वराहपुराणम्

अग्निस्तथाश्विनौ गौरी गजवक्त्रभुजंगमाः । कार्तिकेयस्तथादित्यो मातरो दुर्गया सह ।। १७.

अग्नी, अश्विनी कुमार, गौरी, गजमुख, सर्प, कार्तिकेय, सूर्य, मातृका आणि दुर्गा—हे सर्वही त्याच्यापासून उत्पन्न झाले.

दिशो धनपतिर्विष्णुर्यमो रुद्रः शशी तथा । पितरश्चेति संभूताः प्राधान्येन जगत्पतेः ।। १७.

दिशा, धनाचा स्वामी, विष्णू, यम, रुद्र, चंद्र आणि पितर—हे सर्व जगाच्या स्वामीपासून मुख्यत्वे निर्माण झाले आहेत.

हिरण्यगर्भस्य तनौ सर्वं एव समुद्भवाः । पृथक्पृथक् ततो गर्वं वहमानाः समन्ततः ।। १७.

हिरण्यगर्भाच्या देहातून हे सर्व स्वतंत्रपणे निर्माण झाले आणि प्रत्येकाने आपला अभिमान धरून सर्व दिशांना पसरले.

अहं योग्यस्त्वहं याज्य इति तेषां स्वनो महान् । श्रूयते देवसमितौ सागरक्षुब्धसन्निभः ।। १७.

त्यांच्या मध्ये, देवांच्या सभेत समुद्राच्या गर्जनेसारखा मोठा आवाज झाला—'फक्त मीच योग्य आहे, फक्त माझीच पूजा व्हावी.'

तेषां विवदमानानां वह्निरुत्थाय पार्थिव । उवाच मां यजस्वेति ध्यायध्वं मामिति ब्रुवन् ।। १७.

राजन, ते सर्वजण वाद घालत असताना, अग्नी उठला आणि म्हणाला, 'माझी पूजा करा, माझे ध्यान करा,' असे त्यांना सांगितले.

प्राजापत्यमिदं नूनं शरीरं मद्विनाकृतम् । विनाशमुपपद्येत यतो नाहं महानहम् ।। १७.

'नक्कीच, या प्रजापतीचे शरीर माझ्याशिवाय टिकू शकत नाही, कारण मीच मोठा आहे,' असे अग्नीने ठामपणे सांगितले.

एवमुक्त्वा शरीरं तु त्यक्त्वा वह्निर्विनिर्ययौ । निर्गतेऽपि ततस्तस्मिंस्तच्छरीरं न शीर्यते ।। १७.

असे म्हणून अग्नीने ते शरीर सोडले आणि निघून गेला; तरीही, त्याच्या गेल्यानंतरही ते शरीर नष्ट झाले नाही.

ततोऽश्विनौ मूर्तिमन्तौ प्राणापानौ शरीरगौ । आवां प्रधानावित्येवमूचतुर्याज्यसत्तमौ ।। १७.

नंतर, शरीरात असणारे प्राण आणि अपान रूपी अश्विनी कुमार म्हणाले, 'आम्हीच मुख्य आहोत, आम्हीच यजमान आहोत.'

एवमुक्त्वा शरीरं तु विहाय क्वचिदास्थितौ । तयोरपि क्षयं कृत्वा क्षेत्री तत्पुरमास्थितः ।। १७.

असे म्हणून, त्या दोघांनीही शरीर सोडले आणि दुसरीकडे गेले; पण त्यांच्याशिवायही, क्षेत्री त्या शरीरात राहिला आणि ते शरीर टिकून राहिले.

ततो वागब्रबीद् गौरी प्राधान्यं मयि संस्थितम् । साऽप्येवमुक्त्वा क्षेत्रात् तु निश्चक्राम बहिः शुभा ।। १७.

मग गौरी म्हणाली, 'मुख्यत्व माझ्यातच आहे.' हे बोलून, शुभ्र गौरी काही न बोलता त्या क्षेत्रातून बाहेर गेली.

