वराहपुराणम्

पितृयज्ञेति निर्दिष्टा धर्मोऽयं ब्रह्मणा स्वयम्

ही पितृयज्ञाची विधी स्वतः ब्रह्मदेवांनी धर्म म्हणून सांगितली आहे.

कृतः स्वयंभुवा पूर्वं श्राद्धं यो वित्त्वित्तमः

स्वयंभूने सर्वप्रथम श्राद्ध केलं, हे जाणकारांमध्ये श्रेष्ठा.

श्राद्धकर्मविधिं चैव प्रेतकर्म च या क्रिया

श्राद्धकर्माची पद्धत आणि मृतांसाठीची क्रिया अशी ठरवलेली आहे.

मम चैव प्रसादेन तस्य बुद्धिं ददाम्यहम्

माझ्या कृपेने मी त्याला समज देतो.

अवश्यमेव गन्तव्यं धर्मराजस्य शासनात्

धर्मराजाच्या आज्ञेने प्रत्येकाने तिथे जायलाच हवं.

जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च

ज्याचा जन्म होतो, त्याचा मृत्यू नक्कीच होतो; आणि जो मरण पावतो, त्याचा जन्मही निश्चित असतो.

सत्त्वं रजस्तमश्चैव त्रयः शारीरजाः स्मृताः

सत्त्व, रज आणि तम हे तीनही देहातून उत्पन्न होतात असं सांगितलं जातं.

सात्त्विकं नावबुद्ध्यन्ति कर्मदोषेण तामसः

तामसिक वृत्तीमुळे आणि कर्माच्या दोषामुळे लोकांना सात्त्विक गोष्टी समजत नाहीत.

सात्त्विकं मुक्तियानाय यान्ति वेदविदो जनाः 187.

जे वेद जाणतात आणि सात्त्विक आहेत, ते मुक्तीच्या मार्गावर जातात.

क्रूरो भीरुर्विषादि च हिंसको निरपत्रपः

तो क्रूर, भित्रा, वाईट सवयींमध्ये आसक्त, हिंसक आणि लाज नसलेला असतो.

तामसं तद्विजानीयादुच्यमानो न बुद्ध्यति

हे तमोगुणी समजावे; त्याच्याशी बोलले तरी तो समजत नाही.

प्रबलो वाचि युक्तश्चाचलबुद्धिः सदायतः

तो बोलण्यात जोरदार, मनाने अस्थिर आणि नेहमीच शंकाळू असतो.

क्षान्तो दान्तो विशुद्धात्मा विज्ञेयः श्रद्धयान्वितः

जो संयमी, मनावर ताबा ठेवणारा, अंतःकरणाने शुद्ध आणि श्रद्धायुक्त असतो, तो ओळखावा.

एवं सञ्चिन्तयानस्तु न शोकं कर्तुमर्हसि

अशा प्रकारे विचार करून, तुला दुःख करू नये.

लज्जा धृतिश्च धर्मश्च श्रीः कीर्तिश्च स्मृतिर्नयः

लाज, धैर्य, धर्म, लक्ष्मी, कीर्ती, स्मरणशक्ती आणि शहाणपण—

त्यजन्ति सर्वधर्मश्च शोकेनोपहतं नरम्

हे सर्व आणि इतर सर्व सद्गुण शोकाने पछाडलेल्या माणसाला सोडून जातात.

मूढ: स्नेहप्रभावेण कृत्वा हिंसानृते तथा

मोहाच्या प्रभावामुळे तो माणूस हिंसा आणि असत्य बोलतो.

स्नेहं सर्वेषु संयम्य बुद्धिं धर्मे नियोजयेत्

सर्वांमध्ये आपला मोह आवरून, मन धर्माकडे वळवावे.

चातुर्वर्णस्य वक्ष्यामि यश्च स्वायंभुवोऽब्रवीत् 187.

मी आता चार वर्णांची कर्तव्ये सांगतो, जी स्वयंभूने सांगितली आहेत.

कुशास्तरणशायी च दिशः सर्वा न पश्यति

कुशाच्या आसनावर झोपून, तो कोणत्याही दिशेला पाहत नाही.

वाचयेत्स्नेहभावेन भूमिदेवा द्विजातयः

प्रेमाने त्याने द्विज, म्हणजे भूमिदेव, यांना पाठ करून वाचन करवावे.

परलोकहितार्थाय गोप्रदानं विशिष्यते

पारलौकिक कल्याणासाठी गायीचे दान विशेष श्रेष्ठ मानले आहे.

एतासां चैव दानेन शीघ्रं मुच्येत किल्बिषात्

या सर्व वस्तूंचे दान केल्याने पापातून लवकर मुक्ती मिळते.

पश्चाछ्रुतिपथं दिव्यमुत्कर्णेन च श्रावयेत्

नंतर उजव्या कानात तो दिव्य शब्द ऐकवावा.

दृष्ट्वा सुविह्वलं ह्येनं मम मार्गानुसारिणम्

माझ्या मार्गावर चालणारा आणि फारच व्याकुळ झालेला त्याला पाहून,

मंत्रेणानेन कर्तव्यं सर्वसंसारमोक्षणम्

या मंत्राने सर्व संसारातून मुक्ती करावी.

मन्त्रः- ॐ गृह्णीष्व मे सुविमलं मधुपर्कमाद्यं संसारनाशनकरं त्वमृतेन तुल्यम्

मंत्रः ॐ, माझ्याकडून हे अत्यंत शुद्ध मधुपर्क स्वीकार, जे संसाराचा नाश करणारे आणि अमृतासमान आहे.

तत एतेन मन्त्रेण दद्याद्वै मधुपर्ककम् 187.

मग या मंत्राने मधुपर्क अर्पण करावा.

एवं विनिस्सृते प्राणे संसारं च न गच्छति

अशा प्रकारे प्राण निघून गेल्यावर तो पुन्हा संसारात येत नाही.