वराहपुराणम्

अथ सृष्टिपितृयज्ञौ एवं नारायणाच्छ्रुत्वा सा मही संशितव्रता

नारायणाकडून असे ऐकल्यावर, ती पृथ्वी आपली व्रत निष्ठा ठेवून बोलू लागली.

धरण्युवाच एकं मे परमं गुह्यं तद्भवान्वक्तुमर्हति

पृथ्वी म्हणाली: मला एक अत्यंत गुप्त गोष्ट जाणून घ्यायची आहे; ती तुम्ही मला सांगावी अशी माझी इच्छा आहे.

पितृयज्ञस्य माहात्म्यं सोमदत्तो नराधिपः

पितृयज्ञाचे महत्त्व काय आहे, हे मला सांग, हे सोमदत्त राजन.

को गुणः पितृयज्ञस्य कथमेव प्रयुज्यते

पितृयज्ञाचा गुण काय आहे आणि तो नेमका कसा करावा हे सांग.

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण वदस्व मे साधु भूमे महाभागे यन्मां त्वं परिपृच्छसि

हे सर्व मला सविस्तर ऐकायचे आहे; कृपया मला सांग. हे पुण्यवान भूमाते, तू जे विचारलेस ते फारच योग्य आहे.

मोहितासि वरारोहे भाराक्रान्ता वसुन्धरे

हे सुंदर व भाराने दबलेल्या वसुंधरे, तू मोहात पडली आहेस.

कथयिष्यामि ते ह्येवं श्राद्धोत्पत्तिविनिश्चयम्

मी तुला श्राद्धाची उत्पत्ती व त्याचा निश्चित अर्थ नेमका कसा आहे ते सांगतो.

निष्प्रभेऽस्मिन्निरालोके सर्वतस्तमसावृते

जेव्हा सर्वत्र प्रकाश नव्हता, तेज नव्हते आणि सगळीकडे फक्त अंधारच होता,

सोऽहं च शेषपर्यङ्के एकश्चैव पराङ्मुखः

त्या वेळी मी एकटाच शेषनागाच्या पलंगावर, पाठ फिरवून निजलो होतो.

निद्रां मायामयीं कृत्वा जागर्मि च स्वपामि वा 187.

माझ्या मायेमुळे निर्माण झालेली झोप घेत, कधी जागा राहत असे आणि कधी झोपत असे.

युगं युगसहस्राणि यास्यन्ति च गतानि च

एकेक युग सरत गेले आणि हजारो युगे उलटून गेली.

धारितं मम सुश्रोणि दिवा पंचशतानि च

हे सुंदर नितंब असलेल्या, मी तुला पाचशे दिवस धरून ठेवले आहे.

यन्मां पृच्छसि वै ज्ञातुमात्मानं च यशस्विनि

तू मला जे विचारतेस आणि स्वतःलाही जाणून घ्यायचे आहेस, हे तेजस्विनी,

क्रोधहेतोर्मया सृष्ट ईश्वरोऽसुरनाशनः

रागाच्या कारणामुळे मी त्या ईश्वराची निर्मिती केली, जो असुरांचा नाश करणारा आहे.

एवं त्रयो वयं देवाः कृत्वा ह्येकार्णवां महीम्

अशा प्रकारे आम्ही तिघे देवांनी मिळून ही पृथ्वी एक महासागर केली.

सर्वं तज्जलपूर्णं तु न चाज्ञायत किञ्चन

सगळीकडे पाणीच पाणी भरले होते आणि दुसरे काहीच दिसत नव्हते.

तिष्ठाम वटवृक्षेऽहं मायया बालरूपधृक्

मी वटवृक्षाखाली, मायेमुळे बालरूप धारण करून, तिथेच राहिलो.

वारयामि वरारोहे जानासि त्वं धरे शुभे

सुंदरी, मी तुला थांबवतो आहे; हे तुला माहीत आहे, शुभे धरित्री.

विनिस्सृतं जलं तत्र मायया तदनन्तरम्

तेव्हा लगेचच तिथे मायेमुळे पाणी निर्माण झाले.

मुहूर्त्तं ध्यानमास्थाय भाषितो वचनं मया 187.

क्षणभर ध्यान लावून, मी हे शब्द बोललो.

एवमुक्तो मया देवि गृह्य तत्र कमण्डलुम्

मी असे सांगितल्यावर, देवीने तिथे कमंडलू उचलला.

आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च मरुद्गणाः

आदित्य, वसु, रुद्र, अश्विनी आणि मरुतगण—

बाहुभ्यां क्षत्रमुत्पन्नं वैश्या ऊरुविनिःस्सृताः

बाहूंपासून क्षत्रिय निर्माण झाले; तर उरूपासून वैश्य उत्पन्न झाले.

देवताश्चासुरा देवि जातास्ते ब्रह्मणस्तथा

देवी, देवता आणि असुर हेही ब्रह्मापासूनच जन्मले.

आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च मरुद्गणाः

आदित्य, वसु, रुद्र, अश्विनी आणि मरुतगण—

दित्यां च जनिताः पुत्रा असुराः सुरशत्रवः

दितीला पुत्र झाले, जे असुर आहेत, देवांचे शत्रू.

तेजसा भास्कराकाराः सर्वे शास्त्रविदो द्विजाः

सूर्यासारखे तेजस्वी आणि वेदशास्त्र जाणणारे ते सर्व द्विज आहेत.

निमेस्तु वंशसम्भूतो आत्रेय इति विश्रुतः

निमी या वंशातून जन्मलेला, आत्रेय म्हणून प्रसिद्ध आहे.

शीर्णपर्णाम्बुभक्षश्च शिशिरे च जलेशयः 187.

कोणी कोरडी पाने आणि पाणी खातात, तर काही थंडीत पाण्यात राहतात—