वराहपुराणम्

नारद उवाच अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावान्नावबुध्यसे

नारद म्हणाले: तू ज्यांच्यासाठी शोक करू नये त्यांच्यासाठी शोक करतोस, ज्ञानी असूनही तुला हे समजत नाही.

गतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिताः

ज्ञानी लोक जिवंत किंवा मृत लोकांसाठी शोक करत नाहीत.

अमित्रास्तस्य हृष्यन्ति स चापि न निवर्त्तते

त्याचे शत्रू आनंदी होतात, पण तो परत येत नाही.

देवतासुरगन्धर्वा मानुषा मृगपक्षिणः

देव, असुर, गंधर्व, माणसं, पशू आणि पक्षी—

जातस्य सर्वभूतस्य कालो मृत्युरुपस्थितः

ज्याचं जन्म झालं, त्या प्रत्येक सजीवासाठी काळ म्हणजे मृत्यू नेहमीच तयार असतो.

तव पुत्रो महात्मा वै श्रीमान्नाम श्रियो निधिः

तुझा पुत्र खरोखर महान, प्रसिद्ध आणि लक्ष्मीचा खजिना होता.

मृत्युकालमनुप्राप्य गतो दिव्यां परां गतिम्

मृत्यूचं वेळ येताच त्याने दिव्य आणि श्रेष्ठ स्थान मिळवलं आहे.

नारदेनैवमुक्ते तु श्रुत्वा स द्विजसत्तमः

नारदांनी असं म्हटल्यावर, त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने ते ऐकलं.

भीतो गद्गदया वाचा निःश्वसंश्च मुहुर्मुहुः 187.

तो घाबरला, त्याचा आवाज थरथरत होता आणि तो पुन्हा पुन्हा खोल श्वास घेत होता.

अहो मुनिवरश्रेष्ठ अहो धर्मविदां वर

अहो, श्रेष्ठ ऋषी! अहो, धर्म जाणणाऱ्यांमध्ये सर्वोत्तम!

प्रणयात्सौहृदाद्वापि स्नेहाद्वक्ष्यामि तच्छृणु

प्रेम, मैत्री किंवा आपुलकीपोटी मी तुला सांगतो—हे ऐक.

कृतस्नेहस्य पुत्रार्थे मया संकल्प्य यत्कृतम्

माझ्या मुलावर असलेल्या प्रेमामुळे मी ठरवून जे काही केलं, ते केलं.

पश्चाद्विसर्जितं पिण्डं दर्भानास्तीर्य भूतले

नंतर मी धरतीवर कुशा पसरवून पिंड अर्पण केला.

शोकस्य तु प्रभावेण एतत्कर्म मया कृतम्

दुःखाच्या ओघात हे कृत्य माझ्याकडून घडलं.

नष्टबुद्धिस्मृतिसत्त्वो ह्यज्ञानेन विमोहितः

अज्ञानामुळे माझं बुद्धी, स्मरण आणि धैर्य हरपलं होतं.

भयं तीव्रं प्रपश्यामि मुनिशापात्सुदारुणात् न भेतव्यं द्विजश्रेष्ठ पितरं शरणं व्रज

मुनिंच्या कठोर शापामुळे मोठं भय मला दिसतंय; पण श्रेष्ठ ब्राह्मणा, घाबरू नकोस—पित्याच्या आश्रयाला जा.

अधर्मं न च पश्यामि धर्मो नैवात्र संशयः

इथे कुठेही अधर्म दिसत नाही; उलट, हा धर्मच आहे याबद्दल शंका नाही.

कर्मणा मनसा वाचा पितरं शरणं गतः

कृतीने, मनाने आणि वाणीने त्याने पित्याचा आधार घेतला.

ध्यायमानस्ततोऽप्याशु आजगाम तपोधनम् 187.

असं मनाशी ठरवून तो लगेच तपस्व्याजवळ गेला.

पुत्रमाश्वासयामास वाग्भिरिष्टाभिरव्ययैः

त्याने आपल्या मुलाला शुभ आणि शाश्वत शब्दांनी धीर दिला.

पितृयज्ञेति निर्दिष्टा धर्मोऽयं ब्रह्मणा स्वयम्

ही पितृयज्ञाची विधी स्वतः ब्रह्मदेवांनी धर्म म्हणून सांगितली आहे.

कृतः स्वयंभुवा पूर्वं श्राद्धं यो वित्त्वित्तमः

स्वयंभूने सर्वप्रथम श्राद्ध केलं, हे जाणकारांमध्ये श्रेष्ठा.

श्राद्धकर्मविधिं चैव प्रेतकर्म च या क्रिया

श्राद्धकर्माची पद्धत आणि मृतांसाठीची क्रिया अशी ठरवलेली आहे.

मम चैव प्रसादेन तस्य बुद्धिं ददाम्यहम्

माझ्या कृपेने मी त्याला समज देतो.

अवश्यमेव गन्तव्यं धर्मराजस्य शासनात्

धर्मराजाच्या आज्ञेने प्रत्येकाने तिथे जायलाच हवं.

जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च

ज्याचा जन्म होतो, त्याचा मृत्यू नक्कीच होतो; आणि जो मरण पावतो, त्याचा जन्मही निश्चित असतो.

सत्त्वं रजस्तमश्चैव त्रयः शारीरजाः स्मृताः

सत्त्व, रज आणि तम हे तीनही देहातून उत्पन्न होतात असं सांगितलं जातं.

सात्त्विकं नावबुद्ध्यन्ति कर्मदोषेण तामसः

तामसिक वृत्तीमुळे आणि कर्माच्या दोषामुळे लोकांना सात्त्विक गोष्टी समजत नाहीत.

सात्त्विकं मुक्तियानाय यान्ति वेदविदो जनाः 187.

जे वेद जाणतात आणि सात्त्विक आहेत, ते मुक्तीच्या मार्गावर जातात.