वराहपुराणम्

मन्त्रयुक्तोपचारेण चातुर्वर्ण्यस्य सर्वतः

मंत्रयुक्त उपचारांनी, चारही वर्णांसाठी सर्वत्र दान करावं.

प्रेतकार्ये निवृत्ते तु पूर्णे संवत्सरे तथा

मृतांसाठीचं कर्म पूर्ण झाल्यावर, आणि वर्षही पूर्ण झाल्यावर,

पितामहः स्नुषा भार्या ज्ञातिसम्बन्धिबान्धवाः

पितामह, सून, पत्नी, नातेवाईक आणि बंधू,

स्वयं मुहूर्त्तं रोदित्वा ततो याति पराङ्मुखः

स्वतः थोडा वेळ रडून, मग तो तिथून दूर वळतो.

कस्य माता पिता कस्य कस्य भार्या सुतास्तथा

कोणाची आई, कोणाचा वडील, कोणाची पत्नी, आणि कोणाचे पुत्र?

स्नेहभावेन कर्त्तव्यः संस्कारो हि मृतस्य च

मृत व्यक्तीचे अंतिम संस्कार प्रेमभावनेनेच करावेत.

संसारेष्वनुभूतानि कस्य ते कस्य वा वयम्

या जगात कोण कुणाचे असते, आणि आपण एकमेकांचे कोण आहोत?

प्रेतकार्ये निवृत्ते तु पितृत्वमुपजायते

मृतकाचे कर्मकांड पूर्ण झाल्यावरच पित्याचे नाते निर्माण होते.

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः 188.

म्हणूनच वडील, आजोबा आणि तसाच पणजोबा देखील.

एवमुक्त्वा स आत्रेयः पितृयज्ञ विनिश्चयम्

अशी सांगून त्या आत्रेय वंशजाने पितृयज्ञाचा निर्णय स्पष्ट केला.

नारद उवाच चातुवर्ण्यस्य सर्वस्य त्वया धर्मः प्रतिष्ठितः

नारद म्हणाले: तू चारही वर्णांसाठी धर्माची स्थापना केलीस.

पितृयज्ञमुपश्राद्धे मासि मासि दिने तथा

पिंडदानाचे कर्म श्राद्धानंतरच्या महिन्यात, तसेच दररोज करावे.

निर्दिष्टं ब्राह्मणानां वै शूद्राणां मन्त्रवर्जितम्

हे ब्राह्मणांसाठी सांगितले आहे, आणि शूद्रांसाठी मंत्रांशिवाय करावे.

कुर्वन्ति सततं श्राद्धं नैमिश्राद्धं तदुच्यते

ते नेहमीच श्राद्ध करतात; त्याला नैमित्तिक श्राद्ध असे म्हणतात.

एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठो नारदो द्विजतत्तमः

असे सांगून श्रेष्ठ मुनी नारद, द्विजांमध्ये सर्वोत्तम—

एवं च पिण्डसंकल्पं श्राद्धोत्पत्तिश्च माधवि

माधवी, अशा प्रकारे पिंडदानाचा संकल्प आणि श्राद्धाची उत्पत्ती सांगितली.

इति श्रीवराहपुराणे भगवच्छास्त्रे पिण्डकल्प श्राद्धोत्पत्तिर्नामाष्टाशीत्यधिकशततमोऽध्याय

श्रीवराहपुराणातील भगवद्शास्त्रातील पिंडकल्प व श्राद्धोत्पत्ती नावाचा एकशे अठ्ठ्याऐंशीवा अध्याय येथे संपला.

अथ पिण्डकल्पोत्पत्तिप्रकरणम् श्रुतं श्राद्धं यथावृत्तं शौचाशौचांश्च सर्वशः

आता पिंडकल्पाच्या उत्पत्तीचा प्रसंग: श्राद्ध कसे केले जाते आणि शुद्ध-अशुद्धतेचे सर्व नियम ऐकले आहेत.

उत्पन्नं संशयं मेऽद्य भगवन्वक्तुमर्हसि

आज माझ्या मनात एक शंका निर्माण झाली आहे, प्रभो, ती समजावून सांगावी.

प्रतिगृह्णन्ति ये तत्र प्रेतभागं विशेषतः

जेथे विशेषतः मृतांसाठीचा भाग स्वीकारला जातो—

भुक्त्वा तेषां द्विजो देव मुच्यते केन कर्मणा

तो खाल्ल्यावर, त्या ब्राह्मण किंवा देवतेची मुक्तता कोणत्या कृतीने होते?

प्रणयात्स्त्रीस्वभावेन पृच्छामि त्वां जनार्दन

प्रेमापोटी आणि स्त्रीस्वभावामुळे मी तुला विचारते, जनार्दना.

वराहरूपी भगवान्प्रत्युवाच वसुन्धराम् साधु भूमे वरारोहे यन्मां त्वं परिपृच्छसि

वराहस्वरूप धारण केलेल्या भगवंतांनी वसुंधरेला उत्तर दिले: 'सुंदर रूपाच्या भूमे, तू जे विचारलेस ते योग्य विचारलेस.'

कथयिष्यामि ते देवि तारयन्ति यथा द्विजाः

हे देवी, मी तुला सांगतो की द्विज लोक कसे तारले जातात.

विशोधनार्थं देहस्य उपवासं तु कारयेत्

शरीर शुद्ध करण्यासाठी उपवास करावा.

पूर्वसंध्यां विनिर्वर्त्य कृत्वा चैवाग्नितर्पणम्

पहाटेची संध्या करून आणि अग्निला तर्पण दिल्यावर,

प्राक्स्रोतसं नदीं गत्वा स्नानं कृत्वा विधानतः 189.

पूर्वेकडे वाहणाऱ्या नदीवर जाऊन विधीप्रमाणे स्नान करावे.

औदुम्बरे च पात्रे च कृत्वा शान्त्युदकानि च

औदुंबराच्या पात्रात शांततेसाठी पाणी तयार करावे.

देवाश्चाग्निमुखाः सर्वे तर्पयित्वा विभागशः

सर्व देवांना, अग्निपासून सुरू करून, त्यांच्या त्यांच्या भागाप्रमाणे तर्पण द्यावे.