तया विनापि तत्क्षेत्रं वागूनं व्यवतिष्ठत । ततो गणपतिर्वाक्यमाकाशाख्योऽब्रवीत् तदा ।। १७.

तिच्या अनुपस्थितीतही त्या क्षेत्रात वाणीचे देव आपले कार्य करत राहिले. त्यानंतर आकाश नावाचा गणपती तेव्हा बोलला.

न मया रहितं किञ्चिच्छरीरं स्थायि दूरतः । कालान्तरेत्येवमुक्त्वा सोऽपि निष्क्रम्य देहतः ।। १७.

'माझ्याशिवाय शरीराचा कोणताही भाग दूर राहू शकत नाही.' असे म्हणून तोही काही वेळाने शरीरातून बाहेर गेला.

पृथग्भूतस्तथाप्येतच्छरीरं नाप्यनीनशत् । विनाकाशाख्यतत्त्वेन तथापि न विशीर्यते ।। १७.

वेगळा झाला तरी ते शरीर नष्ट झाले नाही; आकाशतत्त्व नसतानाही ते विखुरले नाही.

सुषिरैस्तु विहीनं तु दृष्ट्वा क्षेत्रं व्यवस्थितम् । शरीरधातवः सर्वे ते ब्रूयुर्वाक्यमेव हि ।। १७.

ते क्षेत्र पोकळ्यांशिवायही तसंच राहिलेलं पाहून, सर्व शरीरधातूंनी असे शब्द उच्चारले.

अस्माभिर्व्यतिरिक्तस्य न शरीरस्य धारणम् । भवतीत्येवमुक्त्वा ते जहुः सर्वे शरीरिणः ।। १७.

'आमच्याशिवाय शरीर टिकू शकत नाही.' असे म्हणून सर्व शरीरातील घटक निघून गेले.

तैर्व्यपेतमपि क्षेत्रं पुरुषेण प्रपाल्यते । तं दृष्ट्वा त्वब्रवीत् स्कन्दः सोऽहंकारः प्रकीर्तितः ।। १७.

त्यांच्याशिवायही ते क्षेत्र पुरुषाने राखले होते. त्याला पाहून, अहंकार म्हणून ओळखला जाणारा स्कंद बोलला.

मया विना शरीरस्य संभूतिरपि नेष्यते । एवमुक्त्वा शरीरात् तु सोऽभ्यपेतः पृथक् स्थितः ।। १७.

'माझ्याशिवाय शरीराची उत्पत्तीही शक्य नाही.' असे म्हणून तोही शरीरातून वेगळा झाला.

तेनाक्षतेन तत्क्षेत्रं विना मुक्तवदास्थितम् । तं दृष्ट्वा कुपितो भानुः स आदित्यः प्रकीर्तितः ।। १७.

त्याच्या अनुपस्थितीत ते क्षेत्र मुक्त झाल्यासारखे वाटले. हे पाहून आदित्य म्हणून ओळखला जाणारा भानू रागावला.

मया विना कथं क्षेत्रमिमं क्षणमपीष्यते । एवमुक्त्वा प्रयातः स तच्छरीरं न शीर्यते ।। १७.

'माझ्याशिवाय हे क्षेत्र एक क्षणही कसे राहू शकेल?' असे म्हणून तो निघून गेला, तरीही शरीर विघटले नाही.

ततः कामादिरुत्थाय गणो मातृविसंज्ञितः । न मया व्यतिरिक्तस्य शरीरस्य व्यवस्थितिः । एवमुक्त्वा स यातस्तु शरीरं तन्न शीर्यते ।। १७.

मग काम व इतर मातृगण उठले. 'माझ्याशिवाय शरीराचे अस्तित्वच नाही.' असे म्हणून तोही निघून गेला, तरी शरीर विघटले नाही.

