ्या अर्थाने दिसत नाहीत.
इह चैव कृतं यत्तु तत्परत्रोपभुज्यते
इथे जे काही केले जाते, त्याचा भोग पुढच्या जन्मात मिळतो.
तथाऽत्र दृश्यते काले कालस्यैव तु मायया
इथेही सर्व काही योग्य वेळी, पण काळाच्या मायेमुळेच दिसते.
तस्य पारं न गच्छन्ति बहवः पारचिन्तकाः
पलीकडचे विचार करणारे अनेकजण त्या पारापर्यंत पोहोचू शकत नाहीत.