ततो मायाऽब्रवीत्कोपात् सा च दुर्गा प्रकीर्तिता । न मयाऽस्य विना भूतिरित्युक्त्वाऽन्तर्दधे पुनः ।। १७.

मग माया, जिला दुर्गा म्हणतात, रागाने म्हणाली, 'माझ्याशिवाय याचे अस्तित्वच नाही.' असे म्हणून ती पुन्हा अदृश्य झाली.

ततो दिशः समुत्तस्थुरूचुश्चेदं वचो महत् । नास्माभी रहितं कार्यं भवतीति न संशयः । चतस्र आगताः काष्ठा अपयाताः क्षणात् तदा ।। १७.

मग दिशा उभ्या राहिल्या आणि म्हणाल्या, 'आमच्याशिवाय कोणतेही कार्य होऊ शकत नाही, यात शंका नाही.' त्या चार दिशा क्षणात आल्या आणि निघून गेल्या.

ततो धनपतिर्वायुर्मय्यपेते क्व संभवः । शरीरस्येति सोप्येवमुक्त्वा मूर्धानगोऽभवत् ।। १७.

मग धनपती वायू म्हणाला, 'मी नसताना शरीराचे अस्तित्व कसे राहील?' असे म्हणून तो डोक्यातून निघून गेला.

ततो विष्णुर्मनो ब्रूयान्नायं देहो मया विना । क्षणमप्युत्सहेत् स्थातुमित्युक्त्वाऽन्तर्दधे पुनः ।। १७.

मग विष्णू, म्हणजेच मन, म्हणाला, 'माझ्याशिवाय हे शरीर एक क्षणही टिकू शकत नाही.' असे म्हणून तोही पुन्हा अदृश्य झाला.

ततो धर्मोऽब्रवीत् सर्वमिदं पालितवानहम् । इदानीमप्युपगते कथमेतद्भविष्यति ।। १७.

मग धर्म म्हणाला, 'हे सर्व मी सांभाळले. आता मी गेल्यावर याचे काय होईल?'

एवमुक्त्वा गतो धर्मस्तच्छरीरं न शीर्यते । ततोब्रवीन्महादेवः अव्यक्तो भूतनायकः ।। १७.

असे म्हणून धर्म निघून गेला, तरी शरीर विघटले नाही. मग अव्यक्त, भूतांचा नायक महादेव बोलला.

महत्संज्ञो मया हीनं शरीरं नो भवेद् यथा । एवमुक्त्वा गतः शम्भुस्तच्छरीरं न शीर्यते ।। १७.

'माझ्याशिवाय, ज्याला महत म्हणतात, असे शरीर राहू शकत नाही.' असे म्हणून शंभू निघून गेला, तरी शरीर विघटले नाही.

तं दृष्ट्वा पितरश्चोचुस्तन्मात्रा यावदस्मभिः । प्रगतैरेभिरेतच्च शरीरं शीर्यते ध्रुवम् । एवमुक्त्वा तु ते देहं त्यक्त्वाऽन्तर्द्धानमागताः ।। १७.

त्याला पाहून त्याचे वडील आणि आई म्हणाले, "आपण इथे राहिलो तितका काळ, या देहाचं हळूहळू क्षय होत गेलं आहे." असं बोलून त्यांनी आपले देह सोडले आणि अदृश्य झाले.

अग्निः प्राणो अपानश्च आकाशं सर्वधातवः । क्षेत्रं तद्वदहंकारो भानुः कामादयो मया । काष्ठा वायुर्विष्णुर्धर्म शम्भुस्तथेन्द्रियार्थकाः ।। १७.

अग्नी म्हणजे प्राण, अपान म्हणजे खाली जाणारा श्वास, आकाश आणि सर्व घटक, हे शरीर, अहंकार, सूर्य, इच्छा आणि बाकी सर्व माझ्यामुळे आहेत; लाकूड, वारा, विष्णू, धर्म, शंभू आणि इंद्रियांचे विषय हेही माझ्यामुळे आहेत.